دانلود متن کامل پایان نامه مقطع کارشناسی ارشد رشته حقوق 

دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات گیلان

گروه حقوق جزا

پایان نامه برای دریافت درجه کارشناسی ارشدM.A

 عنوان:

بررسی مسئولیت کیفری پزشکان با نظر به قانون مجازات اسلامی جدید و نظر فقهای معاصر

زمستان 1393

برای رعایت حریم خصوصی نام نگارنده و استاد راهنما در سایت درج نمی شود

(در فایل دانلودی نام نویسنده و استاد راهنما موجود است)

تکه هایی از متن پایان نامه به عنوان نمونه :

(ممکن است هنگام انتقال از فایل اصلی به داخل سایت بعضی متون به هم بریزد یا بعضی نمادها و اشکال درج نشود ولی در فایل دانلودی همه چیز مرتب و کامل است)

فهرست مطالب

عنوان                                                                                                       صفحه

چكیده:…………………………………………………………………………………………………………………… 1

مقدمه:……………………………………………………………………………………………………………………. 2

فصل اول: كلیات تحقیق

1-1- بیان مسأله……………………………………………………………………………………………………… 5

1-2- اهداف و ضرورت تحقیق………………………………………………………………………………….. 6

1-3- سؤالات تحقیق……………………………………………………………………………………………….. 6

1-4- فرضیات تحقیق………………………………………………………………………………………………. 6

1-5-پیشینه تحقیق………………………………………………………………………………………………………………….7

1-6- روش تحقیق………………………………………………………………………………………………….. 7

فصل دوم: تعریف اصطلاحات و مباحث عام

2-1- مفهوم مسئولیت………………………………………………………………………………………………. 9

2-1-1- انواع مسئولیت…………………………………………………………………………………………….. 9

2-1-1-1- مسئولیت اخلاقی و مسئولیت قانونی…………………………………………………………….. 9

2-1-1-2- مسئولیت قراردادی و مسئولیت خارج از قرارداد……………………………………………. 10

2-1-1-3- مسئولیت كیفری و مسئولیت مدنی……………………………………………………………… 11

2-2- سابقه تاریخی مسئولیت کیفری پزشک در ایران……………………………………………………… 13

2-2-1- ایران باستان………………………………………………………………………………………………. 13

2-2-2- از پیدایش اسلام تا دوران مشروطیت………………………………………………………………. 15

2-2-3- ایران معاصر……………………………………………………………………………………………… 17

2-2-3-1- از انقلاب مشروطیت تا پیروزی انقلاب اسلامی…………………………………………….. 17

2-2-3-2- از پیروزی انقلاب اسلامی تا زمان حاضر……………………………………………………… 18

فصل سوم: مبانی فقهی مسئولیت پزشکان

3-1- حالات و فروض مسئولیت پزشکان…………………………………………………………………………………..            21

3-1-1- عقدی یا قهری بودن مسئولیت پزشکان…………………………………………………………………………..21

3-1-1-1- تلقی فقها از قهری یا قراردادی بودن مسئولیت پزشکان…………………………………………………21

3-1-2- نوع عقد میان طبیب، بیمارستان و بیمار……………………………………………………………………………23

3-2- مسئولیت پزشک مباشر……………………………………………………………………………………………………..24

3-2-1-طبیب جاهل به طبابت……………………………………………………………………………………………………25

3-2-2- طبیب حاذق به طبابت………………………………………………………………………………………………….27

3-2-2-1- طبیب حاذق مقصر…………………………………………………………………………………………………..27

3-2-2-1-1-اثبات ضمان طبیب مقصر با بهره گرفتن از ادله ضمان اجیر………………………………………………27

3-2-2-1-2-تمسک به قواعد کلی ضمان…………………………………………………………………………………..29

3-2-2-1-2-1-اتلاف……………………………………………………………………………………………………………..29

3-2-2-1-2-2-لاضرر…………………………………………………………………………………………………………….32

3-2-2-1-3-تمسک به قواعد باب دیات……………………………………………………………………………………32

3-2-2-1-3-1-آسیب بدنی طبیب حاذق مقصر از روی حق یا ناحق…………………………………………….33

3-2-2-1-3-2-آسیب بدنی طبیب داخل در کدام یک از اقسام جنایت است………………………………….33

3-2-2-1-3-3-روایت فاصله…………………………………………………………………………………………………..35

3-2-2-1-3-3-1-حدیث اول روایت سکونی……………………………………………………………………………35

3-2-2-1-3-3-2-حدیث دوم…………………………………………………………………………………………………36

3-2-2-2-طبیب حاذق غیر مقصر ( خطاکار)……………………………………………………………………………..36

3-2-2-2-1-راه اول : تمسک به قواعد باب اجاره………………………………………………………………………36

3-2-2-2-2-راه دوم : تنسک به قواعد کلی ضمان …………………………………………………………………….41

3-2-2-2-3-راه سوم : تمسک به قواعد عام باب دیات……………………………………………………………….44

3-2-2-2-4-راه چهارم : تمسک به روایت فاصله……………………………………………………………………….46

3-2-2-2-طبیب حاذق غیر مقصر (خطاکار)……………………………………………………………………………….46

3-2-3-موانع موجود بر ضمان طبیب حاذق……………………………………………………………………………..48

3-2-3-1-مانع اول: اجازة شرعی، قانونی………………………………………………………………………………..48

3-2-3-2- مانع دوم: قاعدة احسان…………………………………………………………………………………………49

3-2-3-3-مانع سوم: اذن بیمار……………………………………………………………………………………………….51

3-2-3-4- مانع چهارم: ضرورت اجتماعی………………………………………………………………………………53

3-2-4-ابراء به عنوان مسقط ضمان…………………………………………………………………………………………53

3-2-4-1- ابراء مریض «اسقاط ما لم یجب» …………………………………………………………………………..53

3-3- ضمان طبیب غیرمباشر…………………………………………………………………………………………………..56

فصل چهارم: مسئولیت کیفری پزشکان در حقوق جزایی ایران

4-1- اركان مسئولیت پزشک در اعمال پزشكی…..……..…………………………………………………61               4-1-1- فعل مجرمانه یا خطای پزشكی……………………..……………………………………………..61

4-1-1-1- بی احتیاطی62……….…………………………..……………………………………………..62

4-1-1-2- بی مبالاتی…..…………..………………………..……………………………………………..63

4-1-1-3- عدم مهارت…..………………………………..………………………………………………..66

4-1-1-4- عدم رعایت نظامات دولتی……………….……..……………………………………………..67

4-1-2- نتیجه مجرمانه……………………………………………………………………………………….69

4-1-3- رابطه سببیّت….…….…………………………………………………………………………….. 70

4-2- سقط جنین……………………….…………………………..………………………………………..76

4-2-1- انواع سقط جنین……………….…………………………………………………………………..77

4-2-1-1- سقط جنین جنایی…………..………..………………………………………………………..77

4-2-1-2- سقط جنین طبی ………………………………..……………………………………………..77

4-2-1-3- سقط جنین خود به خودی یا مرضی………….……………………………………………..80

4-2-1-4- سقط جنین ضربه ای……………..…………….……………………………………………..80

4-2-2- اركان تشكیل دهنده سقط جنین عمدی …………….………..………………………………..80

4-2-2-1- ركن قانونی….……..……………..…………….……………………………………………..81

4-2-2-2- ركن مادی……………………………………………………………………………………………………….82

4-2-2-3- ركن معنوی……………………………………………………………………………………………………..84

4-2-3- مجازات سقط جنین عمدی……………………………………………………………………………………84

4-2-3-1- مجازات سقط جنین عمدی از ناحیه افراد عادی…………………………………………………..84

4-2-3-2- مجازات سقط جنین عمدی از ناحیه شاغلین امور پزشكی……………………………………..85

4-3- افشاء اسرار بیماران…………………………………………………………………………………….. 87

4-3-1- ركن قانونی…………………………………………………………………………………………… 87

4-3-2- ركن مادی……………………………………………………………………………………………. 90

4-3-2-1- شخصیت مرتكب……………………………………………………………………………….. 90

4-3-2-2- وجود سر یا راز…………………………………………………………………………………. 90

4-3-2-3- افشاء نمودن سر………………………………………………………………………………… 90

4-3-3- ركن معنوی…………………………………………………………………………………………… 91

4-3-4- مجازات افشاء اسرار……………………………………………………………………………….. 91

4-4- صدور گواهی نامه خلاف واقع………………………………………………………………………. 92

4-4-1- عنصر قانونی…………………………………………………………………………………………. 92

4-4-2- ركن مادی……………………………………………………………………………………………. 93

4-4-2-1- شخصیت مرتكب……………………………………………………………………………….. 93

4-4-2-2- خلاف واقع بودن گواهی صادره…………………………………………………………….. 94

4-4-3- ركن معنوی…………………………………………………………………………………………… 95

4-4-4- مجازات صدور گواهی نامه خلاف واقع………………………………………………………. 95

4-5- دخالت غیرمجاز در امور پزشكی……………………………………………………………………. 96

4-5-1- ركن قانونی…………………………………………………………………………………………… 96

4-5-2- ركن مادی……………………………………………………………………………………………. 97

4-5-2-1- شخصیت مرتكب……………………………………………………………………………….. 98

4-5-2-2- فعل مرتكب……………………………………………………………………………………… 99

4-5-2-3- ركن معنوی………………………………………………………………………………………. 100

4-5-2-4- مجازات دخالت غیرمجاز در امور پزشكی………………………………………………… 100

4-6- اغفال بیماران…………………………………………………………………………………………….. 101

4-6-1- ركن قانونی…………………………………………………………………………………………… 101

4-6-2- ركن مادی……………………………………………………………………………………………. 102

4-6-2-1- شخصیت مرتكب……………………………………………………………………………….. 102

4-6-2-2- فعل مرتكب……………………………………………………………………………………… 102

4-6-3- ركن معنوی…………………………………………………………………………………………… 103

4-6-4- مجازات اغفال بیماران……………………………………………………………………………… 103

4-7- خودداری از كمك به مصدومین…………………………………………………………………….. 104

4-7-1- ركن قانونی…………………………………………………………………………………………… 104

4-7-2- ركن مادی……………………………………………………………………………………………. 105

4-7-2-1- قرار داشتن اشخاص در معرض خطر جانی………………………………………………. 106

4-7-2-2- استمداد مصدوم و یا وجود ضرورت كمك………………………………………………. 107

4-7-2-3- عدم توجه به خطر نسبت به كمك كننده و دیگران……………………………………… 107

4-7-3- ركن معنوی…………………………………………………………………………………………… 108

4-7-4- مجازات خودداری از كمك به مصدومین……………………………………………………… 108

4-8- نقد و بررسی مواد قانونی……………………………………………………………………………… 109

4-8-1- تحلیل مواد 319، 320 و 321 قانون مجازات اسلامی 1375……………………………………….110

4-8-2- نقد قانون مجازات اسلامی 1375       …………………………………………………………………………..111

4-8-3- مبنای تقصیر در قانون جدید مجازات اسلامی………………………………………………………….113

4-8-4-شرط برائت از ضمان…………………………………………………………………………………………….114

4-8-4-1- مفهوم و مستند قانونی شرط………………………………………………………………………………114

4-8-4-2- اخذ برائت از ضمان و تقصیر پزشك………………………………………………………………….116

فصل پنجم: نتیجه گیری

نتیجه گیری:……………………………………………………………………………………………………….. 119

پیشنهادات…………………………………………………………………………………………………………………………120

منابع و مآخذ:…………………………………………………………………………………………………….. 121

چكیده:

پزشکی حرفه پرخطری است که با جان آدمیان در ارتباط است و حفظ حیات انسانها نیز مهمترین غرض و غایت دانش پزشکی می باشد.نظام های حقوقی،مسئولیت پزشک را در ابعاد مختلف بررسی کرده اند و به راه هایی رفته اند؛ برخی آن را از بعد قراردادی بررسی کرده و برخی دیگر مسئولیت پزشک را قهری و تعهد پزشک به درمان را ناشی از حکم قانون و اخلاق می دانند. با این همه باید دید که در حقوق اسلامی،مسئولیت پزشک از کدام بعد قابل دسترسی است. آیا مسئولیت پزشک قراردادی است یا اینکه پزشک به حکم شرع موظف است بیمار را درمان کند و چنانچه در اثر درمان،خسارتی به بار آید به حکم شرع باید آن را جبران سازد و آیا فقها به طرح و ارائه این گونه مباحث پرداخته اند یا می توان چنین مباحثی را با دیدگاه های آنان منطبق ساخت. بررسی مسئولیت پزشک در نظام حقوق اسلام پیشینه چندانی ندارد و فقط می توان با بهره گرفتن از آراء پراکنده فقها در میان کتب فقهی چون دیات و قصاص و…احکامی را بدست آورد. این آراء خود به چند دسته و برداشت تقسیم شده و مبنای مسئولیت پزشک را مشخص می سازند. گروهی کثیر که به ضمان پزشک به طور مطلق قائلند و گروهی دیگر با تمسک به دسته ای از ادله مانند قاعده احسان و برائت پزشک را فاقد مسئولیت فرض می نمایند و گروهی دیگر که قائل به تفصیل میان قصور و غیر آن شده اند. قانون مجازات اسلامی 1392 با تصحیح برخی از مواد قانون مجازات 1375 نظر تعدیل شده ای را ارائه کرده است. این تحقیق ضمن بررسی اقوال فقها مواد قانون مجازات اسلامی و دیگر قوانین مانندقانون آیین دادرسی کیفری و قانون انتظامی پزشکان را مورد شرح و بررسی قرار داده است.

واژگان كلیدی: عمل پزشکان،حقوق کیفری،قانون مجازات اسلامی،نظرات فقهی

مقدمه:

پزشک در برابر بیمار تعهدات مختلفی دارد که برخی از آنها صرفا جنبه اخلاقی دارند(آیین نامه انتظامی) و برخی دیگر که اساسی ترین تعهد پزشک در برابر بیمار است؛ درمان و معالجه اوست. این تعهد پزشک دو جنبه دارد و در نتیجه مسئولیت پزشک از دو جنبه قابل بررسی است:

1- از یک سو پزشک متعهد است تلاش کند بیماری شخص را معالجه کرده تا بیمار بهبودی حاصل نماید و هرگاه به رغم تلاش پزشک،بیماری شخص درمان نشود،مسئولیت پزشک نسبت به عدم بهبودی بیمار مطرح می شود و پزشک ممکن است با وجود شرایط،مسئول باشد.مسئولیت پزشک در این دیدگاه در تمام نظام های حقوقی مبتنی بر تقصیر است. اما از آنجا که هرعمل پزشکی،هرچند ساده ممکن است زیان های شدید بر بیمار به دنبال داشته باشد مثل اینکه شخص برای عمل جراحی ساده ای بیهوش شود و هیچگاه به هوش نیاید؛وقوع این نوع زیان ها به رغم پیشرفت علم پزشکی بسیار متداول است. این به دلیل طبیعت عمل پزشکی است که با بدن انسان که از حساسیت زیادی برخوردار است،مرتبط است. بر این اساس،پزشک متعهد است مراقبت نماید و در جریان معالجه زیان جدیدی به بیمار وارد نشود و غالبا هرگاه بحث از مسئولیت پزشک می شود از این دسته از زیان هاست.

2-در حقوق ایران در خصوص مسئولیت و حقوق پزشکی به جز قانون و آیین نامه انتظامی،قانون خاصی وجود ندارد و در قانون مجازات اسلامی تنها چند ماده وجود داردکه در خصوص حرفه پزشکی سخن گفته مانند سقط جنین و افشای اسرار بیمار و اعطای گواهی خلاف واقع و درباب مسئولیت پزشکی نیز چند ماده به تقصیر و اخذ برائت و رعایت نظامات اداری وفق مواد 319 و 322 قانون مجازات اسلامی 1375 اشاره داشته اند که با انتقادات شدیدی در نحوه اختصاص جرم و مجازات روبرو بوده و در قانون سال 1392 خصوصا ماده 495 که ماده 322 را نسخ نموده تعدیل نظرات به چشم می خورد.در فقه امامیه درباره مسئولیت پزشک که از آن اجکالا ضمان طبیب نام برده می شود که هم مسئولیت مدنی و هم مسئولیت جزایی را در بردارد عمدتا سه دسته نظرات به چشم می خورد. یک دیدگاه این است که هرگاه پزشک با رضایت بیمار یا ولی او به معالجه بپردازد و در نتیجه آن به بیمار زیانی برسد،مسئول خسارت وارد بر اوست هرچند در کارخود ماهر بوده باشد و تقصیری هم نداشته باشد و اگر قبل از معالجه برائت گرفته باشد و مقصر نباشد مسئول نیست.نظر دیگر این است که،هرگاه پزشک با اذن بیمار به معالجه او بپردازد و در کارش ماهر باشد و مرتکب تقصیری نشود مسئول زیان وارده بر بیمار نیست.نظریه سوم بین موردی که پزشک مباشر معالجه است و موردی که به طور غیر مستقیم بیمار را معالجه می کند قائل به تفصیل شده است. در این تحقیق ضمن پرداختن به همه این اقوال به شرح و نقد قوانین نیز می پردازیم.

فصل اول

كلیات تحقیق

 بیان مسأله

پزشک در جریان درمان ممکن است به بیمار صدماتی وارد سازد که حیات او را به مخاطره اندازد. طبق قواعد حقوقی و اخلاقی می بایست مسئولیت وقوع این عمل مشخص و نسبت به جبران و کیفر مجرم اقدام گردد و یا اینکه برائت از فاعل صورت گیرد. لذا با توجه به اینكه مسئولیت پزشك حالات و فروض مختلفی دارد لذا پزشك در امر طبابت و درمان یا مباشر است و یا غیرمباشر و در هر یك از دو فرض یا جاهل است یا حاذق؛ در صورتی كه حاذق باشد یا مقصر است یا غیرمقصر (خطاكار) و در هر یك از فروض یاد شده یا از سوی مریض یا ولی او اذن دارد و ماذون است یا غیر ماذون. به لحاظ دیگر، یا از مریض و یا از ولی او برائت از ضمان گرفته یا نه و در نهایت اینكه خسارت پزشك به مریض یا جسمی است و یا روحی و … این موارد محور بحث فقها و حقوقدانان قرار دارد در دیدگاه فقها چند نظریه به چشم می خورد و نظریه غالب این است که در صورت تقصیر، پزشك مسئول جبران خسارتی خواهد بود كه از ناحیه وی به بیمار وارد خواهد آمد و در صورت برائت مریض و یا اولیای وی این موضوع می تواند منتفی شده و در صورتی كه تقاضای برائت قبل از عمل در اثر شتابزدگی و دستپاچگی بوده طرح شكایت و رسیدگی به خسارت پزشك امكان پذیر خواهد بود. در حقوق کیفری مسئولیت پزشك اصولاً مبتنی بر نظریه تقصیر است؛ یعنی پزشك هنگامی مسئول و مكلف به جبران خسارت وارده به بیمار شناخته می شود كه تقصیر او به اثبات رسیده باشد. این راه حل علاوه بر هماهنگی با قواعد عمومی مسئولیت کیفری، با مصلحت بیمار و جامعه قابل توجیه است. با وجود این، در قانون مجازات اسلامی 1375 ماده 319 مسئولیت محض یا بدون تقصیر پزشك، به پیروی از قول گروهی از فقهای امامیه پذیرفته اگرچه در ماده 322 با اشاره به اخذ برائت آن را تعدیل نموده است که البته تحصیل برائت از ضمان، پزشك را از مسئولیت به طور كامل معاف نمی كند؛ زیرا در این فرض نیز با اثبات تقصیر، وی مسئول و مكلف به جبران خسارت خواهد بود. قانون جدید مجازات اسلامی مصوب 1392 ، مواد140تا145 ضمن برشمردن موارد مسئولیت کیفری از قاعده پیشین عدول كرده ودر ماده ماده 495 مقرر می دارد: هرگاه پزشك در معالجاتی كه انجام میدهد موجب تلف یا صدمه بدنی گردد، ضامن دیه است مگر آنكه عمل او مطابق مقررات پزشكی و موازین فنی باشد یا این كه قبل از معالجه برائت گرفته باشد و مرتكب تقصیری هم نشود و چنانچه أخذ برائت از مریض به دلیل نابالغ یا مجنون بودن او، معتبر نباشد و یا تحصیل برائت از او به دلیل بیهوشی و مانند آن ممكن نگردد، برائت از ولی مریض تحصیل میشود.و در تبصره1 همین ماده اخذ برائت را مانع مسئولیت پزشک می داند لیكن به نظر می رسد كه مبنای مسئولیت در این قانون تقصیر مفروض است، نه تقصیر اثبات شده؛ بدین معنی كه قانون پزشك را مسئول فرض می كند، مگر این كه عدم تقصیر او به اثبات برسد. اینکه حالات و فروض تقصیر چیست و حقوق کیفری ایرا چه رویکردی بدان دارد محور اصلی تحقیق حاضر است.

  • اهداف و ضرورت تحقیق

تضمین سلامت اقدامات درمانی پزشک از موارد ضروری تصویب آیین نامه ها و دستورالعمل های قانونگذار است و وجود اجمال و ابهام مانع تعهد و در نتیجه امکان سهل انگاری و وظیفه ناشناسی کادر درمانی گردد گرچه در این راستا مواردی چون بیمه مسئولیت پزشکان به منصه ظهور رسیده و حمایت ویژه ای در این راستا به عوامل درمانی می نماید معهذا با توجه به ایراد ضرر در اثر اعمال پزشکان به بیماران و وجود ابهام و چندگانگی اقوال فقهی به نظر می رسد تحقیقی جامع که در آن مسئولیت کیفری پزشکان مورد شرح و بررسی کامل قرار گیرد امری ضروری به نظر می رسد لذا اهداف مشخص تحقیق به شرح زیر است:

  • شناسایی قلمرو مسئولیت جزایی پزشکان از دیدگاه فقهای اسلامی و قانون مجازات اسلامی جدید
  • شناسایی نظر فقهای معاصر در باب مسئولیت جزایی پزشکان و مقایسه آن با قوانین موضوعه

1-3- سؤالات تحقیق

1-آیا قانون مجازات اسلامی مصوب 92 رویکرد جدیدی در باب مسئولیت پزشکان اخذ کرده است؟

2دیدگاه فقهای معاصر شیعه در باب مسئولیت پزشکان چیست؟

3-آیا رویکرد قوانین موضوعه با نظرات فقهی تفاوت دارد؟

1-4- فرضیات تحقیق

  • قانون مجازات اسلامی جدید در باب مسئولیت پزشک با قانون مجازات اسلامی قدیم تفاوت ماهوی دارد.
  • دیدگاه فقهای معاصر در باب مسئولیت پزشک مبتنی بر نظریه تقصیر است.
  • در دیدگاه فقهای معاصر اقوال متفاوتی به چشم می خورد اما قدر مشترک آن همان است که در قانون مجازات جدید گنجانده شده است.

تعداد صفحه :139

قیمت :37500 تومان

بلافاصله پس از پرداخت ، لینک دانلود فایل در اختیار شما قرار می گیرد

و در ضمن فایل خریداری شده به ایمیل شما ارسال می شود.

 serderehi@gmail.com