وجه اشتراک هر سه تعریف بالا در پایان دوران کودکی است که همان بلوغ طبیعی می باشد . رسیدن کودک به این مرحله از حیات خود ، در نقاط مختلف جهان یکسان نیست ؛ عوامل متعددی چون وراثت و عوامل ژنتیکی ، چگونگی زیست و تغذیه و فاکتورهای محیطی تاثیر مستقیم در زندگی کودک داشته و می تواند منجر به بلوغ زودرس یا دیر هنگام کودک شود . چون کودکان در سن یکسانی به مرحله بلوغ نمی رسند ، لذا حقوق دانان در تعیین سن معینی ، به عنوان سن بلوغ کودکان با مشکل مواجه شده اند ، لذا برای رفع این مشکل در اغلب کشورهای جهان ، سن معینی را برای کودکان به عنوان زمان بلوغ مفروض می دارند  ( 30 ) . در قانون مدنی ایران لحظه تولد ، شروع دوران کودکی و در دختران با رسیدن به سن 9 سال تمام قمری و در پسران در سن 15 سال تمام قمری به پایان می رسد . بنابراین از نظر قانون مدنی ، دختری که 9 سال تمام قمری و پسری که 15 سال تمام قمری دارد بالغ محسوب می گردد و می تواند همچون فردی بزرگسال کلیه معاملات و و اعمال حقوقی را انجام داده و از این سن مسوولیت کیفری آن ها شروع می شود (31) . ولی سن مذکور در کلیه امور حقوقی و سیاسی ( سن ازدواج ، تملک مالی و … ) یکسان نبوده و در واقع قانون گذار با توجه به قوه درک و تمیز کودک واهمیت اقدام و عملی که باید انجام دهد سن معینی را مشخص نموده که در واقع پایان کودکی در آن مسایل خاص می باشد . این مغایرت های قانونی نشان می دهد که در قوانین ایران هنوز سن واحدی برای تشخیص  (( کودک))  وجود ندارد (30) . پس از تصویب کنوانسیون حقوق کودک ، حداکثرسن برای کودکان به 18 سال افزایش یافته است. طبق ماده 1 پیمان نامه حاضر ، منظور از کودک هر انسان دارای کمتر از 18 سال است ، مگر این که طبق قانون قابل اعمال در مورد کودک ، سن قانونی کمتر تعیین شده باشد  (32) .

2 – 3 نوجوانی

نوجوانی مقوله ای بسیار پیچیده و جنجال برانگیز است که مباحث متعدد و گسترده ای درباره آن مطرح شده است . در این بخش به توضیح کوتاهی از نوجوانی و خصوصیات ویژه آن پرداخته می شود.

دوره نوجوانی ، دوره ای حد فاصل میان کودکی و بزرگسالی است و طول مدت آن در جوامع گوناگون یکسان نیست . بنابراین دوره نوجوانی از 12 تا 18 سالگی و از 18 تا 21 سالگی به درازا می کشد ( 8 ) . برخی دیگر از اندیشمندان در خصوص تعریف نوجوانی آن را  دوره ای می دانند که حدود سنی آن 18 – 12 سالگی می باشد و مرحله انتقال از دوره طفولیت به دوره نوجوانی است     ( 33) . همچنین نوابی نژاد ، به ویژگی رشد از جنبه های متفاوت در دوره جوانی توجه نموده و بیان می دارد :

” نوجوانی به معنای رشد کردن و یا رشد تا رسیدگی است منظور از رشد و رسیدگی نه تنها رشد جسمانی بلکه رشد روانی و اجتماعی را نیز شامل می شود” ( 34 ) . لارنس اشتینبرگ معتقد است که برخی از پژوهشگران مرز نوجوانی را 13 تا 19 سالگی می دانند . اما او نوجوانی را دوره ای می داند که از حدود 10 سالگی آغاز و در اوان 20 سالگی خاتمه می یابد ( 35) . شفرز دوره جوانی را به سه دوره تقسیم کرده است که اولین آن دوره 13 تا 18 سالگی ( دوره بلوغ جنسی ) که دوره جوانی به معنای محدود می باشد ( 36 ) .

2 – 3 – 1 : تئوری های نوجوانی

استانلی هال ، پدر روان شناسی بلوغ ، نوجوانی را توام با رنج، عشق و شورش علیه ارزش های بزرگسالان می داند . برجسته ترین نظریه او ، « طوفان و فشار[1] » است . به اعتقاد او ، افراد در دوران نوجوانی دستخوش دگرگونی های چشمگیری می شوند که معمولا نوسان های پرشور عاطفی به دنبال دارد و دوره ای همراه با طوفان و تنش است  ( 37) . البرت بندورا ابراز می دارد که نوجوانی لزوما دوره ای از طوفان و فشار نیست زیرا تجربه های نوجوان صرفا به عواملی زیستی متکی نیست ، بلکه به محیط زندگیش هم بستگی دارد ( 38 ) . همچنین کرت لوین در تئوری خود بیان می کند که نوجوان خود را گاهی به کودکی و گاهی به بزرگسالی متعلق می داند ، در صورتی که به طور کامل نه به این گروه و نه به آن گروه متعلق است . والدین ، آموزگاران و جامعه هم از وضع نامفهوم این گروه و تعریف واضحی برای آن در ابهام به سر می برند و هنگامی این احساس ابهام مشخص می گردد که با نوجوان گاهی به صورت کودک و گاهی به گونه بزرگسالان ، رفتار می کنند . در نتیجه مشکلات زمانی بروز می کند که رفتار کودکانه آنان دیگر قابل قبول نیست و در همین حال گاهی اوقات رفتار بزرگسالی آنان هم جایز نمی باشد ( 39 ) .

 

2 – 3 – 2 : دو دوره در تحولات نوجوانی

ویس معتقد به 2 دوره در تحولات نوجوانی است :

الف : دوره اول با طغیان و عصیان علیه محیط خانوادگی و به طور کلی قدرت بزرگسالان آشکار می شود. در طی این دوره نوجوانان با توسل به نفی به طرد ارزش ها و با نشان دادن تعارض و پرخاشجویی و با یک خودنمایی چشم گیر موجودیت خود را به ثبوت می رسانند ؛ و بندهای کودکی را رها می کنند .

ب : در دوره دوم ، این تحولات و طغیان ها شکل می گیرند ، یعنی به همان گونه در یک انقلاب ، یک نظم و ترتیب ، جانشین برهم خوردگی اولیه شده ، خود مقدمه نظم و ترتیب بعدی می شود ، به همین طریق نیز از حدود 16 سالگی به بعد زمان تعمق و تفکر و پروراندن وجود درونی ، فرا می رسد ( 8 ) .

2 – 3 – 3 برخی از ویژگی های عمومی رفتار نوجوانان

پاره ای از ویژگی های عمومی رفتار نوجوانان را می توان بدین ترتیب برشمرد :
– نوجوانان و جوانان از جنبه های فرهنگی و اجتماعی ، تابع شرایط محیط هستند .
– نوجوانان همه چیز می خواهند اما دقیقا نمی دانند چه چیزهایی باید بخواهند . فکر می کنند توانایی انجام هر کاری را دارا می باشند اما واقعیت این است که ناتوانند . فکر می کنند همه چیز می دانند اما در واقع چیزی نمی دانند چون اندوخته تجربی به قدر کفایت ندارند .
– برای پذیرش ارزش های مطلوب اخلاقی و  معنوی آمادگی دارند ودر صورت ارایه ی الگوهای مناسب و راهنمایی صمیمانه از جانب خانواده ،معلمین و مسوولین مربوطه مسیر کمال و پیشرفت را سپری می کنند .  
– نوجوانان به تقویت روحی و محیط مناسب برای فعالیت و ارتباطات اجتماعی محتاج هستند .
– نوجوانی ، مرحله مهمی از زندگی انسان است که در آن فشارهای خاصی از جمله فشارهای ناشی از تغییرات بیولوژیکی ، اجتماعی ، تغییرات شناختی و احساسی – عاطفی  تجربه می شود .
– تنبیه و مجازات به تنهایی عامل پیشگیری از بزهکاری های نوجوانان نیست . باید در شناخت عوامل بزهکاری به آن ها کمک کرد و و با همت و همکاری متخصصین به تربیت صحیح آن ها پرداخت ( 40) .

2 – 3 – 4 برخی از مسایل و مشکلات پیش روی نوجوانان و جوانان
با توجه به ویژگی ها و تحولات دوره نوجوانی و جوانی می توان خلاصه ای از مسایل و مشکلات این دوره را به صورت زیر طبقه بندی کرد:
1) فرآیند بلوغ و مسایل ناشی از آن
2) شکل گیری هویت
3) مناسبات و روابط نوجوانان و جوانان با پدر و مادر و گروه همسالان
4) تحول ارزش ها در نوجوانان و جوانان
5) بروز اختلال های عاطفی – رفتاری
6) اشتغال به تحصیل و مشکلات ناشی از آن
7) مشکلات مالی و شغلی در دوره ی نوجوانی و جوانی
8) نحوه ی گذران اوقات فراغت
9) تحول جنسی در دوره نوجوانی و جوانی و مشکلات ناشی ازآن
10) ارتکاب به بزهکاری در دوره نوجوانی و جوانی
11) اعتیاد در نوجوانان و جوانان ( 41 ) .

از آنجایی که مطالعه حاضر در جستجوی تجارب مددجویان مقیم کانون اصلاح و تربیت از سکونت در این مکان است ، از میان مسایل و مشکلات گوناگون نوجوانان ، به توضیح پیرامون مباحث بزهکاری آنان می پردازد .

 

2 – 4 مفاهیم بزهکاری

2 – 4 – 1 تعریف بزه

در لغت نامه دهخدا ، معنای لغوی واژه بزه (تلفظ درست بَزَه) کار زشت، بد و پلید است ( 42 ) . در فرهنگ عمید (( بزه )) جرم ، خطا و گناه معنی شده است ( 43 ) .

2 – 4 – 2 بزهکاری[2]

اساسا بزهکاری یک واژه روان شناسی نیست بلکه یک مفهوم حقوقی است ( 5 ) . بزهکاری ، اقدام به عملی است که بر خلاف موازین ، مقررات و قوانین جامعه بوده است و انجام آن موجب پیگرد قانونی شود و کسانی که مرتکب چنین اعمالی گردند را مجرم و بزهکار گویند ( 8 ) . هربرت بلومر عقیده دارد هر عملی که انسان آگاهانه و بنابر اختیار و اراده انجام دهد و به عبارتی بتواند آن را به میل انجام دهد و در ضمن با قوانین یک سازمان اجتماعی مخالفت داشته باشد جرم[3] تلقی می شود. حال اگر جرم در محدوده سن کودکی تا نوجوانی رخ دهد ، بزهکاری نام دارد  ( 8 ) . بزهکاری به طور کلی به رفتارهای قانون شکنانه نوجوانان اطلاق می شود . ( 44 ) . شومیکر[4] رفتار انحرافی جوانانی که به سن قانونی نرسیده اند را بزهکاری می نامد و جوانان مرتکب این رفتار ها را بزهکار می خواند. وی دوره جوانی را به دو بخش نوباوه و نوجوان تقسیم می کند که عمده نوجوانان در دبیرستان ها جای دارند ( 44) .

 

2 – 4 – 3 بزهکار[5]

بزهکار به فردی گفته می شود که در سنین نوجوانی ( فردی که هنوز به سن قانونی نرسیده است ) مرتکب عملی شده که قانون برای آن مجازات تعیین کرده باشد . عده ای از این نوجوانان در مراکز اصلاح و تربیت نگهداری می شوند ( 44 ) و ( 45 ) . شایان ذکر است که در پیمان نامه حقوق کودک برای جلوگیری از تبعات برچسب زنی ، از تعبیر کودکان معارض قانون[6] به جای کودکان بزهکار استفاده شده است . همچنین تدوین کنندگان (( مقررات پکن ))[7] واژه متخلفان نوجوان را جایگزین لغت بزهکار کرده اند  ( 46) .

2 – 4 – 4 تاریخچه مفهومی بزهکاری

چنین به نظر می رسد که اصطلاح بزهکاری کودکان در سال 1815 میلادی برای نخستین بار در کشور انگلستان به کار رفته است . زیرا یک سال قبل از آن تاریخ ، پنج کودک 8 تا 13 ساله به خاطر  قتل یک پیرمرد فقیر ، توسط محکمه معروف اولد بیکی لندن ، محکوم به مرگ شده بودند . بر اثر این واقعه یکی از خیراندیشان انگلیس به نام پیتر بدفورد انجمنی جهت پیشگیری از جرایم اطفال تاسیس کرد که با هدف تحقیق درباره علل ازدیاد روز افزون و خطرناک این پدیده اجتماعی در انگلستان فعالیت کند . 8 سال پس از آن ، در سال 1823 میلادی ، ابتکارات و کوشش های مشابهی توسط برخی از خیراندیشان امریکایی به مرحله عمل گذاشته شد . از این زمان به بعد اصطلاح بزهکاری اطفال  کم کم در سراسر دنیا رواج یافته و بر سر زبان ها افتاد  ( 14 ) . اما هنوز این اصطلاح در همه جای دنیا معنای واحدی ندارد . آنچه در زمان و مکان معینی بزهکاری تلقی می شود ممکن است در جای دیگر قانونی تلقی شود  ( 5 ) .

2 –  4 – 5 علل بزهکاری

در مورد بزهکاری علل فراوانی را می توان برشمرد . بزهکاری یک نوع رفتار خاص نیست بلکه گستره ای از رفتارهای متعدد را شامل می شود و شاید نتوان برای آن علت واحدی پیدا کرد . به بیان دیگر ، بزهکاری به عنوان یک پدیده ی زیستی ، روانی ، اجتماعی از علل مختلفی به وجود می آید . گاهی وجود عوامل مختلف می تواند نوعی از رفتار بزهکارانه را باعث شود و گاهی نیز انواع مختلفی از رفتارهای بزهکارانه ممکن است از عوامل مشابهی ناشی شوند . گرچه بزهکاری غالبا در شرایط نامطلوب اقتصادی – اجتماعی شیوع بیشتری دارد ( 44 ) . اما بزهکاری را نمی توان منحصر به طبقه خاصی دانست . ممکن است عده ای راه فرار از قانون را بدانند و یا با حیله و یا دسیسه هایی از چنگ قانون فرار کنند و طبعا جز آمار محسوب نمی گردند . آنچه مسلم است بزهکاری در تمام طبقات وجود دارد و میزان آن در طبقات پایین اجتماع بیشتر است  ( 41 ) . عمده ترین بزه در میان کودکان دزدی است که ریشه در فقر دارد و میان برخی از کجروی ها و وضع اقتصادی مانند روسپی گری ، گدایی ، برخی از دزدی ها ، بیماری های روحی ، رابطه ای وجود دارد . آلفرد مارشال در کتاب ( تئوری های اقتصادی ) اعتقاد دارد فقر اقتصادی موجب از میان رفتن استعداد انسانی می شود ( 8 ) .  درباره علل بزهکاری نظریه های مختلفی وجود دارد  .

2 – 4 – 6 دیدگاه های نظری بزهکاری

نظریه ها و مدل های گوناگونی برای تبیین گسترش رفتارهای بزهکارانه توسط جامعه شناسان و اندیشمندان حوزه های تربیتی و روان شناسی مطرح شده است که در این قسمت به پاره ای از این تئوری ها پرداخته می شود .

نظریه کنترل اجتماعی بر این باور است که بزهکاری نتیجه فقدان پیوندهای اجتماعی بین نوجوانان و یک یا چند نهاد متعارف موثر همچون والدین ، معلمین به عنوان مدل های نقشی ، مدرسه و یا برنامه های اجتماعی به عنوان خطوط متعارف فعالیت ها می باشد ( 47 ) و ( 48 ) . مدل شکست تحصیلی بر این اعتقاد است که رفتار اختلال سلوک به واسطه ی پیشرفت  تحصیلی ضعیف رخ می دهد ( 49 ) . تئوری اوقات فراغت ملال انگیز مدعی است که وقتی تهیج ، چالش و یا تحریک شدن به طرقی رفع نشود که به لحاظ اجتماعی مورد تایید است ، نوجوانان احتمالا درگیر در رفتارهای بزهکارانه می شوند که شامل پرخاشگری ، تشکیل گروه های تبهکاری و مانند آن ها است ( 50 ) و  ( 51 ) . نظریه پردازان کنش کتقابل نمادی جرم و بزهکاری ، به دوران مید و کولی بر می گردند و تاکید بر اهمیت هویت یا خودپنداره به عنوان پیش بینی کننده ی مهم رفتار دارند (52) . نظریه هم نشینی افتراقی که بر اهمیت تعاریف ی زیان به عنوان علت جرم تاکید می کنند ، مبتنی بر کنش متقابل نمادی است (53) . همچنین مدل فشار اجتماعی مدعی است که نوجوانان ، به خصوص نوجوانان ، با پایگاه های اجتماعی – اقتصادی پایین تر ، هنگامی به رفتارهای بزهکارانه می پردازند که از طریق کانال های مشروع و قانونی نتوانند نیازهای خودشان را برآورده سازند . آن ها احساس ناکامی کرده و نسبت به کسانی که در اطرافشان هستند ، اعمال خشونت خواهند داشت ( 54 ) . 

2 – 4 – 7 انواع بزهکاری

از نظر اجتماعی ، بزهکاری را به سه دسته تقسیم کرده اند .

1 : بزهکاری بر علیه اشخاص عادی جامعه ، مانند : ضرب و جرح ، تجاوز به عنف ، کشتن عمد یا غیر عمد.

2 : بزهکاری بر علیه دارایی و مالکیت دیگران ، مانند : دزدی ، جعل اسناد .

3 : بزهکاری بر علیه نظم عمومی مانند فحشا و خرید و فروش مواد مخدر ( 41 ) .

 

2 – 4 – 8 نوجوانی و بزهکاری :

نوجوانی پشت سر گذاشتن موقعیت کودکی و دوره ی آمادگی برای ورود به زندگی اجتماعی و پذیرش مسوولیت های بزرگسالی است . از آنجا که صفت اصلی این دوره ورود به اجتماع بزرگسالان است ، چه از حیث مدت و چه از لحاظ صفات خاص ارتباط بسیار بزرگی با محیط دارد و این خصوصیات می تواند ، واکنش های خاصی را از سوی نوجوانان موجب شود ( 8 ) . هر گاه دسترسی به استقلال اقتصادی و خودنامی زمانی تحقق پذیرد که میان جنبه های گوناگون مناسبت های روانی ، عدم تعادل و ناهمانگی وجود داشته باشد ؛ امکان بحران و واکنش های انحرافی افزایش می یابد . به عقیده ی ( بلوس ) جای تعجب نیست اگر نوجوانان به هنگام شناخت نقش و جای خود در یک فرهنگ گسترده دچار مشکل و بحران های روانی می شوند، زیرا در اجتماعی زندگی می کنند که نقش معینی برای او نمی شناسد و او را برای آن نقش تربیت نمی کند ( 8 ) .  مطالعات نشان داده است که اغلب رفتارهای پرخطر از جمله مصرف سیگار ، الکل ، مواد مخدر ،رفتارهای کنترل نشده جنسی ، اختلال سلوک در نوجوانی یعنی در سنین قبل از 18 سالگی آغاز می شوند ( 55) .

2 – 5 تاریخچه مجازات کودکان معارض قانون ( بزهکار )

از نظر تاریخی، انديشة‌ بزهکاری نوجوانان و تأسيس نهادهای رسمی کنترل اجتماعیِ مجزا برای آنان ، از پیشرفت‌های اخیر هستند. دیدگاه امروزی مبني بر اينکه دوران کودکی و نوجوانی زمان‌های خاصي هستند که طی آن جوانان برای رشد سالم خود به پرورش و راهنمایی نياز دارند، تا اواخر قرون وسطی وجود نداشت. پیش از آن، به جوانان به‌عنوان اموال یا بزرگسالان كوچك نگريسته مي‌شد و از آنها انتظار داشتند كه در سن 5 يا 6 سالگي همان مسئوليت‌هاي بزرگسالان را بر‌عهده بگيرند. از آنجا که مردم دوران کودکی را به‌عنوان یک دورة متمايز در رشد انسانی به‌رسمیت نمی‌شناختند؛ بنابراين نیازي به ایجاد یک فرایند قانونی مجزا برای رسيدگي به نوجواناني که هنجارها یا قوانین جامعه را نقض مي‌كردند، نمي‌ديدند . در نتیجه، با نوجواناني که قانون را نقض مي‌كردند غالباً مانند بزرگسالان رفتار مي‌شد، هرچندكه در برخي موارد به خاطر سنشان از شديدترين مجازات‌ها نجات می‌یافتند ( 15 ) . تاقبل از ظهور حضرت عیسی مسیح ( ع ) ، مجازت ها بسیار شدید و توام با شکنجه و اکثرا مجازات مرگ بود . اطفال و جوانان بزهکار نیز از خشونت و قصاوت مصون نبودند . در صورت تخفیف مجازات ، اطفالی که در حدود سنی معین بدون قوه تشخیص مرتکب جرم می شدند به پرداخت تاوان و جبران خسارت وارده و در صورت عدم پرداخت تاوان به تنبیه بدنی ( شلاق ) محکوم می شدند .اطفال و جوانان متهم برای اعزام به دادگاه ها در زندان ها با بزرگسالان با وضع رقت باری در یک جا نگهداری می گردیدند . با حضور مذهب مسیح ، افکار اخلاقی فلاسفه آمیخته با عقاید مذهبی گردید . روحانیون مسیحی در ترویج رحم ، عطوفت ، شفقت و نیکوکاری که از اصول مذهب مسیح بود خواهان بهبود وضع زندان ها ، اصلاح و تربیت بزهکاران بلاخص اطفال شدند ( 10 ) . در سال 817 میلادی در مجمع عمومی روحانیون مسیحی ، پیشنهاد شد که به زندانیان به خصوص به اطفال و جوانان کاردستی آموخته شود و آنان اجازه خواندن کتاب های مذهبی در زندان ها اعطا گردد و روحانیون از زندان ها بازدید و با زندانیان ملاقات و با پند و اندرز آن ها را هدایت و ارشاد کنند . با توسعه اقتدار پادشاهان قدرت روحانیون تضعیف ومجازات ها تشدید شد . هولناک ترین مجازات ها توام با زجر و شکنجه و حتی مجازات مرگ نیز در مورد اطفال اجرا گردید . در سال 1555 میلادی در آلمان طفل 11 ساله ای را که دوست خود را در ضمن بازی خفه کرده بود به دار آویختند . در سال 1629 میلادی در انگلستان طفل 8 ساله ای را که طویله ای را آتش زده بود اعدام کردند . در سال 1748 طفل 10 ساله ای که اسبی را دزدیده بود به مرگ محکوم شد ( 4 ) . در این راستا جرمی بنتام از صاحب نظران مکتب منفعت گرایی انگلیسی ، نیز بر این باور بود که کودکان هم به مثابه بزرگسالان قادرند قبل از این که کاری را شروع کنند ، هزینه ها و منافع آن کار را محاسبه و ارزیابی کنند ؛ بنابراین باید برای اعمال بزهکارانه آنان مجازاتی شبیه جرایم بزرگسالان در نظر گرفت (56) .

 

2 – 6  تاریخچه شکل گیری کانون های اصلاح و تربیت

2 – 6 – 1 تاریخچه شکل گیری کانون های اصلاح و تربیت در جهان

تعداد مردم فقیر و بی‌بضاعت (که بسیاری از آنها کودکان بودند) درگیر در گدایی، فحشا، و جرایم خرد در لندن آنقدر زياد شده بود كه در سال 1556میلادی یک مؤسسه كه به‌طور خاص برای کنترل این افراد طراحي شده بود، يعني دارالتأديب، تأسيس شد. بااین‌حال، جرایم نوجوانان و گدایی محدود به لندن نبودند. در نتیجه، مجلس در سال 1576 میلادی قانوني را تصويب كرد که باعث ايجاد مؤسسات مشابه در هر يك از شهرهاي انگلستان شد. ساختار مؤسسات و مدل دارالتأديب در سطح قاره گسترش یافت. در سال 1595، بهترین مؤسسه، مركز بازپروري آمستردام بود كه به‌طوركلي برای رسيدگي به مشکل جرایم نوجوانان تأسیس شده بود. هدف اين مؤسسه و نهادهای مشابه اين بود كه كم‌كم نظم و انضباط را القاء نموده و به جوانان بياموزند كه يك عضوِ مؤثر و سخت‌كوشِ جامعه باشند ( 15 ) . در نیمه ی دوم قرن 17 میلادی دانشمندان و نویسندگان طرز اجرای مجازات ها و وضع زندان ها را شدیدا مورد انتقاد قرار داده ، اصلاح و تربیت اطفال بزهکار را در موسسات تربیتی پیشنهاد نمودند . به پیروی از عقاید مذکور در سال 1623 در شهر ناپل ( ایتالیا ) اولین زندان برای تفکیک و طبقه بندی زندانیان از لحاظ سن احداث گردید . در سال 1667 در شهر فلورانس ( ایتالیا ) اولین زندان به روش انفرادی جهت نگهداری اطفال تاسیس شد . در سال 1672 در فرانسه طبق فرمان پادشاه ، اطفال ولگرد که از لحاظ جسمی قدرت پاروزنی در کشتی را نداشتند به بیمارستان های خاص اعزام شدند . در سال 1703به امر پاپ کلمان XI در رم ، کانون اصلاح و تربیت سن میشل[8] افتتاح شد . در این کانون ، جوانان به صورت دسته جمعی کار می کردند و شب ها در سلول ( خوابگاه انفرادی ) به سر می بردند و در بالای درب ورودی این زندان این چنین حک شده بود:  ” اگر با کار و انضباط نتوانیم محکومین را اصلاح و تربیت کنیم ، حبس کردن آنان به عنوان مجازات بی فایده است ” . در سال 1735 م به دستور پاپ کلمان XII ، اولین دارالتادیب برای نگهداری دختران بزهکار در رم بنا گردید ( 4 ) . در سال 1788 در انگلستان ، اولین کانون اصلاح و تربیت جهت نگهداری اطفال افتتاح گردید . در قانون جزایی 1810 ناپلئون ( فرانسه ) اطفال کمتر از 7 سال غیر مسوول و کیفر اطفال بیش از 7 سال تا 16 سالگی تمام ، با توجه به قوه درک و تشخیص یا عدم قوه ممیزه تعیین گردید . نظر به این که در قانون مذکور ، روش خاصی برای اجرای مجازات اطفال بزهکار مقرر نگردیده بود ؛ اطفال در صورت محکومیت ، در زندان ها با بزرگسالان در یک جا نگهداری شده و وضع اسف باری داشتند . در فرمان 18 آوریل و 29 سپتامبر 1841 ، لزوم تاسیس دارالتادیب جهت تفکیک اطفال از بزرگسالان تاکید شد . در سال 1820 قسمتی از زندان « گالون » و در سال 1824 قسمتی از زندان      « استراسبورک » و در سال 1830 بخشی از زندان « تلوز » برای نگهداری اطفال اختصاص یافت . اولین موسسه تربیتی در سال 1839 در « سن هیلر » افتتاح گردید . در سال 1819 در سیسیل ( ایتالیا ) اولین موسسه تربیتی شروع به کار کرد ( 4 ) . در سال 1825 در ایالت نیویورک ( امریکا ) به پیروی از عقاید « جان هوارد »[9] اولین موسسه جهت نگهداری اطفال به نام خانه امن[10] ، تاسیس شد . خيلي زود خانه‌هاي امن ديگري نيز در ساير شهرهای امریکا ، از جمله بوستون[11] (1826) و فیلادلفیا[12] (1828) تاسیس شد. در دهه 1840، خانه‌هاي امن در روچستر[13]، سین سیناتی[14] و نیواورلئان[15]؛ و در دهة 1850، در پراویدنس[16]، بالتیمور[17]، پیتسبورگ[18]، شیكاگو[19] و سنت لوئیس[20] افتتاح شدند. نوجوانان برای مدت زمان نامشخصي و يا تا زمان رسيدن به سن 18 یا 21 سالگي در خانه‌هاي امن به كارگرفته مي‌شدند. علي‌رغمِ نام و اهداف بلندپروازانه‌اي كه توسط اصلاح‌طلبان تبليغ ‌مي‌شد، خانه‌هاي امن بیشتر شبیه زندان‌ها اداره ‌شده و برای اطمينان از حبس ساكنانش ساخته شده بودند. در واقع، فعاليت روزانه‌ي این نهادها بیشتر بر کنترل تمركز داشت تا اصلاحات. حال آنکه در آنجا کودکان در معرض یک رژیم سخت روزانه شامل کار سخت، تمرین نظامی، سکوت اجباري و آموزش‌هاي مذهبی و علمي قرار داشتند . و کارکنان این مراکز رفتار خشنی با نوجوانان داشتند . بخشی از هزینه های این مراکز با اشتغال نوجوانان به کارهایی مانند : تولید کفش و ابزار آلات آهنی و … در کنار بودجه های بخش دولتی تامین می شد و در صورت تمرد نوجوانان از کار کردن ، با تنبیه های بدنی و یا قطع جیره غذایی مجازات می شدند( 15). در سال 1847 اولین کانون تربیت با کار[21]  در ایالت ماساچوست ( امریکا ) افتتاح شد . ( 10 ) .  در سال 1856 موسسات جداگانه ای برای دختران مانند مدارس صنعتی ایالت ماساچوست تاسیس شد . قبل از این زمان دختران نيز به همان مؤسسات پسران اعزام مي‌شدند، هرچندكه تفكيك جنسيتي شدید اعمال مي‌گرديد ( 15 ) . در سال 1876 در امریکا اولین موسسه آموزش علمی و حرفه ای به نام المیرا[22] افتتاح شد . برنامه روزانه این موسسه طبق برنامه مدارس بوده و مدت نگهداری در آن نامعین بود ( 10) . كانون‌ اصلاح و تربيت المیرا در نیویورک كه به‌عنوان كانون مدل در نظر گرفته شده بود 500 سلول داشت؛ اما در اواخر سال 1890 تقريباً داراي 1500 نفر سکنه بود . از زمان تأسيس مؤسسات بازپروري نوجوانان در ایالات متحده، بسیاری از مؤسسات ادعا کرده‌اند که مأموریت اصلی آنها درمان و بازپروری نوجوانان است، درحالی‌که در واقع آنها بر مجازات نوجوانان تمرکز كرده‌اند. ( 15 ) . در سال 1832 طبق فرمان لویی 18 موسسه خاص اطفال بزهکار در فرانسه افتتاح گردید . در سال 1833 انجمن حمایت از زندانیان در فرانسه تاسیس ، مراقبت ، هدایت و حمایت اطفال بزهکار جز وظایف انجمن مزبور پیش بینی شد . در سال 1842 در فرانسه مرکز آموزشی « سن هیلر » شرع به کار کرد . در روسیه نیز در سال 1846 ، اطفال از 10 تا 17 سال تمام ، در صورت محکومیت به حبس ، به کانون های تربیتی اعزام گشتند . در ژاپن در سال 1870 زندان تادیبی اطفال افتتاح گردید . در سال 1887 در نروژ سازمان اختصاص دادرسی اطفال بزهکار افتتاح و محکومین را به مراکز آموزش علمی و یا حرفه ای اعزام کردند ( 10 ) . در سال 1897 ، سراگل برایز ، رییس زندان های انگلستان از مرکز نگهداری المیرا دیدن کرد و پس از مراجعت به انگلستان سیستم برستال[23] را در انگلستان به وجود آورد که رژیم اصلاحی و تربیتی مناسب و پیشرفته برای اصلاح و تربیت بزهکاران داشت (57) .  مؤسسات اولیة نوجوانان با مشكلات متعددي ازجمله ازدحام بیش از حد، قرار گرفتن مجرمان جرایم جزيي در کنار مجرمان خطرناك، برنامه‌ریزی ضعیف، رفتار غیرانسانی ساکنان آن، مراقبت‌های بعدی ناکافی یا غیرموجود و نرخ بالای تکرار جرم روبرو بودند. اگرچه وضعیت مراکز اصلاحي نوجوانان از دهة 1800 تاکنون به‌طور کلی بهبود یافته است؛ ولی هیچ‌یک از این معضلات به‌طور کامل برطرف نگردیده‌اند. در نتیجه منتقدان معتقدند که این مؤسسه‌ها و مراکز اغلب در دستیابی به اهداف تعیین‌شده مبنی بر بازتوانی کودکان و نوجوانان و محافظت از امنیت عمومی، ناکام مانده‌اند. ازدحام، اختلاط نوجوانان با سنین و سوابق بزهكارانة مختلف، رفتار غیرانسانی، و ناتواني در ارائه خدمات پيگيرانه به نوجوانان پس از آزادی آنها، مانع از رسیدن این نهادها به اهداف اصلاحي‌شان بود. در پایان قرن هجدهم، با وجود واكنش‌هاي تأدیبی متفاوت، مشکل جرایم نوجوانان وخيم‌تر شده بود ( 15 ) . کودکان اغلب در سازمان‌های اصلاحي نوجوانان در معرض سوءرفتار و برخورد غیرانسانی واقع شده‌اند. قطعاً کیفیت کلی زندگی در مراکز اصلاحي نوجوانان از زمانی که کودکان و نوجوانان برای اولین‌بار در پناهگاه‌ها و مدارس فنی و اصلاحی اولیه جای داده شدند، دچار تحولات وسیعی شده و بهبود یافته است. بسیاري از سازمان‌های نوجوانان توسط مدیران لایق، دلسوز و حرفه‌ای اداره می‌شوند که بر کارکنان مهارت‌دیده و دلسوزی نظارت دارند که در ارائة انواع خدمات با کیفیت به ساکنان مراکز مذکور شرکت دارند. بااین‌وجود، در سایر موارد، بسیاری از مشکلاتی که همواره در طول تاریخ سازمان‌های اصلاحي نوجوانان با آنها دست به گریبان بوده‌اند هنوز مشهود و آشکار هستند ( 15 ) .

 

2 – 6 – 2  تاریخچه شکل گیری کانون های اصلاح و تربیت در ایران

مساله کودکان معارض قانون نخستین بار در سال 1338 به صورت قانونی و عملی مورد توجه قانون گذار ایرانی قرار گرفت و در همان سال قانون مربوط به تشکیل دادگاه اطفال بزهکار به تصویب رسید . ماده ی 1 این قانون به تاسیس دادگاه اطفال اشاره کرده است و مطابق ماده 22 این قانون (( در مقر هر دادگاه اطفال وزارت دادگستری یک کانون اصلاح و تربیت برای اجرای این قانون تاسیس می نماید  )) . ساختمان اولین کانون اصلاح و تربیت ایران ، 9 سال پس از تصویب این قانون در سال 1347 در شمال غرب تهران تهران ، انتهای شهر زیبا ، در کوی کن تاسیس گردید . در سال های بعد در مشهد و اهواز نیز کانون های اصلاح و تربیت باامکانات کمتر تشکیل شدند  ( 58 ) . این روند ادامه یافت و در سایر استان ها کانون های اصلاح و تربیت با الگوگیری از کانون اصلاح و تربیت استان تهران تاسیس گردیدند ، با این تفاوت که کانون اصلاح و تربیت تهران در ابعاد وسیع تری به نسبت سایر کانون های اصلاح و تربیت کشور احداث گردیده است و بخش قابل توجهی از بازدیدهایی که از سوی مجامع حقوق بشر انجام می گیرد ، از کانون اصلاح و تربیت تهران می باشد ( 2 ) و این روند ادامه یافت به طوری که در سال 1376 ، 6 کانون اصلاح و تربیت ، تا سال 1385، 23 کانون اصلاح و تربیت و اکنون (در سال1392) 29 کانون اصلاح و تربیت در سطح استان های کشور وظیفه نگهداری و اصلاح و تربیت اطفال و نوجوانان بزهکار را بر عهده دارند و در 2 استان فاقد کانون اصلاح و تربیت ، ( استان های سمنان و آذربایجان شرقی ) نوجوانان بزهکار را در بندهای جوانان زندان ها نگهداری می کنند  (13) . کانون اصلاح و تربیت مرکز نگهداری ، تهذیب و تربیت اطفال و نوجوانانی است که به علت ارتکاب بزه محکوم شده اند . كودكان و نوجوانان معارض قانون به خاطر رفتار یا انجام اعمالی به تشخیص دادگاه صالح به كانون اصلاح و تربیت تحویل می‏شوند. این مراكز در ورود مددجو و صدور حكم آزادی نقشی ندارد، و دادگاه آن را تعیین می‏نماید . کانون اصلاح و تربیت استان تهران ، به موجب قانون تبدیل شورای سرپرستی زندان ها و اقدامات تامینی و تربیتی کشور به « سازمان زندان ها و اقدامات تامینی و تربیتی » مصوب 17 / 11 / 64 و ماده 18 آیین نامه قانونی مقررات اجرایی سازمان زندان ها و اقدامات تامینی و تربیتی کشور مصوب    7 / 1 / 72 تحت نظارت سازمان زندان ها اداره و نگهداری می شود . در مهرماه 1378 ، به دستور ریاست سازمان زندان ها و اقدامات تامینی و تربیتی کشور و مدیر کل اداره کل زندان های استان تهران و با همکاری کانون اصلاح و تربیت ، در ضلع شمالی کانون، مکانی برای نگهداری دختران بزهکار تعبیه شد . بدین ترتیب نوجوانان دختر معارض قانون که تاقبل از این تاریخ در زندان ها به همراه مجرمین بزرگسال نگهداری می شدند به کانون تهران منتقل گردیدند  ( 58 ) . از مهمترین اهداف تأسیس كانون اصلاح و تربیت جداسازی نوجوانان بزهکار از مجرمین بزرگسال ، تربیت و تهذیب طفل بزهکار و اقدامات تربیتی درباره او تا مرحله باز توانی است و تا زمانی ادامه می یابد که بتواند فرد شایسته ای شود ( 11 ) و ( 5 ) .

2 – 7  انواع موسسات اصلاحی – تربیتی نوجوانان معارض قانون

در گذشته تصور می شد ، رژیم شبانه روزی بسته تنها روش مناسب برای موسسات تربیتی اطفال است ولی تجربیات بعدی ، به خصوص پس از جنگ جهانی دوم نشان داد که موسسات تربیتی آزاد و نیمه آزاد نیز در مورد بسیاری از نوجوانان اثری مفید دارد . اولین کنگره سازمان ملل متحد در مورد پیشگیری از جرم و تربیت مجرمین جوان که در سال 1955 در ژنو تشکیل شد ، سایر موسسات تربیتی را نیز برای نگهداری نوجوانان معرض قانون در نظر گرفت و موسسات تربیتی آزاد را به عنوان یکی از بهترین روش های فردی کردن تدابیر تربیتی و سازگاری اجتماعی معرفی کرد ( 2 ) . به طور کلی موسسات نوجوانان شامل انواع زیر است.

2 – 7 – 1 محیط نگهداری بسته

محیطی محصور است که با برج های دیده بانی در پوشش داخلی و خارجی دارای حفاظت کامل می باشد. در این نوع محیط نگهداری مددجویان شب ها در خوابگاه های اختصاصی یا گروهی نگهداری و روزها از برنامه های آموزشی ، فنی حرفه ای و تفریحی استفاده می نمایند و در کارگاه های داخل محیط به کار گمارده می شوند و مددجو حق خروج از آن را ندارد ( 2 ) و (59 ) .

2 – 7 – 2 محیط نگهداری نیمه باز

محیطی است محصور که در پوشش خارجی دارای حفاظت مناسب می باشد و در آن زندانیان به طور گروهی با تعداد کافی مامور مراقب بدون اسلحه به کار اعزام می گردند و پس از خاتمه کار مجددا به آسایشگاه های خود بازگردانده می شوند( 59)  .

2 – 7 – 3 محیط نگهداری باز

محیطی است بدون حفاظت و مامور مراقب که مددجو ( زندانی ) مدت محکومیت خود را در آن با اشتغال به کار یا خدمت می گذراند و حق خروج از آن را نداشته و شب ها را در نزدیک ترین آسایشگاهی که به همین منظور ترتیب داده شده است ، استراحت می کنند ( 59)  .

در موسسات باز و نیمه باز کودکان و نوجوانان برای رفتن به محل کار آموزی و یا درسی به طور محدود آزادی داشته و در ساعات معین به موسسه باز می گردند ( 2 )  . در ایران کلیه ی موسساتی که برای نگهداری اطفال بزهکار درنظر گرفته شده است ، از نوع موسسات بسته می باشد .

2 – 8 پاسخ اجتماعی به نوجوانان معارض قانون در ایران

بزهکاری اطفال و نوجوانان مستلزم پاسخ اجتماعی است که قبل از آن بایستی سن مسوولیت کیفری کودکان و نوجوانان را توضیح داد .

 

2 – 8 – 1 سن مسوولیت کیفری نوجوانان معارض قانون در ایران

قانون تشکیل دادگاه اطفال بزهکار مصوب 1338، در ماده 4، اطفال را به سه گروه سنی تقسیم نمود:

1 –  اطفال زیر شش سال که غیر قابل تعقیب می‌باشند 2 – اطفالی که سن آنها بیش از شش سال تمام و تا دوازده سال تمام است و چنانچه مرتکب جرمی شوند بر حسب مورد به اولیاء قانونی یا سرپرست تسلیم می‌گردند و از آنها تعهد مبنی بر تأدیب و تربیت و مواظبت در حسن اخلاق طفل اخذ می‌گردد و چنانچه فاقد سرپرست بوده یا سرپرست، قابل الزام به تأدیب و تربیت طفل نباشد، برای مدتی از یک تا شش ماه به کانون اصلاح و تربیت اعزام می‌گردند. 3- اطفال بین 12 تا 18 سال ، در صورت ارتکاب جرم به یکی از طرق زیر تأدیب می‌گردند:

الف – تسلیم به اولیاء یا سرپرست یا اخذ تعهد به تأدیب و تربیت.

ب – سرزنش و نصیحت توسط قاضی دادگاه.

ج – اعزام به کانون اصلاح و تربیت از سه ماه تا یک سال برای کودکان 15-12 سال و از شش ماه تا پنج سال برای کودکان 18-15 سال. بنابراین طبق قانون مورد بحث، افراد زیر 18سال، غیر قابل مجازات بوده و برای ایشان نگهداری در کانون اصلاح و تربیت، صرفاً با هدف تأدیب و تربیت طفل، در نظر گرفته شده است ( 31) . اگر آمار ارتکاب نوجوانان به بزهکاری را از نظر سنی بررسی کنیم ، ملاحظه می شود که به طور کلی آمار ارتکاب جرم از سنین 12 سالگی به بعد تا سن 20 سالگی کمابیش رو به افزایش است. همان طور که در فصل یک نیز توضیح داده شد اکثر بزهکاران نوجوان در سنین 15 تا 18 سالگی قرار دارند . بنابراین می توان نتیجه گرفت که پاسخ اجتماعی به بزهکاری اکثر نوجوانان کشور ، انتقال آن ها به کانون های اصلاح و تربیت است .

 

2– 9 معرفی کانون اصلاح و تربیت استان تهران

کانون اصلاح و تربیت تهران به عنوان اولین ، بزرگترین و مجهزترین کانون کشور در زمینی به مساحت تقریبی ٤٠ هزارمترمربع احداث و دارای محل اسكان، ساختمان اداری، روانشناسی، مددكاری، بهداری، آشپزخانه، سالن غذاخوری، سالن ملاقات، كارگاه های فنی‏حرفه‏ای، آموزشگاه، كتابخانه، ورزشگاه و استخر می‏باشد.

2 – 9 – 1  واحد های تشکیل دهنده کانون

2 – 9 – 1- 1 : واحد مدیریت کانون

این واحد شامل بخش پذیرش و ترخیص ، بخش نگهداری موقت ، شورای طبقه بندی و انضباطی، خوابگاه ، بخش زندان ، نظام شورای شهر ، واحد بهداشت و خدمات داخلی ( شامل دو بخش امور و امور خدماتی ) و صندوق مالی مددجویان می باشد .

2 – 9 – 1- 2 : واحد مددکاری و خدمات اجتماعی

خدمات ارایه شده توسط این واحد در ادامه توضیح داده خواهد شد .

2 – 9 – 1 – 3 : واحد فرهنگی کانون

مجموعه واحدهای مختلف کانون در جهت بازپروری نوجوانان بزهکار فعالیت هایی را ارایه می نمایند ، لکن از آنجا که غالب فعالیت های مرتبط با امر تعلیم و تربیت این افراد از طریق واحد فرهنگی ارایه می شود و در حیطه وظایف این واحد می باشد ، قسمت های تشکیل دهنده  واحد فرهنگی شامل :

کتابخانه : مجهز به کتب مختلف می باشد .

نشریات :  تشویق بچه ها به نویسندگی تا بتوانند آن چه را که در دل دارند ، بنویسند و یا دنیای دیگر ارتباط برقرار کنند . به پدر و مادر خود بگویند که چه می خواهند و برای هم نوعان خود بنویسند که خود چه اشتباهاتی را مرتکب شده اند .

واحد کامپیوتر :  این واحد با بهره گرفتن از دستگاه کامپیوتر به آموزش بچه ها در این زمینه پرداخته می شود و آموزش هایی در زمینه مهارت های هفت گانه کامپیوتر ( ICDL ) به ان ها ارایه می دهد .

کارگاه های هنری : این کارگاه ها معمولا از چند قسمت تشکیل می شوند : کارگاه عروسک سازی ، کارگاه سفال گری و کارگاه معرق کاری.

نمایشگاه : محلی که در آن نشریات ، نقاشی ها و کارهای هنری مددجویان در معرض دید بازدید کنندگان قرار می گیرد .

کلاس های آموزشی : همه افراد بزهکار نگهداری شده در کانون در سن رشد و آموزش قرار دارند درنتیجه کلاس های درس برای آن ها تشکیل می گردد تا افرادی که تمایل دارند به ادامه تحصیل بپردازند .

واحد سمعی بصری : این واحد در طول هفته برای مددجویان خوابگاه در رابطه با پخش فیلم فعالیت دارد .

 نمازخانه: مکان نماز خانه باید طوری باشد که مددجویان بتوانند در تمام طول روز از آن استفاده کنند و علاوه بر برگزاری نماز جماعت در آن جا مراسم دعای توسل ، زیارت عاشورا ، دعای کمیل وسایر برنامه های مذهبی برگزار می شود . 

بازدید و گردش :  یکی از برنامه های اجراشده و موفق ، اردوهای سیاحتی وزیارتی برای مددجویانی است که حسن خلق دارند . پس از آنکه مربیان کلاس های آموزشی مختلف ، گزارش کاری خود را اعلام نمودند ، مددجویانی که توانسته باشند دوره خود را با موفقیت به پایان برسانند و از نظر اخلاق نیز مورد تایید واقع شوند ، در اردوهایی که از طرف کانون در نظر گرفته می شود ، شرکت می کنند .

 ورزش : تشویق مددجویان به ورزش از برنامه های اجرایی واحدفرهنگی است . علاوه بر ورزش صبحگاهی که هروز حود نیم ساعت قبل از شروع کلاس های آموزشی برگزار می شود ، در سالن ورزش هر گروه از مددجویان زیر نظر مربیان ورزشی به تمرین در رشته های مورد نظر خود می پردازند .

اشتغال : مددجویان باتوجه به علایق و استعداد های خویش ، به کارگاه های مستقر در کانون معرفی شده و تا پایان دوره آموزشی زیر نظر این واحد به حرفه آموزی می پردازند .

     و سایر واحد های تشکیل دهنده کانون عبارتند از :

  • واحد بهداری
  • واحد اجرای احکام
  • واحد انتظامات
  • واحد دبیر خانه
  • نیروی انسانی کانون
  • واحد حراست

2 – 9 – 2  کارکردهای کانون اصلاح و تربیت

کانون اصلاح و تربیت 4 دسته کارکرد ( اقدامات ) برای مددجویان متعهد می باشد .
2 9 2 1  ) اقدامات تامینی[24]                

2 9 2 2 ) اقدامات تربیتی و اصلاحی[25]   

2 9 2 3  ) اقدامات رفاهی[26]                

2 9 2 4  ) مراقبت های پس از آزادی[27]    

2 – 9 – 2 – 1  ) اقدامت تامینی کانون اصلاح و تربیت عبارت است از :

1 ) پذیرش وتشخیص[28]

مددجو پس از ورود در قسمت نگهداری موقت اسکان داده می شود و اقدامات زیر حداکثر ظرف یک ماه در مورد وی اجرا می شود .

  • اقدامات بهداشتی اولیه ، تحویل لوازم بهداشتی مانند : خمیر دندان ، حوله ، مسواک، شامپو ، لباس زیر و لباس رسمی
  • تشکیل پرونده قضایی توسط واحد اجرای احکام
  • تشکیل پرونده شخصیتی و اجتماعی توسط روان شناس و مددکار اجتماعی
  • تشکیل پرونده بهداشتی توسط پزشک کانون
  • واکسیناسیون وبیماری یابی
  • طبقه بندی و اسکان مددجویان درخوابگاه های مربوط

لازم به ذکر است که اقدامات اصلاحی و تربیتی ازهمان لحظه ورود مددجوبه کانون آغاز می شود از جمله نمایش فیلم های آموزشی ، آموزش احکام ، مهارت های زندگی ، آموزش تایپ و تعمیرات موبایل ، آموزش نهضت و… وسایر آموزش هایی که برای مدت کوتاه اقامت مددجو در قرنطینه ( واحد پذیرش و تشخیص ) مفید و قابل اجرا باشد زیرا برخی از مددجویان در مدت اقامت خود در قرنطینه ، قبل از ورود به زندان کانون با گذاشتن وثیقه از سوی والدین ویا بستگانشان آزاد می شوند.

 

2) اسکان[29]     

کانون های اصلاح و تربیت دارای چندین محل اسکان به صورت مجزا می باشند .

  • خوابگاه و محل نگهداری دختران و پسران به صورت مجزا است .
  • محل نگهداری پسران زیر 15 سال و پسران بزرگتر از 15سال به صورت مجزا از یکدیگراست. پسران بالای 15 سال نیز در 5 خوابگاه مجزا از یکدیگر نگهداری می شوند .
  • محل نگهداری اطفال بر اساس تشخیص شورای طبقه بندی و انظباطی تعیین می شود .

اعضای شورای فوق عبارتند از :
1 ) مدیر کانون اصلاح و تربیت
2 ) رییس اداره قضایی
3 ) رییس اداره فرهنگی
4 ) روان شناس
5 ) مسوول خوابگاه ها
6 ) مددکار اجتماعی
7 ) قاضی ناظر بر امور قضایی کانون

این شورا مددجویان کانون را با توجه به اندازه جثه ، شخصیت ، نوع جرم ، تکرار جرم ، روحیات ( به عنوان مثال مددجویان ضعیف النفس را جدا از مددجویان شرور نگهداری می کنند ) تقسیم بندی می کنند .

3 ) ملاقات[30]  

  • هر مددجو هفته ای یک بار به مدت 30 دقیقه ، با مدیریت واحد مددکاری ، در اتاق های مجزا با خانواده و بستگان درجه یک شان بدون مامور مراقبت ، دیدار حضوری دارند .

4 ) اقدامات حمایتی[31] 

  • معاضدت حقوقی با همکاری وکلای منتخب کانون و وکلای دادگستری و مسوولان قضایی کانون ، جهت دفاع و مشاوره حقوقی و پیگیری پرونده قضایی مددجو
  • تقاضای تخفیف مجازات و تجدید نظر در احکام صادره و آزادی مشروط
  • معرفی مددجویان واجد شرایط به افراد خیر و موسسات خیریه جهت پرداخت جرایم نقدی و دریافت کمک های مالی
  • شرکت در جلسات دادگاه و اعلام نظر درباره مددجو توسط روان شناسان و مددکاران اجتماعی .
    5 -1 ) بهداشت ، درمان و تغذیه[32]
  • پیشگیری شامل واکسیناسیون ، بیماری و کنترل بیماری های واگیر دار
  • درمان بیماران به صورت سرپایی ، بستری و تحت نظر
  • معرفی بیماران نیازمند به امکانات تخصصی به مراکز درمانی خارج از کانون
  • همکاری باشبکه بهداشت و درمان در ارتقا سطح بهداشت کانون
  • مشاوره در تنظیم برنامه غذایی کانون
  • نظارت واقدام در مورد بهداشت فردی و بهداشت محیط کانون
  • ارایه خدمات دندان پزشکی ، روان پزشکی ، آموزش تنظیم خانواده ، تزریقات و پانسمان و خدمات دارویی

 2 – 9 – 2 – 2 ) اقدامات تربیتی و اصلاحی 

این اقدامات در واحدهای فرهنگی ، روان شناسی و مددکاری به شرح زیر انجام می شود .

 1 ) مددکاری[33]  

شناخت ویژگی های اجتماعی و خانوادگی مددجو ، از طریق مصاحبه با وی و خانواده و بازدید ازمنازل .

  • ارتباط حرفه ای و همدلانه با مددجو ، مشاوره فردی و خانوادگی ، برای توانمندی و مقابله با مشکلات
  • ارتباط با مراکز خدمات اجتماعی و درمانی مانند بهزیستی ، بیمارستان ها ، اداره سرپرستی و دادگستری و …
  • برقراری و حفظ ارتباط مستمر مددجو و خانواده از طریق ملاقات ، مکالمه تلفنی و مکاتبه

  2 ) فرهنگی و آموزشی[34]  

  • تشکیل کلاس های درس در پایه های مختلف تحصیلی و برگزاری امتحانات
  • تحصیل در هنرستان کاردانش تحت نظارت آموزش و پرورش
  • تشکیل کلاس های سواد آموزی
  • آموزش و ارتقا مهارت های فنی حرفه ای در رشته های مختلف ، تحت نظارت و اجرای سازمان آموزش فنی حرفه ای وزارت کار وامور اجتماعی و اعطا گواهی نامه حرفه آموزی
  • آموزش دینی و اخلاقی و و تقویت باورهای مذهبی
  • آموزش مهارت های ورزشی در رشته های مختلف و تقویت سلامت جسمی و روانی ، با نظارت و همکاری سازمان تربیت بدنی
  • برگزاری مراسم ملی و مذهبی به منظور تقویت مهارت های اخلاقی و اجتماعی
  • آموش نقاشی ، موسیقی ، بازیگری برای تخلیه هیجانی ، پرورش و کشف استعدادهای هنری و تقویت اعتماد به نفس و خودباروری
  • تجهیز کتابخانه و سالن مطالعه با امکانات و کتاب های مناسب و متنوع
  • برگزاری و شرکت در نمایش های مختلف هنری

 3 ) روان شناسی :

  • شناخت ویژگی های شخصیتی ، توانایی هوشی ، اختلال رفتاری وروانی ، با اجرای آزمون های روانی و مصاحبه
  • مشاوره و راهنمایی برای چگونگی کنار آمدن با مشکلات مددجویان در خانواده
  • روان درمانی فردی و گروهی مددجویان
  • شناسایی بیماران روانی و معرفی به روان پزشک
  • اعلام نظر کارشناسانه به دادگاه و مراجع ذی صلاح در مورد وضعیت اطفال
  • شناخت بزهکاری کودکان با جمع آوری اطلاعات و انجام تحقیقات علمی

 2 – 9 – 2 – 3  ) اقدامات رفاهی 

  • برگزاری اردوهای تفریحی ، زیارتی – سیاحتی در سراسر کشور از قبیل : جنگل ، دریا ، کوه ، آثار باستانی و بازدید از مناطق دفاع مقدس
  • برگزاری رقابت های ورزشی بین مددجویان و نوجوانان شهر به منظور رقابت سالم و ایجاد نگرش مثبت در جامعه
  • استفاده از امکانات استخر ، ورزشگاه ، نمایش فیلم سینمایی ، بوستان کانون ، خرید از فروشگاه و استفاده از وسایل ارتباط جمعی

2 – 9 – 2 – 4  ) مراقبت های پس از آزادی 

1 ) روانشناسی و مددکاری[35] 

این اقدامات شامل موارد زیر می باشد :

  • پیگیری درمان فردی و اجتماعی
  • معرفی به مراکز مشاوره و روان درمانی پس از آزادی
  • آماده سازی مددجویان برای درک ومقابله موثر با پدیده های اجتماعی
  • کاریابی و به کار گیری مددجویان با توجه به استعداد ها و علایق آن ها
  • پیگیری امور تحصیلی ، شغلی و خانوادگی
  • ایجاد سازگاری بین مددجو و خانواده و جامعه

بزهكاری پدیده‏ای روانی و اجتماعی است و نظر به اینكه عوامل اجتماعی نقش مؤثری در بروز و رفع آن دارد، مدیریت و شیوه اداره كانون برمبنای اصل مشاركت می‏باشد.

مشارکت سازمان های بین المللی[36] :

یونیسف اقدام به برگزاری دوره های آموزشی برای کارکنان و تسهیل تبادل تجارب علمی وعملی از طریق بازدیدهای بین المللی نموده است و در تامین امکانات آموزشی همکاری داشته است . همچنین کانون مورد بازدید گروه های مختلف بین المللی مانند سازمان اصلاحات جزایی قرار می گیرد .

مشارکت نهاد های دولتی[37]

وزارت آموزش و پرورش با احداث هنرستان کار و دانش ، تامین نیروی انسانی وبرگزاری امتحانات رسمی بااین مرکز همکاری کرده است . سازمان فنی حرفه ای وزارت کار واموراجتماعی نیز با تامین مربیان مجرب در برگزاری دوره های آموزشی فنی حرفه ای برای مددجویان مشارکت دارد . همچنین مجتمع قضایی رسیدگی به جرایم اطفال در تعریف شخصیت کودکان معارض قانون مشارکت دارد و در صدور احکامی که بعضا منجر به استفاده از مجازات های جایگزین حبس شده ، تاثیر گذار بوده است. شهرداری مسوولیت زیبا سازی محوطه کانون را عهده دار است و در راه اندازی خانه های حمایتی ( خانه من ) مشارکت دارد . سایر موسسات و سازمان های دولتی مانند تربیت بدنی و مراکز بهداشت و درمان منطقه نیز با این مراکز همکاری دارند .

مشارکت مردمی ( سازمان های غیر دولتی ) [38]

همکاران افتخاری کانون در امر آموزش و پرورش و تربیت مددجویان مشارکت دارند و از آنان حمایت مالی می نمایند ( 11 ) و (60) .

2 – 9 – 3 برنامه روزانه مددجویان در کانون اصلاح و تربیت استان تهران

برنامه ی روزانه مددجویان مقیم هر یک از کانون های سراسر کشور با توجه به فضای فیزیکی ، امکانات و بودجه ای که کانون مذکور در اختیار دارد ، تدوین می گردد .

2 – 9 – 3 – 1 برنامه روزانه مددجویان دختر در کانون اصلاح و تربیت استان تهران به شرح زیر است  :

  • 7 – 6 بیدار باش ، نظافت خوابگاه ، اقامه نماز صبح
  • 8 – 7 ورزش صبحگاهی – صرف صبحانه
  • 30 – 8 کارگاه آموزشی – استفاده از سینما و باشگاه ورزشی
  • 2 – 12 اقامه نماز جماعت – صرف ناهار – نظافت خوابگاه
  • 4 – 2 کارگاه آموزشی
  • 6 – 4 خاموشی و استراحت
  • 8- 6 حمام – تماشای تلویزیون – اقامه نماز جماعت
  • 9 – 8 صرف شام – نظافت خوابگاه
  • 10- 9 استراحت در خوابگاه – تماشای تلویزیون
  • 30 – 10 خاموشی

2 – 9 – 3 – 2  برنامه ی روزانه ی مددجویان پسر کانون اصلاح و تربیت استان تهران به شرح زیر است :

  • 7 – 6 بیدار باش ، نظافت خوابگاه ، اقامه نماز صبح
  • 8 – 7 ورزش صبحگاهی – صرف صبحانه
  • 30 – 8 کارگاه فنی حرفه ای – مدرسه
  • 2 – 12 اقامه نماز جماعت – صرف ناهار
  • 6 – 2 استفاده از سینما – باشگاه – استراحت در خوابگاه – تماشای تلویزیون – انجام نظافت محیط – حمام
  • 8 – 7 اقامه نماز – استراحت در خوابگاه
  • 9 – 8 صرف شام – آمار
  • 10- 9 استراحت در خوابگاه – تماشای تلویزیون
  • 30 – 10 خاموشی

2 – 10 واژه شناسی نظام زندان بانی

2 – 10 – 1 حبس

سلب آزادی تن و اختیار خروج از محوطه ای خاص ( مانند زندان و سایر محیط های بسته ) برای مدتی معین به حکم دادگاه صالح ، که قبل از پایان مدت ، حالت انتظار برای آزادی وجود ندارد مگر در مواردی خاص به حکم قانون ( همچون آزادی مشروط و عفو محکوم ) مدت حبس ممکن است یک روز تعیین شود یا مدت های کوتاه و بلند دیگر و یا برای اتمام مدت عمر محکوم ( حبس ابد ) (59) . لازم به توضیح است که واژه حبس ، افاده معنی مجازات حبس می کند و به کارگیری آن به جای واژه کانون اصلاح و تربیت و زندان که اسم مکان است ، و عکس آن ، از اشتباهات فاحش و شایع در ادبیات حقوق جزایی به شمار می رود . در واقع اماکنی چون کانون های اصلاح و تربیت  و زندان ، محل حبس کردن است        ( 59 ) . شایان ذکر است ، طبق قانون مجازات اسلامی مصوب سال  1392  ، به جز مرتکبین قتل ، برای سایر انواع بزه ، حداکثر مدت حبس صادره برای کودکان معارض قانون ، 5 سال تعیین شده است . 

2 – 10 – 2 خودزنی

مجروح و زخمی کردن بدن توسط صاحب بدن با وسایل و آلات برنده از قبیل چاقو ، تیغ و … ، تا حدی که خود کشی نباشد . اقدام به این عمل نامعقول معمولا برای مجروح جلوه دادن خود و استفاده نامشروع از این طریق به نحوی است که موجب مجازات دشمنان و یا رقبای خود شوند ، و یا با هدف ترساندن دیگران صورت می گیرد . در هر صورت نشانگر وجود حالت خطرناک در فاعل آن است . خودزنی به خودی خود و در حالت عادی جرم نیست اما استثنائا ، عمل خودزنی مطابق تبصره ماده ی 179 ، در محوطه کانون اصلاح و تربیت و زندان ممنوع است و متخلف طبق نظر شورای انضباطی ، تنبیه و یا در مراجع قضایی محاکمه می شوند . ( 59 ) .

2– 10 – 3 ملاقات در زندان

ملاقات در لغت نامه دهخدا به معنی دیدار و رویارویی تعریف شده است و در زندان به معنی دیدار و رویارویی و ارتباط بستگان و دوستان و آشنایان زندانی با او در چارچوب قوانین و مقررات مربوط . این ملاقات ها که گاه جز لاینفک حقوقو زندانیان است به اشکال زیر صورت می گیرد .

2 – 10 –3 – 1 انواع ملاقات در زندان :

1: ملاقات تلفنی

شایع ترین نوع ملاقات در زندان ها دیدار و ارتباط تلفنی است که به طریق زیر صورت می گیرد .

الف : ملاقات کابینی 

نوعی ملاقات است که خانواده زندانی با تعیین وقت قبلی در طول هفته به زندان مراجعه می کنند و در کابین مخصوصی که برای این منظور ساخته شده است و به صورت تلفنی با یکدیگر ملاقات و گفتگو می کنند .

ب : ملاقات تلفنی شهری

نوعی ملاقات است که زندانی از طریق زندان و با هماهنگی مسوولان زندان با بستگان خود که در محیط شهری ( شهری که زندان در آن قرار دارد ) ارتباط برقرار می کنند .

ج : ملاقات تلفنی بین شهری

همانند ملاقات شهری این ارتباط تلفنی انجام می شود . با این تفاوت که ارتباط بین شهری است . ( شهر خارج محلی که زندان در آن واقع است ) .

2 : ملاقات حضوری

نوعی ملاقات است که زندانی با بستگانوخود در محیطی صمیمانه تر و بدون وجود حصار و مدت زمان بیشتری انجام می شود . این نوع ملاقات نیز به دو شکل زیر صورت می گیرد .

الف :  ملاقات حضوری بدون حضور مامور مراقب

ب : ملاقات حضوری با حضور مامور مراقب (4) و ( 59 ) .

2 – 11  قواعد سازمان ملل متحد برای حمایت از نوجوانان محروم از آزادی ( قطعنامه ی 113 /45 مصوب مجمع عمومی مورخ 14 دسامبر 1990 )

برنامه های جوانان

1 : مبحث دیدگاه های بنیادین

قواعد ملل متحد برای حمایت از نوجوانان محروم از آزادی

قاعده 1

نظام دادرسی نوجوانان باید حافظ حقوق و امنیت نوجوانان بوده و وضعیت جسمانی و روانی آنان را بهبود بخشد . حبس باید به عنوان آخرین راه حل ، مورد استفاده قرار گیرد .

[1]  Storm and Stress

[2] Delinquency

[3]  Crime

[4]  Shoemaker

[5]  Delinquente

 

[7] قطعنامه ی 113 /45 مصوب مجمع عمومی مورخ 14 دسامبر 1990

[8]  Saint – Michel

[9]– Jhon Howard

[10] – خانه امن، يك مؤسسه خصوصي مراقبت از کودک بود كه در ایالات متحده برای کودکاني که درگیر در رفتار غیرقانونی بوده يا احساس مي‌شد كه در معرض خطر چنین رفتاري هستند، ايجاد شد. هرچندكه هدف اولیة آن آموزش و تربيت نوجوانان برای زندگی‌های تولیدی بود؛ اما خانه‌هاي امن، در نظم و انضباط سختگيرانه و کار سخت، معروف‌تر از زندان‌ها شدند .

[11]Boston

[12]Philadelphia

24– Rochester

25– Cincinnati

26– New Orleans

27– Providence

28– Baltimore

29– Pittsburgh

30– Chicago

31– Saint Louis

[21] Reformatory school industrial school

[22] Elmira

[23]  Brostal

[24]  Security Measures

[25] Training & correcting measures

[26] Welfare measures

[27] After release care

[28] Admission & Diagnosis

[29] Placement

[30] Visiting hours

[31] Protective measures

[32]Health , Treatment & Nutrition

[33] Social Working

[34] Educational& Cultural

[35] Psychological Measures & Social Work

[36] Collaboration of international organization  

[37] institutions Collaboration of Governmental

[38] Collaboration of non- governmental organization

 

 

 

لیست کامل پایان نامه های دانلودی