متن کامل پایان نامه مقطع کارشناسی ارشد رشته : هنر

گرایش : کارگردانی سینما 

عنوان : عقلانیت مدرن و بازنمایی اسطوره در تئاتر قرن بیستم 

دانشگاه سینما تئاتر 

پایان نامه تحصیلی جهت اخذ درجه کارشناسی ارشد 

رشته کارگردانی نمایش 

عنوان

عقلانیت مدرن و بازنمایی اسطوره در تئاتر قرن بیستم 

استاد راهنما :

آقای دکتر حمیدرضا افشار 

برای رعایت حریم خصوصی نام نگارنده پایان نامه درج نمی شود

(در فایل دانلودی نام نویسنده موجود است)

تکه هایی از متن پایان نامه به عنوان نمونه :

(ممکن است هنگام انتقال از فایل اصلی به داخل سایت بعضی متون به هم بریزد یا بعضی نمادها و اشکال درج نشود ولی در فایل دانلودی همه چیز مرتب و کامل است)

چكيده

اين پژوهش تلاشي است در جهت تببينِ آرا و انديشه‌هاي انتقاديِ والتر بنيامين دربارة هنر مدرن و نيز كوششي است در راستايِ بازخوانيِ بسياري از آرا او كه مستقيماً‌ مقولة تئاتر را هدف نگرفته است اما به‌عقيدة نگارنده گسترة مبانيِ مطرح‌شده از سويِ وي به اندازه‌اي هست كه بتوان تئاتر مدرنِ قرن بيستم را به‌واسطة حوزة نظري و انديشه‌اي اين متفكر گره زد و يا برخي مفاهيم را بازتعريف و يا واكاويِ مجدد كرد.

اين نوشتار به مدد انديشة بنيامين، راهكارها و رويكردهايِ او شكل گرفته است. نخست، ايدة هم‌انگاري بازخوانيِ نمايشنامه‌هاي كلاسيك توسط نمايشنامه‌‌نويسانِ معاصر به مثابة امر بازتوليدپذير و تكثير ابژة هنري كه نتيجه‌اش زوال اصالت تاريخي اثر و به تبع آن نابوديِ هالة گرداگرد آن. دوم، بازيابي تجربة از كف‌رفته در دوران مدرن به مدد بازآزمايي قصه‌گويي در جهان اطلاعات و تكنولوژي. هدف بنيامين، صرفاً عيان كردن سويه‌هايِ مخربِ عقلانيت ابزاريِ مدرن نيست، بلكه غلتيدن در تاريخ به معنايِ ظلمات و تاريكيِ قرن حاضر در مقام سوژ‌ه‌اي حقيقتاً معاصر.

بازخواني، ديالكتيكي است ميان معناي كهن و معنايِ معاصر. ديالكتيكي كه نويسندة مدرن در مقام سوژة شناسا با ابژة مورد شناسايي برپا مي‌كند؛ در نتيجه اصالت آن از كف رفته، هاله‌اش از بين مي‌رود و مردمان مدرن بي‌ترس و واهمه‌اي باستاني معنايِ بازيافته‌اي از آن را باز مي‌خوانند. هدف فرا رفتن از تكين بودن اثر هنري و در اختيار توده‌ها قرار گرفتن است. هدفي كه مرز، ارزش‌هاي آييني و كيشي هنر را مي‌شكافد و به هنر ارزشي نمايشي مي‌بخشد. ارزشي كه به گمان بنيامين، انسان مدرن ناگزير از پذيرفتن آن است.

در باب فقدان تجربه در دوران مدرن، بنيامين مسألة قصه و قصه‌گو را مطرح مي‌كند. از نظر وي زوال تجربه و تبادل تجربة بين‌الاذهانيِ بشر مدرن، ريشه در زوال قصه‌گويي، همنشيني با شخصيت قصه‌گو و مبادلة راستيني شد كه كاملاً سوبژكتيو (ذهني) است و خود را در چرخة مبادله‌هاي كالايي و چرخة توليد گرفتار نمي‌كند. قصه‌گويي بر خلاف عنوان و ذهنيتي كه متبادر مي‌كند به‌هيچ عنوان اسطوره‌پرور و افسانه‌خوان نيست بلكه طبيعت و تاريخ را در حضور شنونده و خواننده‌اش احضار می‌کند.

کلیدواژه‌ها: اسطوره، عقلانیت مدرن، بازتولیدپذیری، بازخوانی، بنیامین، تجربه، سوژۀ مدرن.

 

فهرست مطالب

  1. فصل اول: کلیات تحقیق / مقدمه 1

1ـ1   بیان موضوع                                                                                2

1ـ 2   اهداف تحقیق                                                                              7

1ـ3   پرسش‌های تحقیق                                                                         7

1ـ 4   مطالعات انجام شده                                                                       7

1ـ 5   مفروضات تحقیق                                                                         9

1ـ 6   روش تحقیق                                                                              9

  1. فصل دوم: پیشینه تحقیق 10

2ـ 1   تاریخچه                                                                                    11

2ـ 1ـ 1   عقلانیت مدرن از روشنگری تا پیش از قرن بیستم                                 11

2ـ 1ـ 2   نظریه انتقادی قرن بیستم و ظهور آرای والتر بینامین                                18

  1. فصل سوم: چارچوب نظری 21

3ـ 1   نظام فکری والتر بنیامین                                                                  23

3ـ 1ـ 1   بازتولیدپذیریِ اثر هنری و جهان مدرن                                              23

3ـ 1ـ 2   ویرانی تجربه و جایگاه قصه‌گو                                                       26

3ـ 1ـ 3   تئاتر اپیک (روایی) و بیگانه‌سازی                                                    29

  1. فصل چهارم: یافته‌ها و بحث 34

4ـ 1   بازخوانی به‌مثابه تولید                                                                     39

4ـ 1ـ 1   اصالت                                                                                  40

4ـ1ـ2   هاله مقدس                                                                              42

4ـ1ـ 3   کارکرد آیینی ـ کارکرد نمایشی                                                      42

4ـ1ـ4   نمونه‌های مورد مطالعه                                                                 43

4ـ2   بازیابی تجربه در روایتگری                                                              49

4ـ2ـ1   نمونۀ‌ مورد مطالعه                                                                      51

  1. فصل پنجم: نتیجه‌گیری 53

فهرست منابع                                                                                      58

گزارش روند کار عملی                                                                           60

 

1ـ1 بيان موضوع:

«عقلانيتِ مدرن»[1] عنواني است برآمده از سنت فكري اروپايِ پس از رنسانس و مشخصاً قرن هجدهم كه به‌عنوان «عصر روشنگري»[2] از آن ياد مي‌شود. هر چند خواستِ سيطرة عقل بر تمامي ابعاد زندگي انسان، به تمامي مختص اين دوره نيست اما در همين دوره بود كه اراده‌اي عظيم در جهت برتري دادن و تأكيد بخشيدن بر عقل به‌منزله عامل سروري انسان بر زيست‌جهانِ خود، به وجود آمد. سير تحول عقل‌محوري و جريان‌هاي دخيل در آن به فراخور در فصل‌هاي پيشِ رو بیان خواهد شد.

اصل موضوعة انديشة مدرنِ برآمده از دورة روشنگري، به‌طور ويژه، تقابل دوسوية اسطوره و عقل بود. به بيان ديگر از نظر انديشة روشنگري، آن‌چه مانع پيشرفت انسان مي‌شود، اسطوره و يا در چشم‌اندازي كلي‌تر ترس حاصل از برخورد با طبيعتِ ناشناخته (كه اسطوره از دل آن زاده مي‌شود) بود. منظور از اسطوره در اين دوره، هر آن مفهومي است كه در برابر تبيين عقلاني زيست‌جهانِ انسان بايستد. روشنگري با نفيِ تصوير اسطوره‌اي از جهان، تصوير (تفكر) علمي از جهان را جايگزين آن كرد. از نظرگاه تفكر علمي، امر و فعل اسطوره‌اي آن چيزي است كه به وسيلة تجربة روش‌مند قابل استنباط و دريافت و نيز قابل تصديق نيست.

تقابل عقل و اسطوره به‌عنوان دو سوية مجزا و البته درهم تنيده از جهان زيستي و انديشه‌اي انسان به پيش از دوران روشنگري باز مي‌گردد و به گفتة هانس گئورگ گادامر[3]:

اگر به پيدايش تمدن مغرب‌زمين بنگريم، چنين به نظر مي‌رسد كه سه موج روشنگري بر اين تاريخ گذر كرده است: [نخست،] موج روشنگري كه در انديشة سوفسطايي افراطي اواخر سدة پنجم پيش از ميلاد در آتن به اوج خود رسيد؛ [دوم،] موج روشنگري سدة هجدهم كه در عصر عقل‌گراييِ انقلاب فرانسه به منتها درجة خود دست يافت و [سوم،] موج روشنگري ـ چه‌بسا بتوان آن را جنبش روشنگري سدة‌ [خود] مان بناميم ـ كه با ‹‌دينِ الحادي› و استقرار نهادين آن در نظام‌هاي مدرن الحادانة حكومت،‌ عجالتاً به اوج خود رسيده است. مسئلة اسطوره با هر سه مرحلة انديشة روشنگري پيوندي تنگاتنگ دارد.

(گادامر، 1387: 100)

روند عقلاني شدن جهان و تبديل كردن عقل به عنوان ابزاري جهت نيل به اهدافي همچون پيشرفت علوم و رهايي از متافيزيك به واسطة اهميت دادنِ بي چون و چرا به جايگاه علم، باعث سر بر آوردن پوزيتيويسم[4] (اثبات‌گرايي)، تجربه‌گرايي و نيز پراگماتيسم[5] (اصالت عمل) شد؛ چنان‌كه رمانتيسيسمِ قرن نوزدهم و نظريه‌هاي انتقاديِ قرن بيستم هر كدام به شيوه يا شيوه‌هايي در صدد رستگار كردنِ (نجات بخشيدنِ) سوية راستين عقلانيت بشري برآمدند.

در اين پژوهش تلاش مي‌شود تا دستاوردها و جهت‌گيري‌هاي عصر روشنگري نسبت به جايگاه عقلانيت و اسطوره، بالا بردن يكي (عقلانيت) و پايين كشيدن ديگري (اسطوره) به‌واسطة نقدهاي رمانتيسيسمِ قرن نوزدهم به مددِ نظريه‌ورزي‌هاي جريان انتقاديِ قرن بيستم و به‌ويژه آرای والتر بنيامين[6] (1892 ـ 1940) بررسي شود. والتر بنيامين به سبب درگيري‌هاي مطالعاتي‌اش با ماترياليسم تاريخي، رمانتيسيسم و الاهيات يهودي نظريات انتقادي و راديكالِ خود را در بابِ الهيات، زبان، ادبيات (به‌ويژه رمان و شعر قرن نوزدهم)، فلسفة تاريخ و هنر (از جمله تئاتر) به ياري مفاهيمي چون بازتوليدپذيري تكنيكي اثر در جريان مدرنيته، ترجمه و رسالت مترجم، تجربه و فقدان تجلّي آن در عصر مدرن و نيز تئاتر اپيك[7] شرح و بسط مي‌داد. البته در پاره‌اي موارد هم‌سويي متفكران مكتب فرانكفورت هم‌چون تئودور آدرنو[8] و ماكس هوركهايمر[9] با نظريات والتر بنيامين، در درك مختصات جريان مدرنيزاسيون كارگشا خواهد بود.

از عصر روشنگري به اين سو، تئاتر همواره بستري براي تبلور و بازنماييِ مفاهيم و مضامين حوزة فلسفه و انديشة بشري بوده است. در اين ميان، درگير شدن فلسفه و اسطوره سبب شد كه نمايشنامه‌نويسانِ دوره‌هاي مختلفِ پس از روشنگري هر كدام به شيوه‌هايي، جهت‌گيري‌هايِ حاصله نسبت به اسطوره را در نظام نمايشي بازتاب دهند. در اين ميان گوتهولد ابراهام لسينگ[10] (1781 ـ 1729) در تشريحِ مبانيِ نظري دورة روشنگري و با نگارش نمايشنامه‌هايي در راستاي تفكر روشنگري قدم بر مي‌داشت كه آخرين و يكي از دستاوردهاي مهم او در اين زمينه نمايشنامة ناتان خردمند[11] (1779) است. از سوي ديگر دورة رمانتيك تحت تأثير ايده‌آليسم آلماني و زمان ظهور اولين جريانِ‌ منتقد روشنگريِ عقل‌محور بود كه مي‌توان مهم‌ترين وجه بروز آن را در يوهان ولفگانگ گوته[12] (1832 ـ 1749) و نمايشنامة فاوست[13] او جست‌وجو كرد.

به‌رغم مصاديقي كه در حوزة تئاتر در دوره‌هاي روشنگري و رمانتيسيسم عنوان شد، نگارندة اين پژوهش در نظر دارد رابطة اسطوره ـ تئاتر را با در نظر گرفتن سوية عقلاني‌شدة جهانِ زيستيِ بشر به واسطة مفاهيم مطرح‌شده در نظام انديشه‌اي نظرية انتقادي مكتب فرانكفورت بررسي كند.

تئاتر مدرن در قرن بيستم دوره‌ها، جريانات، منش‌هاي متفاوت و رويكردهايِ دگرگونه‌اي را درون خود تجربه كرده است و در اين ميان نمايشنامه‌نويسان و كارگرداناني بوده‌اند كه اسطوره را دستماية جريان تئاتري خود كرده باشند. لازم به ذكر است كه تنش‌هاي سياسي، بروز جنگ‌هاي جهاني، وضعيت زيستي ـ روانيِ انسان قرن بيستم و جايگاه علم و تكنولوژي و نيز نقش آن به‌عنوان وجه متمايز‌كنندة اين دوره نسبت به ادوارِ گذشته زمينه‌ساز شرايط و موضوعاتي شد كه هر كدام به نحوي در جهان درام و صحنه عينيت يافته است. تئاتر قرن بيستم بازنمايانندة انسان و شرايط موجود عصر خويش است. انسان مدرن تحت تأثير شرايط تحميل‌شدة بيروني، تاريخي، سياسي و اجتماعي است. بنا به آن‌چه روشنگري و فلسفة برآمده از آن بشارتش را مي‌داد؛ بنا بود انسان به‌واسطة عقل‌گراييِ خود و توجه ويژه‌اش به جايگاه علم و تكنولوژي، به سلطة طبيعت و تبعات آن (كه اسطوره بخشي از آن بود) پايان دهد و انسان به آرزويِ ديرينه‌اش يعني سروري كائنات نائل آيد و به سوژه‌هايي فعال و آزاد بدل شوند، اما «… سوژه‌ها يا فاعلانِ آزاد سرانجام به همان «گله‌اي» بدل مي‌شوند كه به قول هگل نتيجه و ثمره‌ي روشنگري است» (آدورنو و هوركهايمر 1389: 45).

با توجه به شرايطي كه به اختصار شرح داده شد، انديشة مدرن در تقابل با اسطوره مواضع متفاوتي اتخاذ مي‌كند. فلسفة روشنگري، رويكرد «اسطوره‌زدايي»[14] ازصحنة هستيِ انساني را در پيش مي‌گيرد. در اين رويكرد، روشنگري اسطوره را به دليل تضارب و منافاتي كه با مباني اصلي خود يعني عقل و علم دارد، به كنار مي‌نهد. رمانتيسيسم و رمانتيك‌ها به بازيابي، بازخواني و اعادة اسطوره‌ها به درون نظام زيستي خود اقدام مي‌كنند. با اين حال قرن بيستم، قرني به‌كل متفاوت است. از يك سو، اسطوره‌هاي گذشته بازيابي و بازخواني مي‌شوند و به عبارت ديگر «تكرار»؛ و البته تفاوت در «خوانش‌«‌ها به اسطوره‌ها امكان حياتِ دوباره مي‌دهد. از ديگر سو، بسياري از مبانيِ انديشه‌اي قرن‌هاي گذشته و نيز قرن بيستم، خود تبديل به اسطوره مي‌شوند. علم، دموكراسي، جامعة طبقاتي، فاشيسم، نازيسم، ناسيوناليسم و بسياري موارد ديگر. نگاهِ نظرية انتقادي و به‌ويژه مكتب فرانكفورت نسبت به اين جريان‌ها و رويكرد‌ها به‌‌كلي دگرگونه است. خواست و هدف آن‌ها نه بازيابي و تكرارِ صرف، نه نابوديِ تام و تمامِ اسطوره‌ها و نيز نه اسطوره‌سازي از مفاهيمي است كه انسان و جهان مدرن را در بر گرفته‌اند، بلكه تقابل و مخالفت اصليِ آنان، با عقلاني شدن جهان به‌وسيلة عقلانيت ابزاري است. عقلانيتي كه در نظر دارد رابطة انسان با جهان رابطة دو قطبيِ وسيله ـ‌ هدف باشد. آدورنو و هوركهايمر ضرورت تأمل مجدد و راديكال دربارة روشنگري را مطرح مي‌كنند تا رسالت حقيقي آن تحقق يابد. در يك كلام «آن رسالتي كه بايد تحقق يابد حفظِ گذشته نيست، بلكه رستگاري و نجاتِ اميدهاي گذشته است. اما امروزه، گذشته فقط در شكل تخريب گذشته تداوم مي‌يابد» (همان: 23). لازمة چنين رويكردي آشنايي فردِ‌ معاصر با ويژگيِ «معاصر‌بودگيِ» خود است.

تعداد صفحه : 74

قیمت :14700 تومان

بلافاصله پس از پرداخت لینک دانلود فایل در اختیار شما قرار می گیرد

و در ضمن فایل خریداری شده به ایمیل شما ارسال می شود.

:        ****       serderehi@gmail.com

در صورتی که مشکلی با پرداخت آنلاین دارید می توانید مبلغ مورد نظر برای هر فایل را کارت به کارت کرده و فایل درخواستی و اطلاعات واریز را به ایمیل ما ارسال کنید تا فایل را از طریق ایمیل دریافت کنید.

***  *** ***

جستجو در سایت : کلمه کلیدی خود را وارد نمایید :
 
 
Categories: هنر