دانلود متن کامل پایان نامه مقطع کارشناسی ارشد رشته علوم قرآن و حدیث

عنوان : نقش مجالس مذهبي مطلوب در حفظ و تداوم حيات ديني جامعه از ديدگاه قرآن و روايات

دانشگاه قم

دانشکده الهيات و معارف اسلامی

پايان نامه دوره کارشناسي ارشد رشته علوم قرآن وحديث

عنوان:

نقش مجالس مذهبي مطلوب در حفظ و تداوم حيات ديني جامعه از ديدگاه قرآن و روايات

استاد راهنما:

خانم  دکتر طلعت حسني بافرانی

برای رعایت حریم خصوصی نام نگارنده پایان نامه درج نمی شود

(در فایل دانلودی نام نویسنده موجود است)

تکه هایی از متن پایان نامه به عنوان نمونه :

(ممکن است هنگام انتقال از فایل اصلی به داخل سایت بعضی متون به هم بریزد یا بعضی نمادها و اشکال درج نشود ولی در فایل دانلودی همه چیز مرتب و کامل است)

فهرست مطالب:

مقدمه……………………………………………………………………………………………………………1

فصل اول: کليات تحقيق و مفهوم شناسی………………………………………………………………..2

1-1- کلیات تحقیق…………………………………………………………………………………………….3

1-1-1- بيان مسأله تحقيق…………………………………………………………………………………..3

1-1-2- سوالات تحقيق…………………………………………………………………………………….4

1-1-2-1- سوالات اصلي……………………………………………………………………………………4

1-1-2-2-  سوالات فرعي………………………………………………………………………………..4

1-1-3- ضرورت انجام تحقيق…………………………………………………………………………….5

1-1-4-  اهداف و كاربردهاي تحقيق…………………………………………………………………..6

1-1-5-  روش انجام تحقيق……………………………………………………………………………….6

1-1-6- پيشينه تحقيق…………………………………………………………………………………….7

1-1-7- فرضيات تحقيق………………………………………………………………………………..10

1-1-8-  جنبه جديد بودن و نوآوري تحقيق…………………………………………………………….11

1-2- مفهوم شناسي تحقيق………………………………………………………………………..12

1-2-1- مجالس………………………………………………………………………………………12

1-2-2- مجالس مذهبي……………………………………………………………………………..13

1-2-3- حيات ديني…………………………………………………………………………………..13

1-3- تاريخچه مجالس مذهبي………………………………………………………………………….16

1-3-1- بررسي انواع مجالس مذهبي در زمان پيامبر و ائمه معصومين(عليهم‌السلام)………..16

1-3-1-1- بررسي برگزاري مجالس مذهبی توسط اهل بيت(عليهم السلام)……………………20

1-3-1-2-  جهت‌گيري مجالس مذهبي پس از شهادت امام حسين(عليه‌السلام)………………21

1-3-2-  تاريخچه مجالس مذهبي در ايران…………………………………………………..26

1-3-2-1- هجرت امام رضا‌عليه‌السلام به ايران……………………………………………..27

1-3-2-2- مهاجرت اهل بيت حضرت موسي بن جعفر‌ و امام رضاعليهم‌السلام به ايران….27

1-3-2-3- استقرار شيعيان مهاجر و شکل گيري شهر مقدس قم………………………..29

1-3-2-4- ورود حضرت فاطمه معصومه‌سلام‌الله‌عليها به قم………………………………29

1-3-2-5- برگزاري مجالس مذهبي بعد از شهادت حضرت امام رضاعليه‌السلام…………30

1-3-2-6- دوران آل بويه؛ رسميت يافتن مجالس مذهبی در ايران………………….30

1-3-2-7- دوران سلجوقيان؛ حيات مخفي………………………………………………..32

1-3-2-9- دوران تيموريان؛ پيدايش مجالس مذهبي “روضه”……………………..33

1-3-2-10- دوران صفويه؛ اوج تعظيم شعائر…………………………………………..34

1-3-2-11- دوران افشاريان و زنديان؛ عصر افول و رکود…………………………….34

1-3-2-12- دوران قاجار؛ غلبه ي زوايد و حواشي بر اصل……………………………35

1-3-2-13-  دوران پهلوي؛ سياست دوگانه……………………………………………37

1-3-2-14- نقش مجالس مذهبي در پيروزي انقلاب اسلامي…………………………38

جمع­بندی………………………………………………………………………………………………..39

فصل دوم……………………………………………………………………………………………..40

کارکردهاي  مجالس مذهبي در احياي دين با بهره گرفتن ازآيات و روايات……………………40

2-1- اهميت جماعت و مجالس در اسلام………………………………………………….41

2-2-  برپايي مجالس مذهبي از ديدگاه قرآن و روايات…………………………………..44

2-2-1- برپايي مجالس مذهبي از ديدگاه قرآن…………………………………………….45

2-2-1-1- انواع شعائر با توجه به آيات قرآن کريم…………………………………………50

2-2-2- برپايي مجالس مذهبي از ديدگاه روايات……………………………………………..56

2-3- جايگاه مجالس مذهبي مطلوب در حفظ و تداوم حيات ديني جامعه………………62

2-3-1- کارکرد عبادي:…………………………………………………………………………….62

2-3-1-1- تبيين معارف ديني:…………………………………………………………………….64

2-3-1-2- فراهم سازي زمينه تهذيب نفس:…………………………………………..65

2-3-1-3-  بيان روايات و معارف اهل بيت:……………………………………………67

2-3-2- کارکرد سياسي……………………………………………………………………….68

2-3-2-1-  مجالس مذهبي ابزار مبارزه سياسي اهل بيت (عليهم السلام)…………….69

2-3-2-2- رزمايش سياسي…………………………………………………………….71

2-3-2-3- افزايش روحيه جهاد و شهادت طلبي و ظلم ستيزي در برابر دشمنان……..73

2-3-2-4-  افزايش معرفت و بصيرت در مخاطبان……………………………………75

2-3-2-5- افزايش روحيه تولي و تبري…………………………………………………….77

2-3-3- کارکرد تربيتي………………………………………………………………………81

2-3-3-1- ذکر خدا……………………………………………………………………..82

2332- معرفي الگو هاي برتر و نمونه هاي ناپسند……………………..84

2-3-3-3- يادآوري نعمت هاي الهي…………………………………………………86

2334– يادآوري مرگ و قيامت…………………………………………………..88

2-3-4- کارکرد فرهنگي………………………………………………………………..90

2-3-4-1- حفظ و استمرار هويت و فرهنگ ديني……………………………..90

2-3-4-2-  تقويت و گسترش ادبيات و هنرهاي مذهبي…………………..91

2-3-4-3-  شکل گيري مراکز ديني-فرهنگي………………………………………92

2-3-5- کارکرد اجتماعي……………………………………………………………..94

2-3-5-1- افزايش وحدت و همبستگي اجتماعي…………………………94

2-3-5-2- از ميان رفتن طبقات اجتماعي ظاهري………………………………..96

2-3-5-3- تقويت ارتباطات ديني……………………………………………….98

2-3-6- کارکرد روانشناختي……………………………………………………….99

2-3-6-1- برانگيختن عواطف ديني…………………………………………………99

2-3-6-2- تکرار و تلقين……………………………………………………………..101

2-3-6-3- برقراري ارتباط مستقيم و چهره به چهره………………………104

2-3-6-4-  ایجاد آرامش  روحی…………………………………………………………108

جمع بندی…………………………………………………………………………………………..112

فصل سوم: آسيب شناسي مجالس مذهبي…………………………………………………113

3-1- واعظان و ذاکران……………………………………………………………………………114

3- 1-1- عدم تجهيز به انديشه‌هاي ناب و مستدل………………………………………117

3- 1-2-  غفلت از تهذيب نفس……………………………………………………………….118

3- 1-3-  غلو………………………………………………………………………………….121

3- 1-5-  خرافات در مجالس مذهبي……………………………………………………..124

3-1-6- تشديد اختلافات فرقه اي در بين مسلمين………………………126

3- 1-7-  افراط و تفريط در طرح مسايل سياسي…………………………………..127

3- 1-8- برخورد کاسبکارانه…………………………………………………………..128

3- 1-9-  استفاده از آهنگ‌هاي نامناسب و سبک‌هاي مبتذل(غنا)…………………129

3-2- آسيب‌هاي مربوط به متوليان مجالس مذهبي……………………………………..132

3-2-1- اکتفا به مداحي و کاستن از برنامه‌هاي محتوايي شعورمحوري……………….132

3-2-2- طولاني شدن برنامه مجالس مذهبي……………………………………………135

3-2-3- بي توجهي به نماز اول وقت……………………………………………………….135

3-2-4- اسراف و چشم و هم‏چشمي…………………………………………………….136

3-3-1-  فراهم آوردن زمينه آزار و اذيت براي ديگران……………………………138

3-3-2-  آسيب رساندن به بدن……………………………………………………….139

3-4- آسيب هاي مشترک در هر سه رکن…………………………………………………..140

3-4-1- ريا و تظاهر………………………………………………………………………….140

3-5- برخي پيشنهادات به منظور رفع آسيب‌ها………………………………………….142

جمع­بندی…………………………………………………………………………………………145

نتیجه‌گیری نهائی……………………………………………………………………………146

منابع و مآخذ………………………………………………………………………………….148

الف. منابع عربي………………………………………………………………………..148

ب. منابع فارسی……………………………………………………………………..152

ج. مقالات…………………………………………………………………………….158

د. پايان نامه…………………………………………………………………………….160

ه. منابع مجازي……………………………………………………………………………….160

چکیده:

مجالس مذهبی از مردمی­ترین محافل و مجامع است که حول محور قرآن و سنت اهل بیتعلیهم السلام و تعظیم شعائر دینی فعالیت می­کند. با توجه به گستردگی و فراگیری این مجالس و همچنین دارا بودن ویژگی­های منحصربفردی چون حضور گسترده اقشار مختلف مردم، این مجالس، نقش بالایی در زنده و پویا نگه­داشتن دین در جامعه دارند. در قرآن کریم به ویژه در آیات تعظیم شعائر الهی، خداوند مسلمانان را به برگزاری این مجالس ترغیب و تشویق می­نماید. در روایات معصومین علیهم السلام نیز توصیه و سفارشات فراوانی در این زمینه وجود دارد. در این پژوهش، ما با بکارگیری روش کیفی و جمع­آوری اطلاعات با بهره گرفتن از روش کتابخانه­ای به دنبال آن هستیم تا بتوانیم نقش مجالس مذهبي در حفظ و تداوم حيات ديني جامعه از ديدگاه قرآن و روايات را تبیین کنیم. اگر مجالس مذهبی آن­گونه که مورد نظر خدا و اهل بیتعلیهم السلام بوده برگزار شوند، آثار و برکات فراوانی به همراه خواهند داشت و باعث زنده نگه داشتن دین در جامعه و انتقال آن از نسلی به نسل دیگر می­شوند. از مهم­ترین کارکردهای این مجالس می­توان به کارکردهای عبادی، سیاسی، تربیتی، فرهنگی، اجتماعی و روانشناختی اشاره نمود. البته مجالس مذهبی با آسیب­هائی نیز مواجه است،  که بی­توجهی به این آسیب­ها باعث می­شود که این مجالس از مسیر اصلی خود منحرف شده و حتی باعث کمرنگ شدن دین در جامعه و یا از بین رفتن آن شود. در نتیجه شناخت و توجه به کارکردهای مجالس مذهبی و پیراستن آسیب­ها از آن، باعث می­شود که این مجالس به هدف اصلی خود برسند و دین را در جامعه زنده و پویا نگه دارند و از نسلی به نسل دیگر منتقل کنند.

مقدمه:

در اسلام اساس عبادات بر پایه جمع و جماعت است و هر چند انجام عبادات به صورت فردی هم صحیح می‌باشد، اما عبادات فردی جنبه فرعی و درجه دوم دارد و اساس قرب در عبادات اجتماعی می‌باشد. از جمله عبادات جمعی در دین مبین اسلام، برگزاری مجالس مذهبی است، مجالس مذهبی در اسلام دارای سابقه­ای طولانی است و به زمان پیامبراکرم صلی الله علیه و آله برمی­گردد. نقش و جایگاه و همچنین کارکرد بی­بدیل این مجالس در حراست و حفاظت از مواریث و شعائر دینی، بسیار ممتاز و برجسته است. خداوند، در قرآن کریم نه تنها اصل برگزاری این مجالس را امضا کرده، بلکه مسلمانان را نیز به برگزاری آن تشویق نموده است. همچنین توجه به سیره عملی ائمه اطهار علیهم السلام نیز مارا متوجه اهمیت این موضوع می­کند، زیرا می­بینیم که ایشان در دوران حیات پربرکت خود، بیشترین استفاده را از این مجالس نموده­اند و از طریق همین مجالس، دین را در جامعه زنده و پویا نگه داشته و نسل به نسل منتقل کرده­اند. مجالس مذهبی آثار و برکات فراوانی به همراه دارد و سرمایه­ای عظیم برای مسلمانان به حساب می­آید و قدرت نفوذ و تأثیرگذاری آن تا حدی است که نمی­توان از آن چشم پوشید و به باروری بیشتر آن نیندیشید. البته این مجالس، با همه فواید و برکاتی که دارند، در معرض آفات و آسیب­های بسیاری نیز هستند، که نمی­توان نسبت به آن­ها بی­تفاوت بود، زیرا که غفلت از این آسیب­ها باعث می­شود این مجالس از هدفی که مدنظر خدا و اهل بیت علیهم السلام بوده، که همان حفظ و تداوم حیات دینی در جامعه است دور شود و یا حتی نتیجه عکس داشته باشد و باعث کمرنگ شدن دین در جامعه شود. در نتیجه در این پژوهش پس از مفهوم شناسی و بررسی سیر تاریخی مجالس مذهبی، به تبیین نقش مجالس مذهبی در حفظ و تداوم حیات دینی جامعه در قالب کارکردهای مختلف از جمله کارکردهای عبادی، سیاسی، تربیتی، اجتماعی، فرهنگی و روانشناختی پرداختیم و در نهایت آسیب­های متوجه به این مجالس را بررسی کردیم، تا بتوانیم با شناخت آثار و برکات این مجالس و زدودن آسیب­ها از آن، این مجالس را به هدف اصلی خود برسانیم و دین را در جامعه زنده و پویا نگه داریم.

فصل اول: کلیات تحقیق و مفهوم شناسی

1-1- کلیات تحقیق

در این بخش بررسی تحقیق در ابعاد مختلف مد نظر قرار گرفته و تلاش گردیده است ابعاد مختلفی چون بیان مسئله تحقیق، سوالات تحقیق، ضرورت انجام تحقیق، فرضیات تحقیق، جنبه نوآوری تحقیق و روش انجام تحقیق مورد بررس و کنکاش قرار گیرند که در ادامه به هر یک از آنها اشاره می­گردد.

1-1-1- بیان مسأله تحقیق

مجالس مذهبي از مردمي‌ترين محافل و مجامع است كه حول محور قرآن و سنت اهل بيت عصمت و طهارت و تعظيم شعائر ديني فعاليت مي‌كند. نقش و جايگاه و همچنين كاركرد بي‌بديل اين مجالس در حراست و حفاظت از مواريث و شعائر ديني، بسيار ممتاز و برجسته است.

در روايات تأکيد بسياري به برگزاري اين مجالس شده است براي مثال در مورد مجالس ذکر، احمد بن فهد در عده­الداعي نقل کرده است که رسول خدا صلي الله عليه و آله ،روزي بر اصحابشان وارد شدند و فرمودند: ارْتَعُوا فِي‏ رِياضِ‏ الْجَنَّةِ قَالُوا يا رَسُولَ اللَّهِ- وَ مَا رِياضُ الْجَنَّةِ قَالَ مَجَالِسُ الذِّکْرِ « ارتعوا رياض الجنه يعني از باغ‌هاي بهشت برداشت کنيد. پرسيدند: رياض الجنه چيست؟ فرمودند: مجالس ذکر»[1]

همچنين امام­صادق عليه السلام در روايتي به فضيل فرمودند: تَجلِسونَ وَ تُحَدِثُونَ؟ فقال نعم فقال اِنَّ تِلکَ المَجالِسَ اُحِبَّها. فَاَحيوُا اَمرَنا فَرَحِمَ اللهَ مَن اَحيا اَمرَنا. «آيا با هم مي‌نشينيد و روايات ما را بيان مي‌کنيد؟ عرضه داشت: آري. فرمودند: اين جلسه‌ها را دوست مي‌دارم، پس امر ما را زنده نگه‌ داريد، خداوند رحمت کند کسي­که امر ما را احيا کند.»[2]

حال اگر اين مجالس به گونه‌اي که در روايات مطرح شده و مدنظر اهل بيت علیهم السلام بوده برگزار شود برکات و ثمرات ويژه‌اي از جمله تربيت انسان مطلوب اسلام، ايجاد روحيه مجاهدت، شهادت­طلبي و … دارد که نهايتاً به حفظ و تداوم حيات ديني جامعه منجر مي‌شود. البته اين مجالس با آسيب‌هائي از جمله غلو، تحريف چهره دين، برداشت اشتباه از ايمني از مجازات الهي به دليل حب اهل بيت، تجمل‌گرائي،‌ ايجاد آزار و اذيت براي ديگران و… مواجه است که اگر اين آسيب‌ها بررسي و برطرف نشوند اين مجالس را از هدف اصلي مدنظر اهل بيت علیهم السلام دور خواهند کرد.

2-1-1- سوالات تحقیق

در این بخش سوالات تحقیق ارائه می­گردند:

1-2-1-1- سوالات اصلی

1- نقش مجالس مذهبي در حفظ و تداوم حيات ديني جامعه از ديدگاه قرآن و روايات چيست؟

2-2-1-1- سوالات فرعی

1- مؤلفه‌ها و ويژگي‌هاي مجالس مذهبي مطلوب از ديدگاه قرآن و روايات چيست؟

2- با توجه به قرآن و روايات، مجالس مذهبي با چه آسيب­هايي مواجه هستند؟

3-1-1- ضرورت انجام تحقیق

مهمترين ارزش­ها در جامعه­ي ما از طريق نهاد دين و عناصر پيوسته به آن چون مراسم و نمودهاي وابسته در جامعه جريان دارد. ساختار فرهنگي و اجتماعي مجالس ديني حامل ارزش­هاي مهم فرهنگي است. بخش اعظمي از ارزش‌ها حول شخصيت‌هاي الگويي جريان دارد و از سوي ديگر موجب اجتماع عظيم ملي و تقويت پيوندهاي ملي در سراسر كشور مي‌گردد.

بنابراين اهميت مراسم و نمودهاي ديني وابسته به آن، نه  فقط در گستردگي و تداوم  آن، بلكه در پيوند آن با ارزش­ها و باورهاي بنيادين فرهنگي و تعاملات گسترده با افراد و گروه‌هاي اجتماعي است. به تعبير استاد مطهري «آن چيزهايي كه به اخلاق و تربيت و دين مردم بستگي دارد»[1]  نقش مهمي در هدايت و انحراف جامعه خواهند داشت. لذا مجالس ذکر و عزاداري سهم عمده‌اي در حفاظت و حراست از ارزش‌هاي بنيادين فرهنگي و شكل­گيري حيات اجتماعي و ديني به عهده دارد.

علاوه بر موارد مزبور قابليت و ظرفيت‌هاي بي‌مانند و تمايزات و قابليت­هاي منحصربه فرد مراسم و نمودهاي منشعب از آن در مقايسه با ساير عناصر فرهنگي، سبب مي شود تا مطالعه و پژوهش درباره اين مراسم اهميت و ضرورت خاصي پيدا کند.

4-1-1- اهداف و کاربردهای تحقیق

در اين تحقيق تلاش مي‌شود با بررسی کارکردهای مجالس مذهبی، نقش این مجالس در تداوم حيات ديني جامعه تبیین گردد، همچنین با بررسی آسيب‌هائی که اين مجالس با آن مواجه هستند، الگوی مطلوبی از این­گونه مجالس ارائه گردد. لذا با عنایت به بررسی­های صورت گرفته در این تحقیق می­توان به شناخت صحیحی از نقش مجالس مذهبی در تداوم حیات دینی جامعه دست یافت و از سوی دیگر با شناخت آسیب­های پیش رو تلاش گردد این مجالس از آسیب­های احتمالی به دور باشند. نتايج اين پژوهش مي‌تواند راهکار مؤثري در جهت استفاده بهينه از ابزارهاي تبليغي (مجالس مذهبي) ارائه داده و گامي مؤثر در تداوم حيات ديني جامعه محسوب شود.

5-1-1- روش انجام تحقیق

روش گردآوري اطلاعات در اين پژوهش، کتابخانه­اي و نوع پژوهش، تحليل کيفي مي‌باشد. در این تحقیق تلاش مي‌گردد با بررسي آيات قرآن کريم و منابع روائي موجود همچنين بررسي سير تاريخي مجالس مذهبي بتوانيم به شناخت صحیحی از نقش مجالس مذهبی در تداوم حیات دینی جامعه دست پیدا کنیم. لذا پس از بیان کلیات تحقیق سیر تاریخی مجالس مذهبی را مورد بررسی قرار می­دهیم تا نحوه تأثیرگذاری مجالس در دوره های مختلف تاریخی مشخص گردد. سپس در فصل دوم این تحقیق کارکردهای مجالس مذهبی مورد بررسی قرار خواهد گرفت و در فصل آخر این تحقیق آسیب­ها و مخاطراتی که این مجالس با آن مواجه هستند بررسی می­گردند تا حتی­الامکان بتوان این­گونه آسیب­ها را به حداقل میزان ممکن رساند.

[1] – مرتضي مطهري، تعليم و تربيت در اسلام؛ (تهران: انتشارات صدرا, 1367), ص67

[1] – محمد بن حسن حُر عاملی, تفصیل وسائل الشیعة إلی تحصیل مسائل الشریعة,(مصحح موسسه آل البیت), اول، (قم: انتشارات موسسه آل البیت, 1409ق), ج‏7, ص231.

[2] – همان, ج14، ص501

تعداد صفحه : 170

قیمت :14700 تومان

بلافاصله پس از پرداخت لینک دانلود فایل در اختیار شما قرار می گیرد

و در ضمن فایل خریداری شده به ایمیل شما ارسال می شود.

:        ****       serderehi@gmail.com

در صورتی که مشکلی با پرداخت آنلاین دارید می توانید مبلغ مورد نظر برای هر فایل را کارت به کارت کرده و فایل درخواستی و اطلاعات واریز را به ایمیل ما ارسال کنید تا فایل را از طریق ایمیل دریافت کنید.

***  *** ***

جستجو در سایت : کلمه کلیدی خود را وارد نمایید :