متن کامل پایان نامه مقطع کارشناسی ارشد رشته روانشناسی 

دانشگاه آزاد اسلامی

واحد ساری

دانشکده علوم انسانی

پایان‌نامه برای دریافت درجه‌ی کارشناسی ارشد (M.A.)

رشته‌ی روان‌شناسی (عمومی)

عنوان:

رابطه‌ی بین سبک‌های هویّت و تاب‌آوری با شادمانی در دانش‌آموزان استان گلستان

تابستان 1393

برای رعایت حریم خصوصی نام نگارنده و استاد راهنما در سایت درج نمی شود

(در فایل دانلودی نام نویسنده و استاد راهنما موجود است)

تکه هایی از متن پایان نامه به عنوان نمونه :

(ممکن است هنگام انتقال از فایل اصلی به داخل سایت بعضی متون به هم بریزد یا بعضی نمادها و اشکال درج نشود ولی در فایل دانلودی همه چیز مرتب و کامل است)

فهرست

عنوان        صفحه

چکیده 1

فصل اوّل 2

مقدّمه 3

1.1.بیان مسأله 6

1.2.اهمّیّت و ضرورت تحقیق 9

1.3.اهداف تحقیق 11

1.3.1. اهداف اصلی. 11

1.3.2. اهداف جزئی. 11

1.4.سؤالات تحقیق 11

1.5.فرضیّات تحقیق 12

1.6.متغیّرهای مورد مطالعه 12

1.7.تعاریف نظری و عملیّاتی متغیّرها 12

1.7.1. تعاریف مفهومی (نظری) 12

1.7.2. تعاریف عملیاتی (عملی) 13

فصل دوّم 15

تعریف مفهوم و نظریّه‌های مربوط به سبک‌های هویّت 16

مقدّمه 16

2.1.تعاریف هویّت 17

2.2.هویّت و هویّتیابی در دوره‌ی نوجوانی 17

2.3.رشد احساس هویّت 18

2.4.بحران هویّت 18

2.5.تنوّعات موجود در شکل‌گیری هویّت 19

2.6.پیشینه‌ی نظری هویّت 21

2.6.1. رویکرد مرحله‌ای ـ ساختاری.. 22

2.6.1.1.  دیدگاه اریکسون. 22

2.6.1.2.  دیدگاه مارسیا 24

2.6.2. نقد الگوهای اریکسون و مارسیا 26

2.6.3. رویکرد فرآیندی.. 27

2.6.3.1.  دیدگاه گرتوانت.. 27

2.6.3.2.  دیدگاه کرتینز. 28

2.6.3.3.  دیدگاه برزونسکی. 30

2.7.هویّت‌یابی در فرهنگ‌های مختلف 32

2.7.1. هویّت‌یابی فردی: 32

2.7.2. هویّت‌یابی جمعی یا گروهی: 32

2.7.3. هویّت‌یابی فردی و گروهی: 33

2.8.دیدگاه‌های بین فرهنگی 33

2.9.هویّت و جنسیّت 34

تعریف مفهوم و نظریّههای مربوط به تاب‌آوری 35

مقدّمه 35

2.10.تعاریف تاب‌آوری 35

2.11.مدل‌های تاب‌آوری 40

2.11.1.مدل‌های گارمزی و همکاران. 40

2.11.2.مدل‌های مفهومی‌تاب‌آور. 44

2.11.3.مدل فرآیند تاب‌آوری.. 45

4.11.2.چارچوب تاب‌آوری کامپفر. 45

2.12.مفاهیم مشابه تاب‌آوری 47

1.12.2.سخترویی‌، كلیدی برای تاب‌آوری.. 47

1.1.12.2.مؤلّفه‌های سخت‌رویی. 47

تعریف مفهوم و نظریّههای مربوط به شادمانی 48

تاریخچه 48

2.13.تعاریف شادمانی 49

2.14.دیدگاه‌های نظری در مورد شادكامی 51

2.14.1.دیدگاه لذّت‌گرایی. 51

2.14.2.دیدگاه معنوی.. 52

3.14.2.نظریه‌ی دینر و همكاران. 54

4.14.2.نظریه‌ی آرگایل و همكاران. 54

5.14.2.نظریه‌ی سلیگمن. 55

2.15.مدل شادمانی 56

16.2.عوامل موثّر در شادمانی 58

2.17.تفاوت‌های جنسیّتی 63

2.18.تحقیقات انجام شده در ایران 65

2.19.تحقیقات انجام شده در خارج از کشور 68

فصل سوم 72

مقدّمه 73

3.1.روش تحقیق 73

3.2.جامعه‌ی آماری 74

3.3.حجم نمونه و روش نمونهگیری 74

3.4.روش و ابزار گردآوری دادهها 74

3.5.روش اجرای پژوهش 78

3.6.متغیّرهای تحقیق 79

3.7.روش تجزیه و تحلیل دادهها و اطّلاعات 79

فصل چهارم 81

مقدّمه 82

4.1.یافته‌های توصیفی 82

4.2.یافته‌های استنباطی 83

4.3.یافته‌های جانبی تحقیق 88

فصل پنجم 95

مقدّمه 96

خلاصه 96

5.1.بحث و نتیجهگیری 96

5.2.یافتههای جانبی تحقیق 102

5.3.محدودیّتهای تحقیق 104

5.4.پیشنهادهای کاربردی 105

5.5.پیشنهاد به سایر پژوهشگران 106

منابع 107

منابع فارسی 108

منابع انگلیسی 116

پیوستها 122

پرسش‌نامه……………………………………………………………………………………………………………12۳

چکیده لاتین………………………………………………………………………………………………………13۷

چکیده

پژوهش حاضر با هدف بررسی ارتباط بین سبک‌های هویّت برزونسکی (اطّلاعاتی، هنجاری، سردرگم/اجتنابی و تعهّد) و تاب‌آوری با شادمانی انجام شد. روش تحقیق مورد استفاده توصیفی از نوع تحقیقات همبستگی بود. جامعه‌ی مورد مطالعه کلیّه‌ی دانش‌آموزان اوّل تا سوم دبیرستان رشته‌های تحصیلی مختلف استان گلستان در سال تحصیلی ۹۳  ـ ۹۲ بودند که حجم نمونه 381 نفر (178 دختر و 203 پسر) بود و به روش نمونه‌گیری خوشه‌ای مرحله‌ای انتخاب شدند و به وسیله‌ی مقیاس سبک‌های هویّت برزونسکی (ISI-6G)، مقیاس تاب‌آوری کانر و دیویدسون (CD-RISC) و مقیاس شادمانی آکسفورد (OHI) مورد ارزیابی قرار گرفتند. پایایی و روایی پرسشنامه‌ها بررسی شد. برای تحلیل داده‌ها از روش ضریب همبستگی پیرسون و رگرسیون چندمتغیّره استفاده شد. نتایج نشان داد که بین سبک‌های هویّت اطّلاعاتی، هنجاری، تعهّد و هم‌چنین تاب‌آوری با شادمانی رابطه وجود دارد، امّا بین سبک هویّت سردرگم/اجتنابی با شادمانی رابطه‌ی معناداری مشاهده نشد. نتایج رگرسیون چندمتغیّره نشان داد ضرایب ثابت، تاب‌آوری و تعهّد پیش‌بینی‌کننده‌ی شادمانی هستند. در نهایت نتایج مؤیّد فرضیّه‌ی پژوهش مبنی بر وجود رابطه بین سبک‌های هویّت و تاب‌آوری با شادمانی بود البته به جز متغیّر سبک هویّت سردرگم/اجتنابی که رابطه‌ی معناداری با شادمانی نداشت. می‌توان با افزایش هریک میزان شادمانی را افزایش داد. هم‌چنین ضرایب ثابت، تاب‌آوری و تعهّد پیش‌بینی‌کننده‌ی شادمانی هستند.

کلمات کلیدی: سبک‌های هویّت، تاب‌آوری، شادمانی، دانش‌آموزان.

مقدّمه

     دوران نوجوانی، بحرانی‌ترین دوره برای سازگاری و شكل‌گیری شخصیّت است. برخی از ‌‌روان‌شناسان معتقدند كه انسان در نوجوانی از نظر روانی دوباره متولّد‌‌ می‌شود، زیرا فرد دنیای ساده و آشنای كودكی را پشت سر گذاشته با یك‌سری تغییرات سریع روبه‌رو‌‌ می‌شود (برزونسکی[1]، 1992). در این دوره باورها و انتظارهای نوجوان تغییر یافته و خود را با دنیای پیچیده و جدید روبه‌رو‌‌ می‌بیند. وی نیاز دارد كه در این دنیای جدید خود را به عنوان یك انسان منحصربه‌فرد مطرح ساخته و جایگاه خود را در نظام گسترده‌ی اجتماعی پیدا كند. كسب هویّت پاسخی است به نیاز نوجوانان برای درك خود به عنوان كسی كه با وجود داشتن چیزهای مشترك با دیگران، از آن‌ها متمایز و جداست. تشكیل هویّت، احساس ذهنی از تمامیّت درونی فرد فراهم‌‌ می‌كند و براساس آن زندگی برای وی هدف و معنا پیدا‌‌ می‌نماید (برزونسکی).

     اریکسون[2] (1968) نخستین كسی بود كه برای فهم فرآیند شكل‌گیری هویّت در دوره‌ی نوجوانی چارچوبی ارائه كرد. وی شكل‌گیری هویّت فردی در دوره‌ی نوجوانی را نشانه‌ای از سازگاری و تعادل در این دوره‌‌ می‌داند. براساس نظریه‌ی اریكسون، اگر هویّت نوجوان در طیّ زمان و بر اساس تجربیّات حاصل از برخورد درست اجتماعی شكل گیرد و نوجوان بتواند خود را بشناسد و از دیگران جدا سازد، تعادل روانی او تضمین‌‌ می‌شود.

     مارسیا[3] (1966)، نظریه‌ی اریكسون در مورد هویّت را گسترش داد و چهار نوع حالات هویّت را مطرح كرد كه باعث رشد تحقیقات تجربی در مورد هویّت شد. برزونسکی (1990) با الهام از نظریه‌ی اریکسون و مدل وضعیت‌‌های هویّت مارسیا (1966) مدل سبک‌‌های هویّت را در قالب سه سبک هویّت اطّلاعاتی[4]، هنجاری[5]، سردرگم/اجتنابی[6] و تعهّد[7] ارائه نمود.

     از طرفی در سال‌‌های اخیر رویکرد ‌روان‌شناسی مثبت[8] با شعار توجّه به استعدادها و توانمندی‌‌های انسان مورد توجّه پژوهشگران حوزه‌‌های مختلف ‌روان‌شناسی قرار گرفته است. این رویکرد بر شناسایی سازه‌‌ها و پرورش توانمندی‌هایی تأکید‌‌ می‌کند که ارتقاء سلامت و شادکامی انسان را فراهم‌‌ می‌کنند. ‌‌تاب‌آوری[9] مهمترین راه‌بردی است که در این رویکرد مورد توجّه پژوهشگران است (کیانی دهکردی، 1383). از نظر تاریخی در علوم رفتاری و اجتماعی از یک رویکرد مشکل‌مدار برای مطالعه‌ی رشد انسان و جامعه پیروی‌‌ می‌کردند. این رویکرد آسیب‌شناختی، بر مشکلات، بیماری‌ها و اختلالات، ناسازگاری‌‌ها، کج‌روی و عدم شایستگی تمرکز داشت. تأکید این رویکرد بر شناسایی عوامل خطر[10] مربوط به اختلالات گوناگون مثل بیماری‌های روانی، بزهکاری، الکلیسم و سوء مصرف مواد بوده است. در مطالعات طولی که در چارچوب این رویکرد در جمعیّت‌‌های پرخطر انجام گرفته، درصدی از افراد در معرض خطر، به مشکلات و آسیب‌هایی مبتلا‌‌ می‌شدند، اما درصد بیشتری نیز سالم‌‌ می‌ماندند. محقّقان برای این افراد که در شرایط ناگوار[11] و پرخطر، پیامدهای نامطلوب را نشان نمی‌دادند، اصطلاحات گوناگونی مثل آسیب‌ناپذیر[12]، مقاوم در برابر استرس[13] و سرسخت [14]، به کار بردند. اخیراّ نیز اکثر محقّقان واژه‌ی ‌‌تاب‌آور[15] را در برابر شرایط خطر و ناگوار به کار ‌‌می‌برند (بنارد[16]، 1991).

     ‌‌تاب‌آوری صرف مقاومت منفعل در برابر آسیب‌ها یا شرایط تهدیدكننده نیست. بلكه فرد ‌‌تاب‌آور، مشاركت‌‌كننده‌ی فعّال و سازنده‌ی محیط پیرامونی خود است. تاب‌آوری قابلیّت فرد در برقراری تعادل زیستی ـ روانی ـ معنوی در مقابل شرایط مخاطره‌آمیز‌‌ می‌باشد (كانر و دیویدسون[17]، 2003) از این‌رو نمی‌توان آن را معادل بهبودی دانست چون در بهبودی، فرد پیامدهای منفی و مشكلات هیجانی ـ عاطفی را تجربه‌‌ می‌كند (بونانو[18]، 2004).

     تحقیقات انجام شده در حوزه‌ی ‌‌تاب‌آوری را‌‌ می‌توان در دو گروه کلّی طبقه‌بندی نمود؛ گروه اوّل به عوامل تعیین‌کننده‌ی ‌‌تاب‌آوری و ویژگی‌‌های افراد ‌‌تاب‌آور‌‌ می‌پردازد. دسته‌ی دوّم پژوهش‌‌هایی است که فهم فرآیند ‌‌تاب‌آوری (این‌که چگونه ‌‌تاب‌آوری موجبات سازگاری مؤثّر با موفّقیّت‌‌های مخاطره‌آمیز را فراهم‌‌ می‌آورد) را در دستور کار خود قرار داده‌اند (جوکار، 1386).

     یکی دیگر از مباحثی که در سال‌های اخیر در رویکرد ‌روان‌شناسی مثبت مورد توجّه قرار گرفته است، مبحث شادی[19] است. واژه‌ی شادی مفهومی ‌روان‌شناختی است که دارای تعاریف و ابعاد مختلفی‌‌ می‌باشد. در واژه‌نامه‌‌ها، شادی با واژه‌‌هایی هم‌چون خوشحالی، شادکامی، خوشی و نشاط هم‌معنا دانسته شده است (معین، 1371). در سطح عموم مردم، شادی، بودن در حالت خوشحالی و سرور یا دیگر هیجانات مثبت، رضایت از زندگی و فقدان افسردگی و دیگر عواطف منفی است. در مباحث ‌روان‌شناختی شادی به عنوان یکی از هیجانات مثبت طبقه‌بندی شده است که انسان در فعّالیّت‌‌های روزمرّه‌ی خود آن را تجربه می‌کند. ‌روان‌شناسانی هم‌چون آرگایل[20] (2001) نیز شادی را ترکیبی از وجود عاطفه‌ی مثبت، عدم وجود عاطفه‌ی منفی و رضایت از زندگی می‌دانند.

     شادی جنبه‌ای از عواطف انسانی است که دارای جنبه‌‌ها و تجلّیّات مختلف فردی ـ اجتماعی، روانی ـ جسمانی و شناختی ـ عاطفی‌‌ می‌باشد. از سوی دیگر، داشتن شادی و خلق خوب پیامدهای کاربردی و عملی در زندگی و عملکرد شغلی فرد دارد. شادی فعّالیّت فرد را بر‌‌می‌انگیزد، بر آگاهی او‌‌ می‌افزاید، خلّاقیّت وی را تقویت می‌کند و روابط اجتماعی وی را تسهیل‌‌ می‌نماید، شادی هم‌چنین مشارکت سیاسی را رونق می‌بخشد و موجب حفظ سلامتی و طول عمر افراد می‌شود (وینهوون[21]، 1993).

     از آن‌جا که شادی تأثیر کمّی و کیفی زیادی بر زندگی دارد، در فرآیند تحوّل و توسعه مورد تأکید و توجّه قرار گرفته است. هدف از پژوهش‌‌های مربوط به شادی، بررسی علل شادی و فرآیندهای مولّد آن است، برخی از علل آن نظیر اوقات فراغت، خلق مثبت و حتّی عواملی نظیر شخصیّت نیز تا حدودی قابل تغییراند. پژوهشگران نشان‌‌ می‌دهند که شادی صرف‌نظر از چگونگی کسب آن‌‌ می‌تواند سلامت جسمانی را بهبود بخشد. نظریه‌پردازان و پژوهشگران زیادی در کارهای عملی خود سعی کرده‌اند منابع و عوامل مؤ‌‌ثّر بر شادی یا شادکامی را معرّفی نمایند (آرگایل، 2001). این منابع و عوامل‌‌ می‌تواند تحت مجموعه عوامل روانی، جسمانی، اجتماعی، اقتصادی، مذهبی، معنوی و فرهنگی مورد بحث قرار گیرد.

  • بیان مسأله

     هویّت[22] یکی از مفاهیم ‌روان‌شناسی تحوّلی است که طی دوره‌ی رشد شکل می‌گیرد و در دوره‌ی نوجوانی نمود واقعی و عینی پیدا‌‌ می‌کند (خنیفر، بردبار و قمی، 1391). ورود به دوره‌ی نوجوانی با تغییرات مهمّی از جمله: بلوغ جنسی، روابط صمیمانه با هم‌سالان، خطرکردن و توانایی‌‌های جدید شناختی همراه است. این تغییرات انبوه، نوجوانان را وادار‌‌ می‌سازد که به یگانگی و ثبات در تعریف خود بیندیشند و به دنبال آن باشند تا هویّت خود را شکل دهند. هویّت عبارت است از احساس نیاز به جدا بودن از دیگران. این نیاز تنها نیاز اساسی انسان است که همه‌ی مردم و در همه‌ی فرهنگ‌‌ها از بدو تولّد تا مرگ آن را دارند (عبدی زرّین، ادیب راد، یونسی و عسگری، 1387).

     برای اوّلین بار موضوع هویّت به صورت دقیق توسّط اریکسون در سال 1950 مطرح شد. اریکسون وحدت هویّت و بحران هویّت را تعارض عمده‌ی دوران نوجوانی‌‌ می‌داند. به عقیده‌ی اریکسون نوجوانی دوره‌ی هویّت‌یابی است و هویّت عبارت است از یک احساس نسبتاّ پایدار از یگانگی خود (عبدی زرّین و همکاران، 1387). برزونسکی و کوک[23] (2000؛ به نقل از عبدی زرّین و همکاران، 1387) با بررسی زیربناهای شناختی ـ اجتماعی برای تعیین وضعیّت سبک‌‌های هویّت سه سبک اطّلاعاتی، هنجاری و سردرگم/اجتنابی را فرض نمودند. این سبک‌‌ها در واقع شیوه‌‌های شناختی ـ اجتماعی برای پردازش اطّلاعات مرتبط با خود هستند.

     از طرفی یکی از سازه‌‌های مهم در حوزه‌ی ‌روان‌شناسی سلامت، ‌‌تاب‌آوری است. کانر و دیویدسون (2003) ‌‌تاب‌آوری را توانمندی فرد در برقراری تعادل زیستی ـ روانی در شرایط خطرناك بیان می‌کنند. آن‌ها ‌‌تاب‌آوری را تنها پایداری در برابر شرایط تهدیدکننده قلمداد نمی‌کنند، بلکه شرکت فعّال فرد در محیط را مهم می‌دانند.

     ‌‌تاب‌آوری، قابلیّت فرد در برقراری تعادل زیستی ـ روانی و معنوی، در مقابل شرایط مخاطره‌آمیز و نوعی ترمیم خود است كه با پیامدهای مثبت هیجانی، عاطفی و شناختی همراه است. تحقیقات نشان‌‌ می‌دهد كه افراد ‌‌تاب‌آور دارای رفتارهای خودشكنانه نیستند، از نظر عاطفی آرام‌اند و توانایی مقابله با شرایط ناگوار و ناخوشایند را دارند (بهادری خسروشاهی و‌‌هاشمی نصرت آباد، 1390).

     هم‌چنین یکی از حوزه‌‌های نوظهور و تقریباّ متفاوت در قلمرو ‌روان‌شناسی، ‌روان‌شناسی مثبت است که ظهور آن به مارتین سلیگمن[24]، رئیس انجمن ‌روان‌شناسی آمریکا بر‌‌ می‌گردد. سلیگمن معتقد است این ‌روان‌شناسی قرن بیست ‌و یکمی است که به جای تأکید صرف بر آسیب‌شناسی و بیماری به دنبال شناسایی و افزایش توانمندی‌‌ها، سامانه‌‌های اجتماعی بهینه و ایجاد شادمانی و رضایت از زندگی در افراد و جوامع است. ‌روان‌شناسی مثبت دارای سه حیطه است: 1ـ هیجانات مثبت 2ـ خصیصه‌‌های مثبت افراد 3 ـ شناختن و پرورش دادن استعدادهای عالی (قاسمی و قریشیان، 1388).

     در مباحث ‌روان‌شناختی شادمانی به عنوان یکی از هیجانات مثبت طبقه‌بندی شده است که انسان‌‌ها در فعّالیّت‌‌های روزمرّه‌ی خود آن را تجربه‌‌ می‌کنند. شادمانی جنبه‌ای از عواطف انسانی است که دارای وجوه مختلف فردی، اجتماعی، روانی ـ جسمانی و شناختی عاطفی‌‌ می‌باشد (نشاط‌دوست و همکاران، 1388). به نظر آرگایل، مارتین و لو[25] (1995؛ به نقل از تمنّایی‌فر، محمّدآبادی و دشتبان‌زاده، 1390) سه جزء اصلی شادمانی عبارتند از: هیجان مثبت، رضایت از زندگی و نبود هیجانات منفی از جمله افسردگی و اضطراب. جزء نخست عاطفی و هیجانی است که باعث‌‌ می‌شود فرد شادمان همواره از نظر خلقی شاد و خوشحال باشد. جزء دوّم اجتماعی است که گسترش روابط اجتماعی را به دنبال دارد و جزء سوّم شناختی است که موجب‌‌ می‌گردد فرد شادمان، نوعی تفکّر و پردازش اطّلاعات ویژه‌ی خود داشته باشد و وقایع روزمرّه را طوری تعبیر و تفسیر کند که خوش‌بینی وی را به دنبال داشته باشد.

     در تحلیل مطالعات انجام‌ شده در زمینه‌ی شادی، دینر[26] (1984؛ به نقل از کهولت و جوکار، 1390) بین دو رویکرد تمایز قائل شد: “رویکرد پایین به بالا” و “رویکرد بالا به پایین”. در رویکرد پایین به بالا پژوهشگران بیشتر بر رویدادهای بیرونی، فاکتورهای موقعیّتی و ویژگی‌های جمعیّت‌شناختی مؤثّر بر شادی‌‌ می‌پردازند؛ درحالی‌که در رویکرد بالا به پایین فرآیندهای درونی زیربنای شادی مورد نظر محقّقان است. مطابق این رویکرد، انسان‌‌ها به شرایط یکسان واکنش‌‌های متفاوتی نشان‌‌ می‌دهند و بر اساس باورها، ارزش‌‌ها، انتظارات و تجربیّات منحصربه‌فرد خود شرایط را ارزیابی‌‌ می‌کنند. تحقیقات مختلف در بررسی رویکرد پایین به بالا نشان داده‌اند که فاکتورهای بیرونی، میزان کمی از واریانس شادی را تبیین‌‌ می‌کنند. بر همین اساس مسیر تحقیق در حوزه‌ی شادی به تدریج تغییر یافت و رویکرد بالا به پایین بیشتر مورد توجّه محقّقان قرار گرفت. از جمله‌ی این موارد‌‌ می‌توان به نحوه‌ی پردازش اطّلاعات فرد پیرامون خود یا سبک‌‌های هویّت[27] اشاره نمود (کهولت و جوکار، 1390).

     در زمینه‌ی رابطه بین متغیّرهای سبک هویّت و شادمانی تحقیقات نشان داده‌اند که سبک‌‌های هویّت با هیجانات و عواطفی نظیر عزّت نفس، ناامیدی، افسردگی، اضطراب، سلامت روان و رضایتمندی رابطه دارند. برزونسکی و کینی[28] (1994) در تحقیقی نشان دادند که سبک هویّت اطّلاعاتی و هنجاری با افسردگی رابطه‌ی منفی دارد؛ ولی سبک هویّت سردرگم/اجتنابی رابطه‌ای مثبت با آن نشان‌‌ می‌دهد. در همین راستا نارمی[29]، برزونسکی، تامی[30] و کینی (1997) نیز دریافتند که افسردگی، اعتمادبه‌نفس پایین و اضطراب با سبک هویّت سردرگم/اجتنابی و سبک هویّت اطّلاعاتی با نشانه‌‌های رضایتمندی، اعتمادبه‌نفس بالا و اضطراب پایین در ارتباط است.

     هم‌چنین ارك، سیمونز، استین، ویكل من و هیچكاک[31] (2008) در پژوهشی نشان دادند كه افراد دارای ‌‌تاب‌آوری بالا، در مواجهه با رویدادهای هیجانی با ماهیّت خنثی و نامعلوم، بیشتر تمایل به نشان‌دادن هیجانات مثبت داشتند. به اعتقاد آن‌ها این امر ممكن است به علّت توانایی این افراد برای كنارآمدن موفّقیّت‌آمیز به هنگام روبرو شدن با موقعیّت‌‌های دشوار، به‌خصوص موقعیّت‌‌هایی با ماهیّت بین‌ فردی باشد. ریو[32] ( 2005) نشان داد كه ‌‌تاب‌آوری، با هیجانات مثبت، همبستگی مثبت و با هیجانات منفی همانند خشم و غمگینی، همبستگی منفی دارد. همچنین پژوهش كار[33] (2004) نشان داد كه سطوح بالای ‌‌تاب‌آوری به فرد كمك‌‌ می‌كند تا از عواطف و هیجان‌‌های مثبت به منظور پشت‌‌ سرنهادن تجربه‌‌های نامطلوب و بازگشت به وضعیّت مطلوب استفاده كند.

     جنسیّت نیز موضوع تحقیقات زیادی در ارتباط با شادمانی بوده است. داینر و همکاران (1999؛ به نقل از میرشاه جعفری، عابدی و دریکوندی، 1381) معتقدند که میزان شادمانی زنان و مردان برابر است، امّا هنگامی که افسردگی را در نظر می‌گیریم، موضوع تا حدودی پیچیده می‌شود. به این صورت که با وجود شادی یکسان زنان و مردان، افسردگی در زنان بیشتر از مردان است. توضیح این امر توسّط داینر و همکاران این است که زنان نسبت به مردان هم عاطفه‌ی منفی بیشتری و هم عاطفه‌ی مثبت بیشتری را تجربه می‌کنند و برآیند این دو عاطفه، شادی زنان و مردان را یکسان می‌سازد. فوجیتا، دایز و ساندویچ[34] (1991) نیز بر همین اعتقاد هستند.

     مروری بر پژوهش‌‌های انجام‌ شده تا زمان انجام این پژوهش نشان‌‌ می‌دهد که تاکنون تحقیق زیادی در خصوص رابطه‌ی بین سبک‌‌های هویّت و ‌‌تاب‌آوری با شادمانی صورت نگرفته است. لذا در این تحقیق محقّق به دنبال تعیین این مسأله است که آیا بین سبک‌‌های هویّت و ‌‌تاب‌آوری با شادمانی در میان دانش‌آموزان رابطه‌ای وجود دارد؟

  • اهمّیّت و ضرورت تحقیق

     دوران نوجوانی یکی از حسّاس‌ترین مراحل زندگی هر فرد است و این دورانی هست که حتّی دشوارتر از سال‌‌های کودکی تلقّی شده است. بر اساس شواهد و تجربه مسیر هویّت‌یابی جوانان ایرانی با دشواری‌‌های متعدّدی روبرو است. انتخاب شغل، رسیدن به زندگی کم‌دردسرتر و خلاصه یافتن راه زندگی آینده‌‌ و به علاوه یافتن شغل، مشغول‌شدن به آن و شروع زندگی بزرگسالی فشار زیادی بر نوجوان وارد‌‌ می‌سازد. جوان ایرانی دیگر کمتر‌‌ می‌تواند انتظار خانواده و خودش را از «خود» برآورده سازد. افرادی که دچار گم‌گشتگی هویّت‌‌ می‌شوند درک درستی از نقش‌‌های جنسیّتی و ارزش‌‌ها ندارند. آن‌ها نمی‌توانند راه خود را بیابند و به نظر آشفته و تکانشی هستند و روابط بین فردی مناسبی برقرار نمی‌سازند. از آن‌جا که هدف بلند مدتّی را برنمی‌گزینند، نمی‌دانند در شرایطی که قرار دارند چه کار کنند. در عوض افرادی که دارای هویّت موفّق هستند نسبت به خود و جامعه دارای تعهّدند. آن‌ها وظایف محوّله را به خوبی انجام‌‌ می‌دهند، خودپنداره و عزّت نفس بالایی دارند و دارای اهداف بلندمدّت مشخّص در زندگی هستند. آن‌ها خود را در انتخاب‌‌هایشان سهیم‌‌ می‌دانند و دقیقاّ به همین سبب خود را مسئول‌‌ می‌دانند. چنین افرادی به ارزش‌‌ها پای‌بند هستند. به طور خلاصه‌‌ می‌توان گفت اگرچه فرآیند هویّت‌یابی در دوران نوجوانی بروز‌‌ می‌کند ولی اثرات آن طولانی مدّت و دیرپاست (هاشمی و رضوی، 1387). اگر دوره‌ی نوجوانی بدون مشكل سپری شود، نوجوان به بزرگسال سالمی تبدیل خواهد شد و نقش بزرگسالی خود را خوب ایفا خواهد كرد، اما اگر در این گذر دشواری‌‌هایی به وجود آید، بهداشت روان نوجوان، از جادّه‌ی اصلی منحرف و به بیراهه كشیده خواهد شد (حاجلو، رضایی شریف و واحدی، 1391).

     هم‌چنین ‌‌تاب‌آوری تلاش‌‌های شناختی و رفتاری است که افراد در موارد استرس‌زا برای کنارآمدن با مسائل و مشکلات خود به کار‌‌ می‌برند و نقش اساسی و تعیین‌کننده در سلامت جسمانی و روانی آن‌ها ایفا‌‌ می‌کند. ‌‌تاب‌آوری مؤثّر باعث‌‌ می‌شود که واکنش فرد به سطوح بالای استرس کاهش یابد و آثار زیان‌بار آن تعدیل گردد. ‌‌تاب‌آوری، بازگشت به تعادل اوّلیه یا رسیدن به تعادل سطح بالاتر در شرایط تهدیدکننده است و از این‌رو سازگاری موفّق در زندگی را فراهم‌‌ می‌کند. سازگاری موفّق با زندگی، هم‌‌ می‌تواند پیامد ‌‌تاب‌آوری به‌شمار رود و هم به عنوان پیش‌آیند، سطح بالاتری از ‌‌تاب‌آوری را سبب شود (سامانی، جوکار و صحراگرد، 1386).

     افراد ‌‌تاب‌آور، شخصیّتی مقاوم در برابر استرس دارند و درس‌‌های ارزشمندی از تجارب سخت زندگی خود‌‌ می‌گیرند. آن‌ها در موقعیّت‌‌های پراسترس و آسیب‌زا احساس‌‌ می‌کنند‌‌ می‌توانند راه مناسبی را برای حلّ مشکلات خود پیدا کنند. به خود متّکی هستند و واکنشی یادگیرانه ـ مقابله‌ای در موقعیّت‌‌های دشوار از خود نشان‌‌ می‌دهند در حالی‌که افرادی که ‌‌تاب‌آوری ضعیفی دارند واکنشی سرزنش‌کننده ـ قربانی‌شونده در چنین موقعیّتی از خود نشان‌‌ می‌دهند (فولادچنگ و موسوی، 1387).

     و درآخر، شادبودن مسأله‌ای است که ضرورت و نیاز دنیای امروز‌‌ می‌باشد، چون انسان‌‌های غمگین، افسرده و مأیوس نمی‌توانند خود را کنترل کنند و به خودباوری برسند و ویژگی‌‌های مثبت و توانمندی‌‌های خود را بروز دهند، راه منفعل بودن و منزوی شدن را در پیش‌‌ می‌گیرند و در واقع آن‌‌ها دوران طلایی جوانی خود را بیهوده و بدون این‌‌که قدر آن را بدانند هدر‌‌ می‌دهند (علی‌پور، هاشمی، باباپور و طوسی، 1389).

     شادمانی یک عامل مؤثّر در سلامت روان و بهبود و ارتقای عملکرد فردی و اجتماعی است (گلستانی بخت، 1386). افراد اگر در جامعه‌ی خود نتوانند این نیاز را برآورده كنند، روبه جوامع دیگر می‌برند، در نتیجه به تدریج از فرهنگ ملّی و دینی خود دور می‌شوند، به تدریج فرهنگ و ارزش‌های غربی در جامعه رواج یافته و جامعه مسخ می‌شود. با وجود اینكه دین مبین اسلام به شاد بودن و شاد كردن دیگران تأکید زیادی نموده است، متأسّفانه شمار زیادی از جامعه‌شناسان بر این عقیده‌اند كه جامعه‌ی ایرانی شاد نیست و از نبود بسترها و زمینه‌های لازم برای ابراز شادمانی به شكل جمعی و عمومی رنج می‌برد و فرهنگ غالب، فرهنگ غم است و شادی حالت عرضی و فرعی دارد. بنابراین ما بیشتر برای سوگ اجتماعی آمادگی داریم و هیچ برنامه‌ای برای شادمانی نداریم.

     راستی چگونه یك نوجوان می‌تواند شاد باشد؟ آیا فقط با كسب موفّقیّت‌ها و کامیابی‌هایی كه مورد تأیید جامعه است می‌توان به شادی و نشاط رسید؟ یا عوامل دیگر نیز می‌توانند موجب شادی در نوجوانان شوند؟ پاسخ‌گویی به این سؤال و سؤالات مشابه اهمّیّت این‌گونه تحقیقات را می‌رساند چرا كه برنامه‌ریزی و مدیریّت شادی در كشور برای جوانان و نوجوانان از جمله نیازهایی است كه تاكنون كمتر به آن توجّه شده است، لذا برای سازماندهی و فراهم‌آوردن شرایط شادی‌آور و تحقّق شادی در جوانان به بررسی رابطه‌ی آن با عوامل مختلف پرداخته می‌شود که در این پژوهش نیاز به بررسی رابطه‌ی سبک‌های هویّت و تاب‌آوری با شادمانی مورد توجّه قرار گرفته است.

تعداد صفحه :150

قیمت :17500 تومان

بلافاصله پس از پرداخت ، لینک دانلود فایل در اختیار شما قرار می گیرد

و در ضمن فایل خریداری شده به ایمیل شما ارسال می شود.

پشتیبانی سایت  serderehi@gmail.com