دانلود متن کامل پایان نامه مقطع کارشناسی ارشد رشته زبان و ادبیات عربی

عنوان :بررسي تطبيقي گفتمان سیاسی و اجتماعی طنز در  اشعار ملك­الشعراي بهار    و جميل­صدقي­زها وي

دانشگاه بوعلی سینا

دانشکده ادبیات و علوم انسانی

گروه آموزشي زبان و ادبیات عربی

 

 

 

پایان نامه برای دریافت درجه کارشناسی ارشد در رشته زبان وادبیات عربی

 

 

 

 

عنوان:

 

بررسي تطبيقي گفتمان سیاسی و اجتماعی طنز در  اشعار

ملك­الشعراي بهار    و جميل­صدقي­زها وي

 

 

 

استاد راهنما :

دکتر فرامرز میرزایی

 

 

 

استاد مشاور:

دکتر هادی نظری منظم

 

 

3 اسفند 1392

برای رعایت حریم خصوصی نام نگارنده پایان نامه درج نمی شود

(در فایل دانلودی نام نویسنده موجود است)

تکه هایی از متن پایان نامه به عنوان نمونه :

(ممکن است هنگام انتقال از فایل اصلی به داخل سایت بعضی متون به هم بریزد یا بعضی نمادها و اشکال درج نشود ولی در فایل دانلودی همه چیز مرتب و کامل است)

 

چکیده :

      « طنز» يكي از انواع ادبي است که ناهنجاری­های جامعه، بويژه رفتارهاي نامطلوب مراكز قدرت را به چالش می­کشد. از این‌رو همیشه مورد تأکید ناقدان و ادیبان قرار گرفته است. بویژه شاعران عراق و ایران، با توجه به نابسامانی­های شرایط سیاسی و اجتماعی این دو کشور در طی150 سال اخیر، بدان توجه درخوری داشته­اند. جمیل صدقی زهاوی (1863-1936م) و ملك‌الشعراي بهار(1884-1954م) به علت زندگی در چنین دوره­ای از زبان رسای طنز براي نقد وضع سياسي و اجتماعی بهره بردهاند. بررسی گفتمان در اشعار طنز این دو شاعر نشان می­دهد که آنها هم از لحاظ معنایی و هم از لحاظ زبانی وجوه مشترک بسیاری با هم دارند؛ تجارب تلخ سیاسی و اجتماعی از جمله استعمار و استثمار مردم، ظلم و ستم عاملان سیاسی، سطحینگری، باورها و سنت­های خرافی، فقر، کاهلی، نادانی، ناآگاهی و حقوق زنان مهمترین ابعاد مشترک آنها در بعد معنایی است. همچنین آندو شاعر در مبارزه با ادبیات سنتی و تشویق به ساختارشکنی ادبی بویژه در بعد محتوا و زبان، تجانس فراوانی با هم دارندبه نظر می­رسد که این مشابهت­ها ناشی از بافت اجتماعی و سیاسی یکسان و آشنایی دیرینۀ آنها با یکدیگر باشد.

کلید واژه­ها: ملك الشعراي بهار، جمیل صدقی زهاوی، گفتمان شعری، طنز ادبی، ادبيات تطبيقي .

فصل اول

طرح پژوهشی

  1. 1 مقدمه. 3

2.1. بیان مسأله. 6

3.1. سابقه و ضرورت پژوهش… 7

4.1. اهداف پژوهش… 8

5.1. فرضیات.. 8

6.1. روش تحقیق.. 8

 فصل دوم

ادبیات تطبیقی، گفتمان و طنز

2.1. ادبيات تطبيقي.. 11

1.1.2. مفهوم ادبيات تطبيقي.. 11

2.1.2. مكتب فرانسه. 12

3.1.2. مكتب آمريكا 14

4.1.2. جريان هاي نو در ادبيات تطبيقي.. 14

5.1.2. گرايش هاي جديد مكتب فرانسه. 15

6.1.2. اهداف ادبيات تطبيقي.. 16

2.2. گفتمان. 18

1.2.2. مفهوم گفتمان و گفتمان كاوي.. 18

2.2.2. اركان گفتمان. 19

3.2. طنز. 20

1.3.2. زمینه اصلی رواج طنز. 22

2.3.2. هدف طنز. 23

2.3.2. انواع طنز. 24

4.3.2. شیوه های طنز. 26

فصل سوم

بافت برون متنی گفتمان در اشعار طنز بهار و زهاوی
1.3. موقعیت سیاسی زهاوی.. 32

3.1.1. انقلاب دهۀ بیست.. 34

2.3. اوضاع اجتماعی عراق. 36

3.3. موقعیت سیاسی بهار. 38

3.3.1. مشروطه (١٢٨۵ – ١٢٩٩هـ.ش) 38

2.3.3. حکومت پهلوی.. 40

4.3. اوضاع اجتماعی ایران. 41

5.3. گذری بر زندگی و اندیشه های دو شاعر. 43

1.5.3. زهاوی.. 43

1.1.5.3. اندیشه های زهاوی.. 45

2.1.5.3. آثار زهاوی.. 48

3.1.5.3. شعر زهاوی.. 48

2.5.3. بهار. 52

1.2.5.3. زندگی و اندیشه های بهار. 52

2.2.5.3. شعر بهار. 55

3.2.5.3. آثار بهار. 58

6.3. آشنایی زهاوی و بهار. 58

7.3. شعر دوره معاصر در عراق و ایران. 60

فصل چهارم

بافت متنی گفتمان در اشعار طنز بهار و زهاوی
1.4. تحلیل موضوعی.. 66

1.1.4. طنز سیاسی.. 66

1.1.1.4. عاملان و حوادث سیاسی.. 66

2.1.1.4. استعمارگران. 74

3.1.1.4. جنگ جهانی.. 77

4.1.1.4. بیداری مردم. 78

2.1.4. طنز اجتماعی.. 80

1.2.1.4. دعوت به پیشرفت و مبارزه با نادانی و سستی.. 80

2.2.1.4. دفاع از حقوق زنان. 84

3.2.1.4. مبارزه با فقر. 86

4.2.1.4. مبارزه با باورها و سنت های خرافی.. 88

5.2.1.4. مبارزه با سطحی نگری و قشری گری.. 96

6.2.1.4. مقابله با مفاسد اجتماعی.. 101

2.4. تحلیل هنری.. 107

1.2.4. زبان. 107

1.1.2.4. مجاز. 108

2.1.2.4. استعاره 114

3.1.2.4. کنایه. 118

4.1.2.4. تشبیه. 121

2.2.4. موسیقی.. 123

1.2.3.4. موسیقی بیرونی.. 123

2.2.2.4. موسیقی درونی.. 126

3.2.4. تصویرگری.. 135

4.2.4. بینامتنی.. 139

1.4.2.4. بینامتنی تاریخی.. 144

3.4. قصیدۀ نکیر و منکر. 146

فصل پنجم

نتایج پژوهش
1.5. یافته های پژوهش… 153

5.2. المخلص…
156

فهرست منابع  159

مقدمه

 

السلام و الصلاة علی محمدٍ خاتم النبيين و آله الطييبين و الطاهرين

 

ادبيات تطبيقي به عنوان انديشه­اي نو راه­كارهايي را براي مطالعه تجانس وتقابل فرهنگي ملت­ها از جمله ادبيات پيش روي ما نهاده است.اين علم جديد در پی آن است که مشترکات فرهنگی ملت­هارا بیابد و آنگاه براساس این مشترکات آنها را به هم پیوند زند. دو ملت فارس و عرب، از قرون گذشته با هم تعاملات فرهنگي بسيار داشته­اند. اين تعاملات در كشورهاي هم مرز، همچون عراق و ایران بيشتر به چشم مي­خورد. این دو کشور دادوستدهاي بسياري در زمينه­هاي مختلف فرهنگي،اقتصادي و حتي سياسي داشته­اند كه در دهه­هاي اخير،بویژه در دوران مشروطه­خواهی، گسترش بيشتري يافته است.

هر دو کشور در زمان حیات زهاوی (1279-1354ه.ق =1863- 1936م) و بهار (1263-1330ه.ش = 1884-1954م) تحت سلطۀ مستبدان عثمانی و قاجاری بودند، که باعث گسترش جنبش­های آزادی­طلبانه گردید. از سوی دیگر عقب­ماندگی­های اجتماعی و فرهنگی بر مشکلات سیاسی ­افزود. بنابراین جای شگفتی نیست که اکثر شاعران در این دوره به ادبیات رآلیستی توجه داشته و مسائل روز را در شعر خود منعکس می­کردند. بهار و زهاوی همچون اکثر شاعران هم عصر خود، به عنوان شاعرانی متعهد و معناگرا، با نگاهی موشكافانه به نابرابری­ها وناهنجاری­های جامعه، سعی در اصلاح مفاسد اجتماعی و تقویت مصالح مردمی داشتند. از سوی دیگر استبداد و خفقان سیاسی اجازۀ انتشار حقایق را آن­چنان که بود، نمی­داد؛ بنابراین به طنز سیاسی و اجتماعی، که مسائل را در لفافه بیان می­کند، روی آوردند. بنابراین شرایط اجتماعی و سیاسی (عناصر غیر زبانی) یکی از دلایل اصلی شباهت درون­مایۀ اشعار طنز این دو شاعر است. از سوی دیگر شرایط فرهنگی یکسان که به سوی ایجاد تغییرات اساسی در ادبیات می­رفت، عناصر زبانی (زبان، موسیقی، تصویرپردازی) هر دو شاعر را شبیه هم کرده است. در کنار این مسائل، دوستی و رابطۀ دو شاعر و دادوستدهای دو کشور بر احتمال تاثیرپذیری آندو از یکدیگر، می­افزاید. بر این اساس می­توان گفت که برخی اشعار طنز سیاسی و اجتماعی آنها -چه در عناصر زبانی و چه در محتوا- از همدیگر متاثر هست.

این پژوهش از پنج فصل تشکیل شده است؛ در فصل اول کلیات پژوهش و مسائل مربوط به موضوع مورد نظر بیان می­گردد. در فصل دوم به بیان مبانی نظری می­پردازد. در این فصل ابتدا ادبیات تطبیقی با تمامی رویکردهای آن از جمله رویکرد جدید فرانسه، (که پژوهش تحت تأثیر آن است) بررسی شده و اهداف اصلی ادبیات تطبیقی را بیان کرده است. در بخش دوم این فصل به گفتمان و تحلیل گفتمان به عنوان روش کاربرد زبان در ادبیات مورد توجه قرار گرفته است. این نظریه شامل دو رکن بافت برون متنی و بافت درون­متنی می­شود. در بافت برون متنی تاثیر شرایط اجتماعی و سیاسی بر ادبیات و شعر بررسی می­گردد و در بافت درون متنی عناصر زبانی از جمله تصویرپردازی، موسیقی و زبان با اشکال کاربردی آن همچون مجاز و حقیقت، در تولیدات ادبی مدنظر قرار گرفته می­شود. بخش آخر مربوط به طنز به عنوان شاخه­ای از ادبیات انتقادی است که در آن اهداف، انواع و شیوه­های طنز توضیح داده خواهد شد.

فصل سوم بافت برون متنی بهار و زهاوی و تأثیری که بر شعر طنز آنها داشته است، بررسی می­گردد. این فصل شامل موقعیت سیاسی و اجتماعی شاعران است که مشروطه را به عنوان نقطۀ عطفی در دوران زندگی آنها معرفی می­کند. همچنین سرگذشت و دیدگاه­های آنها را به همراه انواع نوشته­ها و سروده­هایشان بررسی کرده و در پایان به دوستی و روابطی که آندو با هم داشتند، اشاره می­کند. فصل بعد شامل بافت درون­متنی اشعار طنز زهاوی و بهار است، که اشعار طنز سیاسی و اجتماعی را از دو بعد موضوعی و هنری(زبانی) تحلیل می­کند. در قسمت موضوعی، محتوای­ اساسی شعر شاعران، یعنی سیاست و اجتماع را با استناد به اشعار طنز آنها، براساس شیوه­های مختلف طنز مورد کنکاش قرار داده است. در بخش دوم از لحاظ هنری و زیبایی­شناسی به اشعار طنز زهاوی و بهار می­پردازد. در این بخش عناصر زبانی اشعار آنها را در اقسام مختلف از جمله زبان، موسیقی، تصویرپردازی و تناص بررسی کرده و شباهت­های زبانی را با توجه به اشعار آنها بیان می­کند. در پایان هم قصیدۀ «نکیر و منکر» بهار به عنوان ترجمۀ منظوم ابیات ابتدایی «ثورة فی الجحیم» با تکیه بر ابیات اصلی زهاوی منعکس گردیده است. در فصل آخر یافته­های پژوهش بیان می­شود.

در این پژوهش سعی برآن است که شرایط سیاسی و اجتماعی دوران بهار و زهاوی و اشعار طنز آنها مورد بررسی قرار گرفته و شباهت­ها و تجانسات آنها بیان گردد. همچنین سعی شده در بررسی اشعار و شخصیت­ها و حوادث جانب اعتدال رعایت گردد و حق مطلب انعکاس داده شود. البته از آنجا که منابع مورد نیاز بسیار محدود و دسترسی به آنها در برخی موارد دشوار می­نمود، نگارنده خود اذعان دارد که این پژوهش خالی از ایراد و اشکال نیست و جای بسی خوشحالیست که با انتقادهای سازنده آنها هم رفع گردد. امید آنکه این تلاش هرچند ناچیز راه­گشای دانش­پژوهان قرار بگیرد.

در پایان بر خود لازم می­دانم از اساتید گران­بارم از جمله دکتر فرامرز میرزایی و دکتر هادی نظری منظم که با راهنمایی­ها و مشاوره­های بی­دریغ خود مرا در تکمیل این پایان نامه یاری نموده­اند، تشکر و قدردانی کنم. همچنین از جناب آقای دکتر مرتضی قائمی به خاطر تمامی زحماتی که برای بندۀ حقیر کشیده­اند سپاسگزارم و برای ایشان از خداوند منان آرزوی توفیق روزافزون دارم.

«الحمدُللهِ ربِّ العالمین»

. بیان مسأله

ملك الشعراي بهار (1884-1954م) وجميل صدقي زهاوي (18631936م) كه تقريبا هم­دوره بوده­اند، به­علت زندگی در جامعه­ای مستبد، از زبان طنز براي نقد شرايط سياسي و اجتماعی بهره برده­اند. بافت موقعیتی و حوادث سیاسی و اجتماعی عراق و ایران در این دوره با تفاوت دو دهه، تقریبا یکسان بوده است. اين رخدادها حاصل ادبي مشابهي را نيز عرضه می­نمایند، به عبارت بهتر بافت متنی اشعار طنز زهاوی و بهار که شامل عناصر زبانی است، با تاثیر از شرایط سیاسی و اجتماعی یکسان، بسیار به هم شبیه بوده و سعی در انعکاس واقعیت­های برون متنی دارد. آن دو از طريق بزرگنمايي و يا كوچك كردن مسائل، تقليد مضحك، كنايه و تعریض، وارونه­گويي و نظيره­سازي، با شکستن عادتها، به نقد و اصلاح جامعه خود مي­پردازند. به همین علت در سروده­های طنز این دو شاعر تجانسات فراواني ديده می­شود، که در برخی موارد مبری از تأثیر و تأثر نیست. بويژه در اشعار «ثورة في الجحيم» زهاوي و «جهنم» و «نکیر و منکر»بهار، كه با زبانی طنز ، مسائل سیاسی، باورهای دینی و خرافات رايج را به چالش می­کشند. بنابراین اين پژوهش در پي تطبيق ويژگي­هاي مهم بافت موقعیتی (شرایط سیاسی و اجتماعی) و بافت متنی (عناصر زبانی) اين دو شاعر که شامل: موسیقی، تصویرگری و بینامتنی است، مي­باشد.

 

مهمترین مسائلی كه در اين بحث بوجود مي­آيد، به شرح ذیل می­باشد:

  1. آيا تناسبي بين طنز سياسي- اجتماعی و بافت موقعيتي جامعه در اشعار طنز آنها وجود دارد؟
  2. مهمترين ويژگي همسان درون­متنی شعر طنز اين دو شاعرچيست؟
  3. آیا شباهت و تاثیرپذیری در اشعار اين دو شاعر وجود دارد؟

. سابقه و ضرورت پژوهش

پژوهش­هاي بسياري درباره­ی زهاوي و بهار انجام گرفته است، از جمله كتاب­«شعر بهار: دكتر شفيعي كدكني» که در آن به ویژگی­های مهم زبانی و محتوایی بهار پرداخته است. وی علاوه بر انواع درون­مایه­ها،  نوع برداشتى که بهار از مضامین و انديشه­هاى محورى روزگار خويش، چون وطن يا آزادى، داشته است را در کنار نوع خلاقیت و يا درجه تقليد در زبان و محتوای شعری او را بررسی کرده است. در پایان او را شاعری سنت­گراو نوآور که پلی میان جدید و قدیم است، معرفی می­کند. همچنین کتاب «جميل صدقي الزهاوي : آدونيس» به همراه کتاب «اثر الفكر الغربي في الشاعر جميل صدقي الزهاوي : سلوم داوود» مهمترین ویژگی­های شعری و فکری، که تحت تاثیر متفکرانی چون داروین و نیچه بود، بررسی می­شود. کتاب «الزهاوي:عبدالرزاق الهلالي» که به زندگی­نامه زهاوی پرداخته و برخی از آراء او را دربارۀ شعر بیان کرده و تعدادی از اشعار او را در بخش پایانی بررسی می­کند. هلال ناجی در کتاب «الزهاوی و دیوانه المفقود» علاوه بر سرگذشت و آراء شعری او، آراء شاعرانی چون معری که زهاوی تحت تاثیری آنها بوده است، را بررسی کرده و در پایان کتاب، اشعاری که در نقد دیدگاهها و خرافات اجتماعی بودند و در زمان حیات وی چاپ نشده­اند را با عنوان «النزغات» وارد می­کند. علاوه بر این­ها کتاب­های فراوانی دربارۀ این دو شاعر، گفتمان ادبی، طنز و ادبیات تطبیقی منتشر شده است که در درون پژوهش بخشی از آنها بیان گردیده است.

از جمله مهمترین پايان­نامه­هايي که ما را در راستای این پژوهش مدد رساند، می­توان به «بازتاب مسائل سياسي-اجتماعي در شعر ملك الشعراي بهار: دانشگاه بوعلي»، «المراة و الدفاع عنها في شعر جميل صدقي الزهاوي: دانشگاه آزاد واحد تهران مركزي»، «مقايسه آراي سياسي و اجتماعي جميل صدقي زهاوي و ملك الشعراي بهار: دانشگاه پيام نور مركز مشهد»، «جميل صدقي الزهاوي(افكاره و عقايده في ديوانه) : دانشگاه تربيت معلم سبزوار»، «گفتمان شعري قصيده«ثورة في الجحيم»جميل صدقي زهاوي:دانشگاه بوعلي» را نام برد که در تمامی آنها پژوهشگران بخشی از افکار سیاسی و اجتماعی هرکدام از شاعران را بررسی کرده­اند. علاوه بر آنها مقالات و پژوهش­های فراواني دراین­باره انجام گردیده است كه مجال بحث نيست. اما هیچ کدام به طور مستقل به تطبيق گفتمان طنز دراشعار سیاسی و اجتماعی آنهانپرداخته­اند، لذا بررسي تطبيقي مشابهت­هاي اين دو شاعر، براساس رويكرد اجتماعي و سیاسی امري لازم به نظر مي رسد.

تعداد صفحه : 178

قیمت :14700 تومان

بلافاصله پس از پرداخت لینک دانلود فایل در اختیار شما قرار می گیرد

و در ضمن فایل خریداری شده به ایمیل شما ارسال می شود.

:        ****       serderehi@gmail.com

در صورتی که مشکلی با پرداخت آنلاین دارید می توانید مبلغ مورد نظر برای هر فایل را کارت به کارت کرده و فایل درخواستی و اطلاعات واریز را به ایمیل ما ارسال کنید تا فایل را از طریق ایمیل دریافت کنید.

***  *** ***

جستجو در سایت : کلمه کلیدی خود را وارد نمایید :