متن کامل پایان نامه مقطع کارشناسی ارشد رشته کشاورزی  گرایش فيزيولوژي و اصلاح گياهان دارويي

با عنوان : بررسي اثر سطوح مختلف ازت و فواصل كاشت بر صفات مورفولوژیک، زیره سبز

در ادامه مطلب می توانید تکه هایی از ابتدای این پایان نامه را بخوانید

و در صورت نیاز به متن کامل آن می توانید از لینک پرداخت و دانلود آنی برای خرید این پایان نامه اقدام نمائید.

دانشگاه آزاد اسلامی

واحد دامغان

دانشکده کشاورزی

پایانامه برای دریافت درجه کارشناسی ارشد در رشته کشاورزی

گرایش فيزيولوژي و اصلاح گياهان دارويي

عنوان

بررسي اثر سطوح مختلف ازت و فواصل كاشت بر صفات مورفولوژیک، مقدار و اجزاء تشكيل دهنده اسانس گياه دارويي زیره سبز ((Cuminum cyminum

 

استاد راهنما

دكتر محمد مقدم

استاد مشاور

دكتر حميد هاشمي مقدم

برای رعایت حریم خصوصی نام نگارنده درج نمی شود

تکه هایی از متن به عنوان نمونه : (ممکن است هنگام انتقال از فایل اصلی به داخل سایت بعضی متون به هم بریزد یا بعضی نمادها و اشکال درج نشود ولی در فایل دانلودی همه چیز مرتب و کامل است)

چکیده

زیره سبز گیاهی یکساله متعلق به خانواده چتریان است. دانه این گیاه حاوی اسانس و دارای خواص ضد نفخ، ضد تشنج و صرع، مقوي معده و مدر می باشد. این تحقیق به منظور بررسی اثر فاصله کاشت و سطوح مختلف کود ازت بر رشد، نمو، عملکرد و میزان اسانس گیاه زیره سبز Cuminum cyminum. L)) درشمال شرق ایران انجام شد. آزمایش بصورت فاکتوریل در قالب طرح بلوکهای کامل تصادفی با 3 تکرار اجرا گردید. تیمارهای آزمایش شامل 3 فاصله کاشت (20، 30، 40 سانتی متر) و 4 سطح کود نیتروژن (0، 50، 100، 150 کیلوگرم در هکتار) بود. نتایج تجزیه واریانس نشان داد فاصله کاشت و کود ازت تأثیر معنی­داری بر تمام صفات مورد مطالعه زیره سبز داشت. بیشترین تعداد شاخه فرعی، تعداد چتر در بوته و وزن هزار دانه در فاصله کشت 40 سانتی متر و کاربرد 50 کیلوگرم در هکتار کود ازت ، بیشترین ارتفاع و تعداد دانه در بوته در فاصله کشت 30 سانتی متر و کاربرد 50 کیلوگرم در هکتار کود ازت، بیشترین درصد و عملکرد روغن در فاصله کشت 40 سانتی متر و کاربرد 100 کیلوگرم در هکتار کود ازت، بیشترین درصد N، Pو K در فاصله کشت 40 سانتی متر و کاربرد 150 کیلوگرم در هکتار کود ازت، بیشترین درصد اسانس در 30 سانتی متر و بدون کود ازت و بیشترین عملکرد دانه و اسانس در فاصله کشت 40 سانتی متر و بدون کود ازت مشاهده شد. نتایج آنالیز اسانس نشان داد درصد ترکیبات عمده اسانس شامل گاما- ترپینن، کومین الکل، کومینیک آلدئید، بتا- پینن، پی- سیمن و سافرانال در تیمارهای مختلف، متفاوتند. بر اساس نتایج این تحقیق با توجه به هدف تولید، فواصل کاشت و میزان کود ازت متفاوتی برای حداکثر رشد و نمو و عملکرد زیره سبز در شرایط اکولوژیکی مشابه توصیه می­شود.

کلمات کلیدی: زیره سبز، عملکرد، فاصله کاشت، کود ازت، اسانس

جوامع بشري از ابتداي شكل‌گيري در ارتباط نزديك با محيط اطراف خود بوده و از اجزاء تشكيل دهنده محيط، براي غذا و دارو استفاده كرده است. شناخت گياهان و استفاده از آن‌ها به عنوان غذا و دارو به طور مسلم از طريق آزمون و خطا بوده و به تدريج انسان توانسته است احتياجات خود را از محيط اطراف خود تأمين نمايد. با شكل‌گيري تمدن‌ها و فراهم آمدن امكانات بيش‌تر، شناخت انسان به تدريج كامل‌تر شده است. گياهان دارويي يكي از منابع مهم براي درمان بيماري‌ها بوده‌اند و در تمدن‌هاي پيشين جمع‌آوري و كشت آن‌ها در مكان‌هاي مقدس نظير ديرها و صومعه‌ها متداول بوده است. استفاده از گياهان در طب سنتي در ايران و ساير كشورهاي جهان متداول بوده و بر اساس شواهد تاريخي، كشور ايران در اين زمينه پيشتاز و از كشورهاي مطرح جهان بوده است (جم‌زاد، 1388).

كشور پهناور ايران داراي سابقه تاريخي در طب سنتي بوده و با داشتن شرايط متفاوت اكولوژيكي و زيستي و دارا بودن بيش از 7500 گونه گياهي كه حدود 10 تا 15 درصد آن دارويي شناخته شده اند، داراي پتانسيل بالقوه بسيار بالایی براي توليد، فرآوري و صادرات گياهان دارويي مي‌‌باشد و اين لازمه مديريت صحيح و ايجاد يك سيستم يكپارچه بين بخش‌هاي مختلف كشاورزي، منابع‌طبيعي، صنايع‌دارويي، مراكز تحقيقاتي، دانشگاهي و بازرگاني است (ابراهيمي، 1380؛ اميدبيگي، 1379؛ صمصام شريعت، 1374). بنابراین توليد انبوه گياهان دارويي علاوه بر تأمين نيازهاي داخلي مراكز توليد و صادرات، موجبات كاهش فشار بر عرصه‌هاي طبيعي كشور را فراهم خواهد ساخت.

پيشرفت علوم و فنون در قرن‌های 17 تا 21 ميلادي، درهاي جديدي را بر روي انسان گشوده و شناخت او را در مورد محيط اطرافش و به عبارت ديگر اكوسيستمي كه در آن زندگي مي‌كند، به طور چشمگيري افزايش داده است. به طوري‌كه ديگر تنها يك گونه خاص از يك جنس گياه نيست كه مي‌تواند به عنوان دارو و يا غذا مورد استفاده قرار بگيرد، بلكه با كمك علم گياه‌شناسي، خانواده‌هاي مختلف گياهي شناسايي و جنس‌ها و گونه‌هاي مختلف در هر خانواده نام‌گذاري و طبقه‌بندي شده‌اند. با بهره گرفتن از روش‌هاي پيشرفته، اجزاء مختلف تركيبات شيميايي گياهان نیز شناسايي شده‌اند (جم‌زاد، 1388). بنابراين شناسايي علمي گياهان با بهره گرفتن از قوانين گياه‌شناسي و نام‌گذاري آن‌ها با بهره گرفتن از اسامي لاتين، امكان مستند‌سازي گياهان دارويي را فراهم ساخته است. به علاوه، تعيين محدوده جغرافيايي پراكندگي گياه اين امكان را به محققان مختلف داده تا بتوانند با دقت و صحت گياهان مورد نظر را انتخاب و مورد استفاده قرار دهند (جم زاد، 1388).

گیاهان دارویی نقش کلیدی در بهداشت جهانی ایفاء می‌کنند. در دهه‌هاي اخير، توجه‌زیادی به احياي مجدد گياهان دارويي و الحاق و استفاده آنها در سيستم طب مدرن شده است. اين امر به دلايل متعددي نظير آگاهي از عوارض جانبي داروهاي شيميايي، هزينه کم اين داروها، مقاومت برخي از پاتوژنها به داروهاي شيميايي و نياز به داروهاي جايگزين، عدم وجود دارو براي برخي از بيماريها، عدم امكان توليد مصنوعي بعضي تركيبات مؤثره در صنايع داروسازي، ارزش دارويي و تجاري آنها و همچنين اهميت مواد مؤثره گياهان دارويي در صنايع غذايي، آرايشي و بهداشتي مي‌باشد. به همین دلیل مصرف اين گياهان روز به روز افزايش يافته است ( اميدبيگي، 1375؛ ارنست و کاتلین[1]، 2000).  

1-1- علت رویکرد جهانی به تحقیقات و استفاده از گیاهان دارویی

رويكرد جهاني به استفاده از گياهان دارويي و تركيبات طبيعي در صنايع دارويي، آرايشي، بهداشتي و غذايي و به دنبال آن توجه مردم، مسئولين و صنايع داخلي به استفاده از گياهان دارويي و معطر، نياز مبرم به تحقيقات پايه‌اي و كاربردي وسيعي را در اين زمينه نمايان مي‌سازد. گياهان دارويي يكي از منابع بسيار ارزشمند در گستره وسيع منابع طبيعي هستند كه در صورت شناخت علمي، كشت، توسعه و بهره‌برداري صحيح مي‌توانند نقش مهمي در سلامت جامعه، اشتغال‌زايي و صادرات غير نفتي هر کشوری داشته باشند. تنوع آب و هوا و شرايط اكولوژيك مختلف، باعث تنوع و غناي گياهان دارويي در سراسر ايران شده است. تحقيقات همه جانبه و بهره‌برداري صحيح از اين گياهان، به ويژه در زماني كه استفاده جهان از گياهان دارويي در صنايع دارويي، آرايشي، بهداشتي و غذايي شتاب بسیار بالایی گرفته است، لازم و ضروری است.

برنامه‌ريزي جامع براي گياهان دارويي مي‌تواند علاوه بر دستيابي به مديريت توسعه پايدار در اين بخش بالاخص در ابعاد كلان توسعه اقتصادي، زيست محيطي، بهداشتي (خودكفايي دارويي)، اشتغال، امنيت غذايي و ذخاير ژنتيكي در عرصه ملي و جهاني به عنوان يك منبع درآمد ارزي براي كشور محسوب و ايفاي نقش نمايد. وجود برنامه‌اي جامع و هماهنگ بين مراكز تحقيقاتي، آموزشي و اجرايي و همچنين وجود اعتبار لازم در اين امر مي‌تواند راه‌گشاي توسعه در گياهان دارويي باشد. در اين ارتباط يك نظام مديريتي و جامع‌نگر نيازهاي تحقيقاتي و اجرايي كشور را تعيين نموده و در نهايت با كنار هم قرار دادن نتايج بدست آمده، راه‌حل‌هاي مناسبي را به منظور توسعه در امر توليد و فرآوري گياهان دارويي و در نهايت داروهاي گياهي ارائه خواهد نمود.

1-2- علت رویکرد جهانی به کشت و کار و تولید گیاهان دارویی

از زماني كه بشر به اهميت گياهان داروئي در درمان بيماري‌ها پي برد، شروع به جمع‌آوري اين گياهان از عرصه‌هاي طبيعي نمود، كه اين كار باعث تخريب مراتع و جلوگيري از زادآوري طبيعي اين گياهان شده است. امروزه نياز بيش از حد بشر به دارو و وجود بيماري‌هاي خاص و كاربرد وسيع اين گياهان در بهبود بيماري‌ها باعث تقاضاي بيشتري براي اين گياهان شده است، فراورده‌های گیاهی برای حفظ سلامت و تغذیه انسان‌ها و درمان بیماری‌ها به شکل داروها، آنتی‌اکسیدان‌ها، چاشنی‌ها، خوش‌بو‌کننده‌ها، رنگ‌ها و حشره‌کش‌ها استفاده می‌شوند. اگرچه در دهه‌های قبل، استفاده از دارو‌های سنتتیک موجب کاهش استفاده از مواد گیاهی دارویی طبیعی شد، ولی در سال‌های اخیر، به علت اثر سوء داروهای سنتتیک، استفاده از داروهای گیاهی دوباره رونق یافته و تقاضای جهانی برای این مواد گیاهی افزایش چشم‌گیری پیدا کرده است و برخي از اين داروها مانند داروهاي گروه تروپان آلكالوئيدي، گروه اوپيوئيدي و داروهاي ضد سرطاني بعضاً جايگزين مناسب شيميايي هم ندارند ( امين، 1380) و به همین دلیل مصرف و تحقیقات داروهای گیاهی روز به روز در حال افزایش است. كشورهايي نظير آمريكا، كانادا، چين، مجارستان و هند بيش‌ترين تحقيقات را در اين زمينه انجام می‌دهند ( رجحان، 1360). بنابراین برای جلوگيري از تخريب جنگل‌ها و مراتع و مناطق بهره‌برداري، برداشت از طبیعت بایستی کاملاً قطع و یا به صورت محدود و با برنامه‌ریزی خاصی که موقعیت اقلیمی منطقه، میزان تولید و زادآوری گیاه و هم‌چنین مسأله تخریب و فرسایش و نیز سایر موارد زیست محیطی را در نظر می‌گیرند، اتفاق بیافتد. از آن‌جايي كه اكثر گياهان دارویی در مرحله گلدهي برداشت مي‌شوند و به توليد بذر جهت زادآوري نمي‌رسند به تدريج باعث از بين رفتن يك يا چند گونه مي‌شوند، بنابراین در كشورهاي مختلف اقدام به توليد بذر و كشت انبوه اين گياهان نموده‌اند به طوري‌كه كشور پرو يك چهارم كل زمين‌هاي زراعي خود را به كشت اين گياهان اختصاص داده و يا كشور چين كه انيستيتو و مراكز تحقيقاتي فراواني جهت توليد بذر و كشت گياهان دارویی دارد ( توکلی صابری و صداقت، 1379). کشور ما نیز دارای یکی از غنی‌ترین منابع گیاهان دارویی بوده که در نقاط مختلف ایران پراکنده شده‌اند. رویکرد دوباره به استفاده از گیاهان دارویی و برداشت‌های بی‌رویه و مستقیم از طبیعت در دهه‌های اخیر از یک طرف و وقوع تنش‌های محیطی طبیعی از طرف دیگر موجب فرسایش شدید ژنتیکی در گونه‌های گیاهی پر ارزش گردیده است ( امیدبیگی، 1376). این وضعیت تا جایی پیش رفته که برخی از گیاهان دارویی بومی یا از بین رفته و یا در معرض انقراض قرار گرفته‌اند ( هویزه و همکاران ،1380).

1-3- وضعیت گیاهان دارویی در ایران

ایران با برخورداری از سابقه تاریخی درخشان در طب، استعدادهای بالقوه جغرافیایی و اقلیمی (11اقلیم از 13 اقلیم جهانی)، دامنه تغییرات درجه حرارت روزانه (50 درجه سانتی‌گراد)، 300 روز آفتابی در سال، و تنوع بالای گونه های گیاهی (7500 الی8000 گونه) که 10 تا 15 درصد آن دارویی است، توانایی بالقوه‌ای در زمینه توسعه و تولید گیاهان دارویی دارد ( آزادبخت، 1378؛ امیدبیگی، 1379). در حال حاضر حدود 66 هزار هكتار از ارضي كشاورزي در استان‌هاي مختلف كشور، به كشت گياهان دارويي اختصاص دارد و از مجموع مزارع اختصاص يافته به گياهان دارويي، حدود 65 هزار تن محصول توليد مي‌شود ( عصاره و سید اخلاقی، 1388). ميزان صادرات كشور در سال 1386 به ميزان 63 ميليون دلار ثبت شده است كه عمده‌ترين اقلام زيره، گشنيز و عصاره شيرين بيان بوده است. اين در حالي است كه ارزش كل واردات گياهان دارويي و مواد اوليه گياهي در سال 1386 به ميزان 85 ميليون دلار بوده و بيش‌ترين ارزش ميزان واردات گياهان دارويي و فرآورده‌هاي مرتبط، معادل 59 ميليون دلار مربوط به اسانس‌ها مي‌باشد ( غلامشاهی، 1388). در حال حاضر 35 شركت داروسازي گياهي در كشور مجوز فعاليت دارند و حدود 300 قلم داروي گياهي در كشور توليد مي‌گردد، كه حدود 4 درصد داروهاي مورد استفاده جامعه را تشكيل مي‌دهند و تعداد گياهان مورد استفاده براي تهيه اين داروها (طبق گزارش وزارت بهداشت) حداکثر 90 گونه گياهي است. همچنين تعداد 60 قلم تركيبات آرايشي با منشاء گياهي در كشور توليد مي‌گردد كه بسياري از مواد اوليه اين فرآورده‌ها از خارج وارد مي‌گردد (عصاره و سید اخلاقی، 1388). این در حالی است که تنوع گونه‌اي و ذخاير ژنتيكي از ويژگي‌هاي بارز اين سرزمين بوده و با بهره‌گيري از حدود هشت هزار گونه گياهي و حدود 1500 گونه گياه دارويي و انحصاري و بومي بودن برخی از آن‌ها که از ارزش دارويي و صنعتي بالايي برخوردارند (ابراهیمی، 1380)، در صورت كشت و فراوري مي‌توانند علاوه بر تأمين نياز بازار داخل، در بازارهاي جهاني بدون رقيب وارد شوند. علی‌رغم این‌که همواره استفاده از گياهان دارويي و تأمين دارو از منشاء گياه، از ويژگي‌هاي بارز طب ايراني محسوب مي‌شود اما به رغم پيشينه تاريخي درخشان و گذشته پر افتخار، عملاً جايگاه ايران امروز در اين دانش از موقعيت مناسب و مطلوبي در جهان برخوردار نيست، بنابراین تمهيدات لازم براي احياء و بازگرداندن اين سيادت فراموش شده و ارتقاء اهداف متعالي طب ايراني كه گياهان دارويي سنگ بناي آن را تشكيل مي‌داده است، امري اجتناب ناپذير است. بنابراین بررسي وضع موجود فعاليت‌هاي مرتبط با گياهان دارويي اعم از تحقیقاتی و اقتصادی و نيز فرآورده‌هاي دارويي و آرايشي، بهداشتي با منشاء گياهي، نشان مي‌دهد كه در ارتباط با عرصه‌هاي كاري، جمع‌آوري و استحصال محصول از عرصه‌هاي طبيعي، نهاده‌هاي مورد نياز، عمليات كاشت، داشت، برداشت و نيز عمليات پس از برداشت (عمل‌آوري) و بالاخره بازاريابي و بازرگاني گياهان دارويي و فرآورده‌هاي آن‌ها نارسايي‌ها، مشكلات و محدوديت‌هايي در كشور وجود دارد كه بدون توجه و رفع آن‌ها، فعال كردن اين بخش بالقوه توليدي غير ممكن بوده و سودآوري لازم براي توليدكنندگان نيز بعيد به نظر مي‌رسد (عصاره و سید اخلاقی، 1388).

1-4- علت مصرف کود در مزارع

امروزه از کودها به عنوان ابزاری برای دستیابی به حداکثر تولید در واحد سطح استفاده می‌شود. ولی لازم است این کودها بتوانند علاوه بر افزایش تولید، کیفیت محصولات کشاورزی را نیز ارتقا دهند و ضمن آلوده نکردن محیط زیست، مخصوصاً آب‌های زیرزمینی، تجمع مواد آلاینده نظیر نیترات را در اندام‌های مصرفی محصولات به حداقل ممکن تنزل دهند تا ضمن افزایش راندمان کودی، سلامتی انسان و دام را نیز تأمین کنند (دین‌دوست و همکاران، 1386).

1-5- اثر عناصر غذایی بر عملکرد گیاهان

عناصر ضروری بر اساس نیاز کمی گیاهان به دو گروه عناصر پرمصرف شامل نیتروژن، کربن، هیدروژن، اکسیژن، فسفر، پتاسیم، کلسیم، منیزیم و گوگرد و عناصر کم‌ مصرف شامل آهن، منگنز، بر، روی، مس، مولیبدن، کلر و نیکل تقسیم می‌شوند ( معزاردلان و ثواقبی فیروزآبادی، 1381؛ سالاردینی، 1382). افزایش بیوماس محتوای دارویی با روش‌های به‌زراعی و به‌نژادی یکی از اهداف مورد نظر در تولید گیاهان دارویی می‌باشد. عناصر غذایی پرمصرف و کم‌مصرف در این زمینه از اهمیت ویژه‌ای برخوردار هسستند ( امیدبیگی[2]، 2003). هر عنصر ضروری فقط زمانی می‌تواند نقش خود را تغذیه به‌خوبی نشان دهد که سایر عناصر لازم به‌صورت متعادل و به نسبت‌های کافی در اختیار گیاه باشند. با افزایش مواد آلی خاک، بهینه سازی مصرف کودهای نیتروژنه، فسفاتی و پتاسیمی، تولید و ترویج مصرف کودهای حاوی عناصر ریز مغذی می‌توان عملکرد محصولات زراعی و باغی را افزایش داد ( ملکوتی، 1377).

1-6- علت اثربخشی ناچیز عناصر غذایی در ایران

در کشور ما بیش‌تر توصیه‌های کودی، بدون توجه به نیاز گیاه صورت می‌گیرد و به تغذیه صحیح گیاه اهمیت داده نمی‌شود. توصیه‌های کودی عمدتاً به‌صورت کلیشه‌ای انجام می‌شود و کود نقش خود را به عنوان ابزار مهم در افزایش تولید به دلیل عدم استفاده بهینه از آن‌ها ایفا نمی‌کند. علت‌های اصلی توجه بیش‌تر به عناصر کم‌مصرف، به ‌جز اثر در افزایش تولید محصولات، مشاهده پیدایش کمبود، گرسنگی پنهان و افزایش بیماری‌هایی است که انسان امروزی در اثر مصرف مواد غذایی فقیر از این عناصر به آن‌ها مبتلا می‌شود. اشکالی که در توصیه‌ها وجود دارد این است که تا گیاهان نشانه‌های کمبود را نشان ندهند، کودی مصرف نمی‌شود که این اندیشه‌ای نادرست می‌باشد. زیرا در این شرایط عملکرد پایین آمده و کیفیت محصول بسیار کاهش می‌یابد ( ملکوتی، 1377).

ایران نیز از نظر اقلیمی در منطقه خشک و نیمه خشک قرار داد .حدود 50 میلیون از 165میلیون هکتار اراضی کشور جزء مناطق بیابانی وکویری و نیمه خشک است. در این مناطق تعدادی از محصولات زراعی از گذشته های دور کشت وکار می‌شده‌اند که به رغم سود زیاد حاصل از کشت آنها به دلیل منطقه ای بودن وعدم استفاده از آنها به عنوان منبع غذایی ویا سایر دلایل درباره جنبه های مختلف به زراعی آنها پژوهش های اندکی انجام شده است گسترش کشت وکار این گیاهان می‌تواند یکی از کارهای مهم مدیریتی جهت بهبود شرایط اقتصادی واجتماعی در این مناطق باشد (صادقی و راشد محصل، 1370؛ شاه علایی، 1372).

بطور کلی آنچه درانتخاب گیاهان زراعی جهت کشت در یک منطقه اهمیت دارد. سازگاری آنها با عوامل محیطی است انتخاب محصولات زراعی به ویژه در مناطق نیمه خشک جهان نظیر کشور ما، به دلیل شرایط خاص اقلیمی کمبود آب وحساسیت خاکها در مقابل فرسایش وتخریب، از اهمیت بیشتری برخوردار است ( امین پوروموسوی،1373).

تعداد صفحه :101

قیمت : 14700 تومان

***

—-

:        ****       serderehi@gmail.com

جستجو در سایت : کلمه کلیدی خود را وارد نمایید :