متن کامل پایان نامه با فرمت ورد – دانشگاه تهران

پایان نامه مقطع کارشناسی ارشد رشته علوم اجتماعی گرایش برنامه ريزي ورفاه اجتماعي

در ادامه مطلب می توانید تکه هایی از ابتدای این پایان نامه را بخوانید

و در صورت نیاز به متن کامل آن می توانید از لینک پرداخت و دانلود آنی برای خرید این پایان نامه اقدام نمائید.

لوگوی-دانشگاه-تهران

دانشگاه تهران

دانشكده علوم اجتماعي

 

پايان نامه كارشناسي ارشد برنامه ريزي ورفاه اجتماعي

بررسي عوامل موثر بر نگرش مردم به عدالت

(مطالعه موردي شهر اسفراين )

 

 

استاد راهنما

دكتر علي شكوري

 

استاد مشاور

دكتر علي اصغر سعيدي

دانشجو

****

برای رعایت حریم خصوصی نام نگارنده درج نمی شود

تکه هایی از متن به عنوان نمونه :

فهرست

مقدمه………………………………………………………………………………………………………………………….ز

فصل اول: طرح مسئله

بيان مسئله و ضرورت آن……………………………………………………………….. …..   ………………….. 1

مروري بر سوابق تجربي موضوع……………………………………………………… …  ………………………7

اهـــداف   طــرح…………………………………………………………………………..  ……………………….. 9

سئوالات پژوهش………………………………………………………………………… …………………………….. 11

فصل دوم : ادبيات تحقيق

 مقدمه………………………………………………………………………………………… ……………………………….13

الگوها و نظريه هاي مربوط به نگرش……………………………………………………………………………13

الگوها و نظريه هاي عدالت…………………………………………………………………………………………..27

 ابعاد مختلف عدالت ……………………………………………………………………………………………………..58

چارچوب نظري تحقيق…………………………………………………………………………………………………..64

فصل سوم: روش شناسي

مقدمه …………………………………………………………………………………………………………………………….67

طرح پژوهش …………………………………………………………………………………………………………………..67

فرضيه هاي تحقيق ………………………………………………………………………………………………………….67

تعاريف عملياتي متغيرها…………………………………………………………………………………………………..69

متغيرهاي تحقيق………………………………………………………………………………………………………………70

روش تحقيق………………………………………………………………………………………………………………………70

جامعه آماری………………………………………………………………………………………………………………………71

نمونه گيری………………………………………………………………………………………………………………………..71

روش اجرای تحقيق……………………………………………………………………………………………………………77

روش های آماری و تحليل داده ها…………………………………………………………………………………….77

فصل چهارم :توصيف و تحليل داده ها

مقدمه…………………………………………………………………………………………………………………………………80

آشنائي با اسفراين……………………………………………………………………………………………………………….80

توصيف داده ها………………………………………………………………………………………………………………… .85

تحليل داده ها……………………………………………………………………………………………………………………110

فصل پنجم : خلاصه ، نتيجه گيري و ارائه پيشنهادات

خلاصه و نتيجه گيري ……………………………………………………………………………………………………..130

پيشنهادات………………………………………………………………………………………………………………………….134

فهرست منابع  و مآخذ………………………………………………………………………………………………………138

پيوست……………………………………………………………………………………………………………………………….145

فهرست جداول و نمودارها

جدول(4-1-1)  توزيع جمعيت شهرستان اسفراين در طي سالهاي

مختلف به تفكيك گروههاي  بزرگ سني……………………………………………….. 83

جدول (4-1-2)درصدباسوادان اسفراين در طي سالهاي مختلف به

تفكيك مناطق شهري و روستائي و جنس ……………………………………………83

جدول (4-1-3)درصد شاغلان اسفراين در مشاغل شغلي مختلف  در سال 1380……………………… 84

جدول (4-2-1 )توزيع فراواني پاسخگويان بر حسب جنس………………………….85

جدول (4-2-2)توزيع فراواني پاسخ هاي داده شده توسط پاسخگويان به

 گويه هاي مرتبط با عدالت به تفكيك جنس…………………………………………86

جدول( 4-2-3) توزيع فراواني پاسخگويان بر حسب سن…………………………….. 87

جدول (4-2-4)توزيع فراواني پاسخ هاي داده شده توسط پاسخگويان

 به گويه هاي مرتبط با عدالت به تفكيك سن…………………………………………..88

جدول (4-2-5) )توزيع فرااني پاسخگويان بر حسب تا هل………………………….90

جدول (4-2-6)توزيع فراواني پاسخ هاي داده شده توسط پاسخگويان

به گويه هاي مرتبط با عدالت به تفكيك وضع  تاهل……………………………………..91

جدول( 4-2-7 ) توزيع فراواني پاسخگويان بر حسب شغل…………………………..92

جدول (4-2-8)توزيع فراواني پاسخ هاي داده شده توسط پاسخگويان

به گويه هاي مرتبط با عدالت به تفكيك شغل………………………………………….93

جدول( 4-2-9) توزيع فراواني پاسخگويان بر حسب عضويت در گروه هاي سياسي اجتماعي……95

جدول (4-2-10)توزيع فراواني پاسخ هاي داده شده توسط پاسخگويان به گويه هاي

مرتبط با عدالت به تفكيك عضويت در گروههاي سياسي اجتماعي جامعه…………….96

جدول(4-2-11) توزيع فراواني پاسخگويان بر حسب پايگاه اقتصادي – اجتماعي……..99

جدول(4-2-12)توزيع فراواني پاسخ هاي داده شده توسط پاسخگويان به گويه هاي

 مرتبط با عدالت به تفكيك پايگاه اقتصادي اجتماعي………………………………..100

جدول(4-2- 13 ) توزيع فراواني پاسخگويان بر حسب مذهبي تلقي كردن خويش……………….102

جدول(4-2-14)توزيع فراواني پاسخ هاي داده شده توسط پاسخگويان به گويه هاي

 مرتبط با عدالت به تفكيك تعلقات مذهبي ……………………………………………………………103

جدول(4-2-15 )توزيع فراواني پاسخگويان بر حسب ميزان تحصيلات………………………….106

جدول(4-2-16 )توزيع فراواني پاسخ هاي داده شده توسط پاسخگويان به

گويه هاي مرتبط با عدالت به تفكيك سطح تحصيلات………………………………………………107

جدول (4-3-1)  تحليل روابط بين متغير نگرش به عدالت در جامعه و جنس پاسخگويان………………111

 جدول (4-3-2) تحليل واريانس براي مقايسه بين نگرش به عدالت در

جامعه در گروههاي مختلف پاسخگويان برحسب جنس …………………………………………….111

جدول (4-3-3 تحليل روابط بين متغير نگرش به عدالت در جامعه و سن پاسخگويان…………..112

جدول (4-3-4) تحليل واريانس براي مقايسه بين نگرش به عدالت

 در جامعه در گروههاي مختلف پاسخگويان برحسب سن ……………………………………….113

جدول (4-3-5)  تحليل روابط بين متغير نگرش به عدالت در جامعه و سطح تحصيلات پاسخگويان..113

جدول (4-3-6)تحليل واريانس براي مقايسه بين نگرش به عدالت در جامعه

در گروههاي مختلف پاسخگويان برحسب تحصيلات………………………………………………114

 جدول (4-3-7) تحليل روابط بين متغير نگرش به عدالت در جامعه و شغل پاسخگويان………….115

 جدول (4-3-8) تحليل واريانس براي مقايسه بين نگرش به عدالت در

 جامعه در گروههاي مختلف پاسخگويان برحسب شغل……………………………………………114

 جدول (4-3-9) تحليل روابط بين متغير نگرش به عدالت در جامعه و

 پايگاه اقتصادي اجتماعي پاسخگويان……………………………………………………………..116

 جدول (4-3-10) تحليل واريانس براي مقايسه بين نگرش به عدالت

 در جامعه در گروههاي مختلف پاسخگويان برحسب پايگاه اقتصادي اجتماعي…………………….117

جدول 4(-3-11) تحليل روابط بين متغير نگرش به عدالت در جامعه و وضعيت تاهل پاسخگويان…..117

 جدول( 4-3-12) تحليل واريانس براي مقايسه بين نگرش به عدالت

 در جامعه در گروههاي مختلف پاسخگويان برحسب وضعيت تاهل……………………………….118

جدول (4-3-13) تحليل روابط بين متغير نگرش به عدالت در جامعه و

عضويت پاسخگويان گروههاي سياسي اجتماعي جامعه در ……………………………………….119

جدول (4-3-14) تحليل واريانس براي مقايسه بين نگرش به عدالت در جامعه

 در گروههاي مختلف پاسخگويان برحسب  عضويت  در گروههاي سياسي اجتماعي جامعه………….120

 جدول (4-3-15) تحليل روابط بين متغير نگرش به عدالت در جامعه و تعلقات مذهبي پاسخگويان….121

جدول 4-3- 16)تحليل واريانس براي مقايسه بين نگرش به عدالت در جامعه

در گروههاي مختلف پاسخگويان برحسب تعلقات مذهبي…………………………………………..121

جدول (4-3-17)تحليل واريانس براي مقايسه بين نگرش به تفاسير

 عدالت در جامعه در گروههاي مختلف پاسخگويان به تفكيك متغيرهاي مستقل …………………122

جدول(4-3-26) همبستگي پيرسون بين شاخص هاي عملياتي عدالت……………………………….124

نمودار 2-1 )مراحل مختلف تغيير نگرش بر طبق الگوي هاولند………………………………….24

نمودار 2-2)نمايش عواملي كه بر نگرش به عدالت تاثير دارند………………………………………65

نمودار 2-3)نمايش تصويري الگوهاي عدالت……………………………………………………46

نمودار 4-1 عوامل موثر بر نگرش به عدالت پس از تحليل يافته هاي تحقيق ……………………128

 

 

چكيده

عدالت از دغدغه هاي اساسي انسان از ابتداي خلقت بشر تا امروز بوده و هست .فلسفه عدالت در شكل گيري و انحطاط دولت ها نيز دخيل بوده و به ويژه در جوامع دمكراتيك امروزي نياز به توجه به عدالت در جامعه بيش از هميشه احساس مي شود .زيرا ارتباط مستقيم با مشروعيت حكومت و مقبوليت فرامين و دستورات حكام دارد. و نگرش مردم در اين زمينه مسئله اصلي است . دولتهاي فراواني با وجود بي عدالتي هاي آشكار در نظر مردم عادل جلوه داشته و بي دغدغه حكومت كرده اند . در اين تحقيق با مطالعه موردي شهر اسفراين ، به بررسي عوامل موثر بر نگرش مردم به عدالت پرداخته شد . كه در آن در مجموع تعداد241 نفر از ساكنان شهر به عنوان نمونه هاي تحقيق مورد ارزيابي قرار گرفتند . نمونه ها به روش تصادفي خوشه اي انتخاب گرديدند . ما بررسي كرديم كه آيا اصولا بين افراد مختلفي كه در جامعه زندگي مي كنند تفاوتي وجود دارد .و چه گروه هائي نسبت به عدالت در جامعه نگرش مثبت يا منفي بيشتري دارند .فرضيه اصلي ما بررسي وجود تفاوت بين نگرش مردم به عدالت بود كه با كمك هشت فرضيه جزئي ديگر و استفاده از روش پيمايشي براي جمع آوري اطلاعات و بسته نرم افزاري spss براي تجزيه و تحليل اطلاعات جمع آوري شده ، به بررسي  آن پرداختيم .در پايان تحقيق نتايج زير به دست آمد.

از مجموع پاسخ ها اين گونه بر مي آيد كه بين نگرش گروههاي مختلف جنسي و سني  مردم و دارندگان مشاغل و سطح تحصيلات مختلف در باره نگرش به عدالت تفاوت معني داري وجود نداردو اكثر مردم وضع موجود جامعه را عادلانه ارزيابي نكرده اند و از بين فرضيه هاي جزئي نيز تفاوت معني دار بين تحصيلات و تعلقات مذهبي و پايگاه اقتصادي اجتماعي با عدالت تائيد شد و ديگر فرضيه ها در سطح اطمينان مورد نظر تائيد نشدند .

بنابراين شايسته است در جهت تقويت بنيادهاي شناخت مردم درباره عدالت كارهاي اساسي انجام شده و با روش هاي مختلف در صدد اصلاح اين نگرش بر آمد .

مقدمه:

عدالت از جمله مفاهيمي است كه از آغاز شكل گيري تمدن بشري برايش شناخته شده و مهم بوده است و اين مسئله در طول تاريخ  جزء مهمترين مباحث و دغدغه‏هاي بشر، اديان الهي, مصلحان اجتماعي ، پيامبران  و انديشمندان سياسي بوده است و جستجو براي رسيدن به عدالت  و استقرار آن در جامعه آرمان و آرزوي بسياري از افراد و گروهها بوده و تلاش هاي فراواني در جهت نيل به اين منظور صورت گرفته است. اين تلاشها از مبارزه نمادين هابيل و قابيل (پسران حضرت آدم) نمود عيني به خود گرفت. با سخنان پر شور يك انقلابي ، يك شورشي ،يا يك سياستمدار زيرك رشد يافت و بال و پر گرفت و ادامه حيات داد و در عصر حاضر نيز ادامه دارد.

در جوامع  امروزي كه ساختار جوامع به گونه اي است كه ضرورت وجود عدالت در آن حرف اول را مي زند و سياستمداران جوامع دموكراتيك  نياز به آراي مردم دارند باز هم موضوع عدالت و پرداختن به آن , آنقدر موثر است كه مورد استفاده نامزدهاي انتخاباتي قرار گيرد. زيرا عدالت اجتماعي و سياسي وديگر حوزه هاي عدالت به قدري بااهميت بوده و به سرنوشت ملتها و دولتها پيوند خورده كه هيچ ملت و مكتب و انديشمند سياسي و اجتماعي آن را ناديده نگرفته است و حتي حكومتها و حكام جور و زورمندان نيز سعي بر آن داشته‏اند كه رياكارانه خود و نظامشان را مُتّصف به آن دانسته و هدف خود را برقراري عدالت كامل و بي نقص در همه بخشهاي جامعه و براي همه آحاد جامعه  اعلام نمايند. و حتي هزاران ظلم و جنايت كرده اند تا ثابت كنند كه منشي  عادلانه دارند (در اين مورد اكثر كتب تاريخي مطالب زيادي براي گفتن دارند ).

 با يك بررسي جامعه شناختي تاريخي مي توان دريافت كه تمام قيام ها و نهضت هاي  بشري ، شورشها و انقلاب ها ريشه در عدالت خواهي داشته و همواره انسان ها  پس از آگاه شدن از وضع خود و تغيير نگرش نسبت به نوع حكومت , در جهت دست يافتن به عدالت و گريز از بي عدالتي حاكم بر جامعه ،با حاكمان ستم پيشه و خودكامه در جدال بوده اند . در واقع تاريخ زندگي بشر صحنه تلاش و كوشش در راه تشخيص ، دريافت و اجراي عدالت بوده و در جستجوي اين آرمان ستيز و جدل بسياري ظهور كرده است.

  در فرهنگ اسلامي بحث عدل از مباحث گسترده و پردامنه است ولي آنچه در باره عدل گفته و نوشته شده است تنها در بعد كلامي آن) عدل الهي( و يا در بعد اخلاق فردي)اعتدال روحي (بوده است و با كمال تأسف در زمينه روابط متعادل پديده‏هاي طبيعي و تأثير و تأثر آنها (كه به منزله عدل در متن ‏طبيعت و كليد تسخير آن است) و ارتباط نوع نگاه مردم به عدالت در جامعه با زندگي و رفتارهاي فردي آنان , از منظر معارف اسلامي هيچ قدمي تا كنون برداشته نشده است.  در زمينه عدالت اجتماعي نيز كه بايد گفت ثمره و نتيجه مباحث قبل مي‏باشد جز سخناني بسيار كوتاه و كلي و يا حداقل چند كتاب كوچك و مختصر، كاري در خور انجام نگرفته است. و قاعده عدالت مثل قاعده حريت ، قاعده اهم و مهم ، قاعده سهولت ، قاعده مساوات و بسياري از قواعد ديگر با وجود اينكه در استنباط مسائل فقهي داراي نقش بسيار مهمّي هستند  به صورت يك قاعده فقهي كه بتوان در قواعد فقه اسلامي آنرا به شكلي مدون و تعيين مرز شده يافت ديده نمي شود . 

  اما نكته مهمي كه ارتباط كاملي با سر نوشت جامعه و سياست هاي اعمال شده در بر خورد با مردم دارد اين است كه مردم ، جو جامعه را چگونه مي بينند ؟  آنرا چگونه در ك مي كنند؟  نسبت به اين فضا چه احساسي دارند؟ آيا دوست دارند جريان جامعه به همين سمت و سويي كه در حركت است ادامه يابد؟ آيا نمي پندارند بهتر است شكل جامعه به نحوي دگرگون شود كه زندگي بهتري نصيب آنها شود؟ آيا حالتي كه در جامعه  موجود است بهترين است؟ آيا روند مطلوب تري در كار و زندگي متصور نيست؟ تا كجا و چه مرحله اي مردم در پي حفظ حكومت و يا تلاش براي استحكام پايه هاي آن هستند؟ چقدر خود و جامعه را وابسته به هم مي دانند؟ آيا هرگز به اين فكر كرده اند كه تا چه حد به آنان اجحاف مي شود ؟      

  نحوه نگرش افراد به اين موضوع در جامعه كه مي تواند از طريق پاسخ به اين سوالات  و سئوالات مشابه ديگري تعيين شود ، به اين دليل  مسئله مهمي است كه تعيين كننده ادامه روند سياسي جامعه است و دقيقا با قدرت و حكومت ارتباط دارد  و مردم يك جامعه مي توانند با روند آرام  يا خشن  نسبت به تغيير روند زندگي خود اقدام نمايند و يا با جديت تمام در جهت تثبيت وضعيت موجود بكوشند .     

 جامعه ايران نيز از اين امر مستثني نبوده و اكثر عواملي كه باعث برجسته شدن عدل و عدالت در بافت يك جامعه  مي شود در جامعه ايراني وجود دارد(از قبيل مذهب , قانون , علما و انديشمندان سياسي و اجتماعي ) .  اين اهميت مثبت بودن نگرش به عدالت در جامعه ايران را  مضاعف مي كند. جامعه ايران با تمدن قوي، فرهنگ غني  و تاريخچه اي كهن  و مردم زيرك و هوشيار بارها شاهان خودكامه بي توجه به عدالت را به زير كشيده و سلسله هاي بسياري ،با نامهاي مختلف ظاهر شده و چند صباحي با توسل به حيله هاي مختلف از جمله برقراري عدالت حكومت كردند و در نهايت جاي خود را به ديگري واگذاشتند . بنابر اين عجيب نيست اگر مي بينيم حاكمان نظامهاي مختلف در طول تاريخ كهن ايران توجه عميقي به نحوه نگرش مردم به اعمال و رفتار حكومت و عاملان خود  داشته اند و عدالت را  از جمله مهمترين ابزارهاي كسب مشروعيت براي حاكميت  خو د مي دانسته اند و توجه داشتند كه  با توجه به ارتباط عميقي كه بين وجود عدالت در جامعه و زندگي مردم وجود دارد , واكنش در برابر بي عدالتي امري دور از ذهن نيست و چنانچه شرايط عيني و ذهني دخالت مردم در تغيير سرنوشتشان فراهم شود مسلما فرصت را از دست نخواهند داد همچنانكه تاريخ گواه اين سخن است.

پس توجه جدي به اين امر ضرورت دارد كه هر از چند گاهي به سنجش و ارزيابي عدالت در جامعه پرداخته و سعي كنيم اولا طرز تلقي مردم از عدالت در جامعه را بشناسيم . ثانيا با آنچه از اين رهگذر به دست مي آوريم ، شاخص هاي مرتبط با عدالت را در حد مطلوب نگه داريم . بررسي اين شاخص ها گذشته از ضرورت آن براي بقاي حاكميت سياسي در جامعه , در جهت رسيدن به جامعه ايده آل اسلامي لازم است  .

 بنابر آنچه گفته شد در اين تحقيق تلاش  بر اين است كه ضمن تبيين نظريه هاي مرتبط با عدالت , به بررسي آنچه باعث شكل گيري نگرش مثبت يا منفي به عدالت در بين اعضاي جامعه و در واقع  مهم ترين عواملي كه بر اين نگرش تاثير گذار هستند پرداخته شود كه مي توان آن را نوعي رضايت از شرايط زندگي نيز عنوان كرد .

  اين رساله در پنج فصل تنظيم شده است كه به ترتيب زير خواهد آمد :  

در بخش اول به بيان مسئله پرداخته و شرح مختصري از دلايلي كه باعث شد چنين كاري در اين محل خاص به عنوان موضوع تحقيق انتخاب شود داده شده است.  سپس درباره جامعه آماري و نمونه انتخاب شده و ويژگي هاي آن و اهداف و سئوالات پژوهش به بيان برخي مطالب ضروري پرداخته شد .

در بخش دوم كه به بررسي ادبيات تحقيق مي پردازد ابتدا مفهوم موضوع و ابعاد مختلف آنان روشن شده و سپس ارتباط عدالت با موضوعات مرتبط با آن بررسي شده و در نهايت به تشريح نظرات افراد يا مكاتب گوناگوني كه در باره موضوع عدالت كنكاش و اظهار نظر كرده اند مي پردازيم . در پايان اين بخش چارچوب نظري كه سير عملي تحقيق بر آن تاكيد داشته است ارائه مي شود .

در بخش سوم بعد از اينكه متغيرهاي مستقل ، وابسته و متغيرهاي كنترل معرفي شدند به تفكيك روش هاي به كار گرفته شده در كار تحقيق ،طراحي پرسشنامه ،جمع آوري اطلاعات و تجزيه و تحليل آنها و ديگر تكنيك هاي تحقيق بيان شده است .

در بخش چهارم ابتدا به طور مختصر در مورد وضعيت شهر اسفراين كه كار تحقيق در آن صورت گرفته  به ارائه مطلب پرداخته شده و سپس متغيرها و داده ها توصيف شده و جداول و نمودارهاي مربوط به آنها آورده شده و سپس از طريق  آزمون هاي آماري پارامتري و ناپارامتري و نيز استفاده از آماره هاي همبستگي و پيوستگي مربوط ، سطح معني داري و شدت معني داري روابط بين متغيرها مورد بررسي و تحليل قرار گرفته است .

در بخش پنجم ابتدا خلاصه كار ارائه شده و پس از تحليل و نتيجه گيري ،پيشنهادات مورد نظر ارائه داده شد .      

 بايد توجه داشت كه انجام هيچ كاري به ويژه يك كار علمي با ارزش به تنهائي امكان پذير نيست و افراد بسياري در اين عرصه نقش داشته اند . بار ديگر لازم است از زحمات استاد گرامي جناب آقاي دكتر علي شكوري كه در تدوين پايان نامه راهنمائي هاي بسيار ارزنده و كمك هاي بي دريغ  داشتند و اساسا يكي از دلايل انتخاب موضوعي بكر و دست نخورده كه داراي ابهامات فراوان در تشريح و تعريف و اشكالات و سختي فراوان در اجرا بود ، اطمينان و پشت گرمي به كمك و ياري ايشان بود تقدير به عمل آورم  .به علاوه از جناب آقاي دكتر علي اصغر سعيدي به عنوان استاد مشاور اين حقير كه با راهنمائي هاي ارزشمند خود باعث غناي تئوريكي و مفهومي پايان نامه شدند و از دقت توجه ايشان در بازخواني مطالب و يافتن اشكالات ريز و درشت كار و تذكر به موقع در جهت اصلاح آن، كمال تشكر دارم و نيز از آقاي دكتر غلامرضا غفاري كه در مباحث آماري و تجزيه و تحليل داده ها كمك فراوان نمودند تقدير و تشكر نموده  و از خداي بزرگ براي اين اساتيد معظم ، سلامتي و طول عمر توام با موفقيت روزافزون خواستارم .

 اميد است روند علمي جامعه مابا شتاب بيشتر به سوي خير و صلاح جامعه و در جهت خوشبختي و سعادت افراد بوده و آيندگان ،جامعه ما را الگوي سعادت خود و ديگران قرار دهند .

فصل اول

طرح مسئله

1-1-)بيان مسئله و ضرورت آن

 مسئله اي به نام عدالت همزاد بشر است و از گذشته هاي دور تا امروز(از افلاطون1 و ارسطو گرفته تا رالز و هايك و ديگران ) بحثهاي فراواني درباره آن صورت گرفته و كتابهاي بسياري نوشته شده كه مستقيم يا غير مستقيم به موضوع عدالت2 پرداخته اند(البته سهم مطالبي كه به طور خاص به موضوع عدالت پرداخته باشند بسيار اندك است ) . ولي هر چه بيشتر تلاش صورت گرفت بر پيچيدگي هاي مسئله افزوده شد . با وجود اين كه  عدالت مفهومي متداول و كاملا شناخته شده در بين همه اقشار و افراد است  و همزمان با عمر بشر نيز شناخته شده و روشهاي حاكم كردن آن در بين افراد جامعه مطرح بوده است ولي نكته قابل تامل اين جاست كه تعريفي كه اولاً مورد قبول همه افراد و گروهها باشد و ثانياً همه حوزه هاي عدالت مثل حوزه  اخلاقي ، اقتصادي ، قضايي ، جزايي ، مناسبات بين المللي ، عدالت در روابط خانوادگي و دولت را در بر بگيرد ، وجود ندارد و اين مسئله همچنان لاينحل باقي مانده است .زيرا تعاريفي كه از عدالت صورت گرفته بيشتر تعريف به مصداق است . مثلا علماي اخلاق عدالت را به كنترل در آوردن قوه غضب و شهوت وفقها آنرا ملكه نفساني بازدارنده از بدي و جاذب به خوبي مي دانند .

عدالت از جمله مهم ترين موضوعاتي است كه انسان از گذشته با آن درگير بوده و هميشه در جستجوي راهي براي برقراري آن بوده است.  اينكه چرا اين موضوع براي مردم , به ويژه مردم ايران اهميت داشته و دارد دلايل زيادي مي توان اقامه كرد كه به چند مورد از آنها اشاره مي كنيم :

1ـ وجود  نابرابريها و تمايل افراد براي حذف نابرابريهاي شديد . هر چه شدت و تظاهر اين نابرابري ها بيشتر باشد اهميت از بين بردن آن و رسيدن به وضعيتي مخالف آن وضوح بيشتري مي يابد.

1-pl ato                           2-justice

2ــ توصيه هاي مذهبي  و اديان مختلف به ويژه توصيه هاي دين اسلام و بالاخص تاكيدات ائمه اطهار (ع)كه خود به تنهائي بخش بزرگي از ضرورت وجود عدالت و خطرات فقدان عدالت در جامعه را پوشش مي دهد.  

 3 ـ تاثير روشنفكران و حكماي هر قوم در شكل دادن  به انتظارات و توقعات مردم .

 4ـ  سازگار بودن خواست عدالت با فطرت و روحيات  كمال انساني.

 5 ـ وجود فقر در جامعه و ضرورت رها ساختن جامعه از چنگال فقر .

6 ـ  توان استفاده از دسترنج و حاصل كار تلاش، بدون اين كه توسط قدرت ديگري  يا  به دليل تفاوت با ديگري مورد تهديد واقع شود  .

  7ـ  تمايل مردم به توانائي يافتن در احقاق حقوق حقّه  خود.

8  ـ توان دست يابي به آينده اي روشن براي خود و فرزندان .

 9  ـ كم شدن ناهنجاري ها وكجروي هاي اجتماعي ناشي از فقر ، عدم توجه به تاثير رفتارهاي   تبعيض هاي ناروا در جامعه  .

10 ـ اهميت كار و تلاش افراد براي استفاده بهينه از  آنچه از طريق كار مشروع و قابل قبول به دست مي آورند .

11 ـ  توجه حكام به عدالت و تلاش براي عدالت گستر جلوه كردن در افكار عمومي  و هراس از برچسب  بي عدالتي .

 12ــ  وجود ارتباط بسيار عميق بين شرايط اقتصادي و اجتماعي زندگي و بود يا نبود عدالت در جامعه .

13 – ظهور افكار و انديشه هاي عدالت خواهانه در طول سالهاي اخير در جوامع صنعتي مدرن و حتي پست مدرن .

14- ضرورت كسب مشروعيت براي حكومت ها به ويژه از زماني كه افكار دموكراتيك و حكومتهاي مردم سالار يا مدعي مردم سالاري نضج گرفته و رشد كرده اند .

15-  اميد افراد به آينده اي روشن و قابل تكيه با تاكيد بر اعمال و قوانين عادلانه .

16-در شعارهاي انقلابي مردم ايران در سالهاي انقلاب، مسئله عدالت و بي عدالتي به طور ويژه و با برجستگي خاصي عنوان شد و سپس در قانون اساسي نيز گنجانده شد و در پيام هاي مختلف رهبر انقلاب هم به كرات شنيده شد .اين شواهد بيان مي دارد كه جمهوري اسلامي ايجاد عدالت از وظايف مهم و اصلي خود دانسته و در موارد مختلف به آن پرداخته است (وصيت نامه امام ره). و اين موضوع نيز به حساسيت مسئله نزد مردم كمك كرده است .

امام خميني در وصيت نامه اش مي فرمايد :حكومت حق ، براي نفع مستضعفان و جلوگيري از ظلم و جور و اقامه عدالت اجتماعي كه از بزرگترين واجبات , و اقامه آن از والاترين عبادات است مي باشد (وصيت نامه امام ره ) .

به هر صورت در ضرورت وجودي عدالت بحثي نيست و هرگز لزوم وجود عدالت و مطلوبيت آن انكار نشده و اين آرماني بوده است  كه در كنار مجموعه اي از آرمانها و ارزشهاي بنيادين هيچ گاه از رديف مطلوبات و مطالبات آدمي غايب نبوده است . كانت7 مي گويد : اگر عدالت نباشد زندگي به زحمتش نمي ارزد (كاتوزيان ,  1379 ، ص611 )

ولي جالب اين است كه به تعداد افرادي كه خواهان عدالت و اجراي آن هستند مصاديق رفتار عادلانه متفاوت است و آنچه در نظر كسي عادلانه است ممكن است از نظر ديگري ناعادلانه ترين وضعيت و رفتار باشد . (همان ، ص 15 ) . افلاطون پس از بحث مفصل در باب عدالت آن را آرماني مي داند كه فقط توسط فلاسفه قابل درك است و در صورتي محقق مي شود كه هر كسي به كاري دست بزند كه لياقت و استعداد آنرا دارد و از مداخله در كار ديگران بپرهيزد  و هايك عدالت را در نابرابريهاي طبيعي مي داند و ضرورتاً  به عدم دخالت دولت در كارهاي اقتصادي براي اجراي عدالت توسط نهادهاي بازار تاكيد ميكند (غني نژاد ، 1373) و برخي ديگر مثل پاسكال3 معتقدند وجود عدالت در جامعه به دليل توانايي مفيد بودن آن براي اغنياء است  (پيشين،ص613)

 از اين دست تعاريف و تعابير توسط افراد ديگري مثل ارسطو 4, مولوي ، سيد قطب، مانهايم 5 ، خواجه نصير طوسي  , هابز6، شريعتي , مطهري , رالز7, هايك8  , نوزيك 9و بسياري ديگر از دريچه نگاه شخصي آنان صورت گرفته و هريك  با توجه به نظري كه در باب كار كرد عدالت دارند تعريف خاصي از عدالت را مطرح كرده اند. اين تفكرات و نظرات  در باره كاركرد عدالت  را مي توان در چهار عرصه خلاصه كرد :

  1. كار كرد عدالت در تكوين و نظام خلقت
  2. كاركرد عدالت در تدابير و نظام اجرائي
  3. كاركرد عدالت در تشريع و نظام قانون گذاري
  4. كاركرد عدالت در منش ،رفتار و روش زندگي فردي و اجتماعي

 درست است كه رعايت عدالت در هر يك از عرصه هاي فوق ضروري است ولي ما در اين بحث بنا نداريم به همه آنها بپردازيم و آنچه مد نظر ما است آراء و انديشه هائي است كه بتواند عدالت را از نظر ارتباطي كه با زندگي افراد و تاثيري كه در رفتار و منش فكري و عملي آنها داردروشن كند(آنچه در اين تحقيق مد نظر ما است همين موضوع ،يعني كاركرد عدالت در منش و رفتار و روش زندگي افراد است ) . ولي جداي از اينكه عدالت در هر يك از عرصه ها تا چه حد موفق عمل كند يا در آن عرصه عدالت رعايت شود   بايد به نكته بسيار مهم ديگري توجه شود(دائره المعارف اعلمي  ،1390قمري ، ص5-10) .

3- pascal                                4-aristotel      5-karl manhaim                           6-thomas hobs         7-jhon rawls                             8-feridrik hayek      9-robert nozik

  مسئله مهمتري  كه وجود دارد  اين است كه مردم چگونه به عدالت مي نگرند و عدالت را در چه چيز مي دانند و چگونه آن را در اعمال و رفتار خود متجلي مي سازند . زيرا نگرشها  10 جنبه اي مهم از زندگي عاطفي و احساسي ما هستند  و ما براساس آنچه در يافت مي كنيم نسبت به اشيا , افراد و انديشه ها نظر خاصي پيدا مي كنيم كه ناشي از اطلاع ما از آنها و احساس ما در باره آنها است و حتي همين نگرش ها به عنوان  تعيين كننده شيوه بر خورد ما با آن انديشه ها و افراد ، و مقدمه عمل مي باشند(كريمي,1381, ص262) .

 هر رفتاري كه از فردي سر بزند قطعاً در وراي آن نوعي نگرش وجود دارد و آمادگي ويژه اي براي عمل در فرد ايجاد ميشود اگر فردي با نگرش برابري طبيعي افراد به عدالت ,  فاصله طبقاتي را در جامعه ببيند آنرا نمي پذيرد و چنانچه فردي ذي نفوذ و با قدرت باشد مي تواند بر اساس نگرش خود به واكنش در برابر جامعه بپردازد و تحولاتي صورت دهد .(محسني ,1379,ص29) و يا مردم كوچه و بازار با ديد ويژه خود, مشروعيت نظام و دولت را زير سئوال مي برند و اين ضربه به مشروعيت11ممكن است آنها را به بروز رفتارهاي سياسي عليه حكومت وادار نمايد و در برابر قوانين غير عادلانه دست به مقاومت بزنند كه مي تواند به  شكل مقاومت منفي, مثل عدم شركت در انتخابات و نپرداختن ماليات و يا به شكلهاي خشن تر بروز كند( همان ،ص33  )  .

در اين باره آمارتيا سن12  مي گويد:   ارتباط بين نابرابري ها و شورش ارتباط اي تنگاتنگ است و تلقي بي انصافي عنصر مشترك شورشگري در همه جوامع است ولي اينكه  در عمل شورشي اتفاق بيافتد، بستگي  به تحقق امكانات شورش دارد (سن , 1382 ,ص6 ).   اما اگر افرادي كه عدالت را در وجود نابرابري مي بينند شاهد فاصله طبقاتي باشند آنرا ضروري دانسته و حتي در جهت استحكام آن به شكل دهي رفتار خود مي پردازند . اين افراد وجود فاصله طبقاتي را با اعمال سياستهاي توزيع امكانات برابر در تعارض مي بينند ، از اينرو دخالت افراد و دولت را در جهت كمك به مستضعفان نمي پذيرند . به طور كلي يك ليبرال و يا سوسياليست يا آنارشيست با طرز نگاهي كه به عدالت دارند به شكل دهي حوزه عمل خود مي پردازند و رفتار مي كنند . (محسني ، 1379 ، ص 19 ) .

هر نوع انديشه ، فكر، برداشت و ديدگاهي به عنوان نوعي نگرش در افراد شكل بگيرد و به خوبي مستقر شود صرف نظر از اينكه واقعيت چگونه است و چه ارتباطي با نگرش فرد مي تواند داشته باشد, در برابر تغيير بسيار مقاومتر از خود واقعيت است و جايگزيني نگرش جديد به جاي نگرشي كه كاملاتثبيت شده است با تعصب فراوان وبا سختي بسيار صورت مي گيرد وگاه غير ممكن است.(كريمي  ، 1379 , ص 264)

     بنابراين بار ارزشي عدالت بسيار سنگين است و هيچ حكومتي آنرا را رد نكرده ، بلكه در جهت اثبات عادلانه بودن رفتار و عمل خود كوشيده است . در جامعه اسلامي ما نيزكه از ابتدا با داعيه پرداختن به عدالت و رسيدن به جامعه ايده آل آرماني و عادلانه شكل گرفت اين بار ارزشي بيشتر است و سامان دهي رفتار و افكار مردم در جهت مشروعيت بخشي بيشتر به نظام ، ضروري است . اين عمل جز با شناخت كافي از نوع نگرش مردم به عدالت و عواملي كه بر آن تاثير مي گذارد ممكن نيست .

البته ناگفته نماند كه چون داوريهاي پراكنده در خصوص عدالت بسيار به هم شبيه است و هركسي با توجه به نگرشي كه كسب كرده قضاوت خاصي در باب عدالت انجام مي دهد نبايد افكار عمومي را معيار تشخيص عدل و ظلم در جامعه قرار داد . چون اين مسلم است كه هر كسي قادر به تحليل تمام مسائل اجتماعي نيست و به علاوه افراد ممكن است موقع تحليل مسائل به خاطر احساسات و حب و بغض هاي شخصي و نگرش هاي منفي تثبيت شده از قدرت عمل عقل بكاهند و اين باعث مي شود تحليل صحيحي صورت نگيرد . بنابر اين فقط دارندگان بينش و دانش و تجربه كافي كه قادر به تشخيص مصاديق عدل و جور هستند بايد مورد توجه قرار بگيرند. دقيقا مثل زماني كه در مورد يك تابلو هنري و يا يك كار تخصصي پزشكي از يك پزشك يا كسي كه اطلاعاتي در باره پزشكي دارد و يك فرد آگاه در باب هنر كمك مي گيريم در باب تشخيص عدالت نيز بايد از افرادي جستجو كرد كه قادر به تشخيص درست از نادرست باشند و در امر اجتماعي بينش كافي داشته باشند (جوان ،1336).

  هر چند نبايد غافل شد كه  نگرشها و داوريهاي عاميانه  ناشي از آن در بسياري از موارد و امور ساده و ابتدايي صحيح هستند ولي هميشه قابل اعتماد نيستند . روبيه مي گويد: براي يافتن قواعد و روش هاي عدالت بايد به جامعه حقوق دانان كه در جستجوي اين قواعد و در مقام ستايش آن هستند رجوع كرد . عرف عمومي و قوانين دولتي نمي تواند ضابطه خاصي براي تشخيص عدالت ارائه كند و به همين  دليل گاه بين قواعد حقوق و عدالت تعارض ايجاد مي شود (كاتوزيان  ,1379 ). بنا بر اين نگرش به عدالت از اين رو كه در درون جامعه شكل مي گيرد و از عوامل زيادي كه عمدتا اجتماعي و سياسي هستند موضوعي مهم و بغرنج است كه نه مي توان نگرش مردم در باره آن را يكسره مردود و غير قابل اعتنا دانست و نه تماما آن را پذيرفت .پس بايد هم به بررسي نگرش مردم به عدالت پرداخت و هم نظر انديشمندان اين عرصه را مد نظر قرار داد. لذا اين سئوال اساسي به ميان مي آيد كه نگرش مردم به عدالت چيست و اين طرز تلقي و برداشت چگونه در افكار و اذهان و انديشه افراد جاي گرفته و چه عواملي بر اين طرز تلقي تاثير گذار بوده اند. اين مسئله اي است كه در كار تحقيق محور اصلي بحث است (ادامه تکه هایی از متن)

 

***ممکن است هنگام انتقال از فایل اصلی به داخل سایت بعضی متون به هم بریزد

یا بعضی نمادها و اشکال درج نشود ولی در فایل دانلودی همه چیز مرتب و کامل و با فرمت ورد موجود است***

متن کامل را می توانید دانلود نمائید

چون فقط تکه هایی از متن پایان نامه در این صفحه درج شده (به طور نمونه)

ولی در فایل دانلودی متن کامل پایان نامه

 با فرمت ورد word که قابل ویرایش و کپی کردن می باشند

موجود است

تعداد صفحه : 215 ( به همراه ضمائم)

قیمت : 14700 تومان

 

***

—-

:        ****       serderehi@gmail.com

جستجو در سایت : کلمه کلیدی خود را وارد نمایید :