متن کامل پایان نامه مقطع کارشناسی ارشد رشته :تصوف و عرفان اسلامي

عنوان : تنوع‌پذيري باورها در انديشة عين‌القضات همداني

دانشگاه ادیان و مذاهب

دانشكده مذاهب اسلامي

پايان‌نامه كارشناسي ارشد رشته تصوف و عرفان اسلامي

 

تنوع‌پذيري باورها

در انديشة عين‌القضات همداني

 

استاد راهنما:

دكتر رضا محمدزاده

 

استاد مشاور:

استاد منصور شمس

 

مهر1391

برای رعایت حریم خصوصی نام نگارنده پایان نامه درج نمی شود

(در فایل دانلودی نام نویسنده موجود است)

تکه هایی از متن پایان نامه به عنوان نمونه :

(ممکن است هنگام انتقال از فایل اصلی به داخل سایت بعضی متون به هم بریزد یا بعضی نمادها و اشکال درج نشود ولی در فایل دانلودی همه چیز مرتب و کامل است)

فهرست

فصل اول؛ كليات 1

1.1. تعريف‌ عملياتي مفاهيم  2

1.1.1. باور  2

2.1.1. تنوع در باورها 3

3.1.1. تنوع‌پذيري باورها 4

2.1. مباني نظري تنوع‌پذيري باورها 6

1.2.1. تنوع‌پذيري بر اساس پويايي موضوع باور  6

2.2.1. تنوع‌پذيري بر اساس پويايي باوركننده 7

3.2.1. تنوع‌پذيري باورها بر اساس پويايي اظهار باور  9

4.2.1. تنوع‌پذيري باورها بر اساس تلفيقي از عوامل پويا 11

3.1. عين‌القضات همداني   12

1.3.1. آثار  14

1.1.3.1. زبدة الحقائق   15

2.1.3.1. تمهيدات   16

3.1.3.1. شكوي‌الغريب    17

4.1.3.1. نامه‌ها 18

2.3.1. روش‌شناسي آثار  19

1.2.3.1. مفهوم خطابه  20

1.1.2.3.1. افلاطون  20

2.1.2.3.1. ارسطو  21

3.1.2.3.1. گادامر  23

2.2.3.1. عين‌القضات و خطابه  25

4.1. بيان مسئله  28

5.1. فرضيه‌ها 29

6.1. پيشينه  30

فصل دوم؛ ديدگاه قاضي درباره اختلاف عقايد و ارتباط آن با تنوع‌پذيري باورها 34

1.2. درآمد 35

2.2. انتقاد از پيش‌داوري   36

1.2.2. مفهوم پيش‌داوري   36

2.2.2. ارزش‌داوري دربارة نقش پيش‌داوري‌ها در فهم  37

3.2.2. عين‌القضات و مسئلة پيش‌داوري   39

3.2. انتقاد از فهم نادرست    42

1.1.3.2. دو تلقي از ماهيت زبان و مسئلة ارزيابي فهم  44

2.3.1.2. عين‌القضات و ارزيابي فهم  48

1.2.1.3.2. عقيدة قدريان  48

2.2.3.1.2. عقيدة سوفسطائيان  52

3.2.1.3.2. ارتباط اسم و مسما 65

4.2.1.3.2. تغيير اخلاق   68

5.2.1.3.2.  ساير نمونه‌ها 71

2.3.2. نتيجه  73

4.2. انتقاد از تسرّي‌هاي بي‌وجه  74

5.2. نتيجه  77

فصل سوم؛ مباني و پيش‌فرض‌هاي قاضي دربارة اختلاف عقايد  80

1.3. درآمد  81

2.3. مباني و پيش‌فرض‌هاي معرفت‌شناختي   81

3.3. مباني و پيش‌فرض‌هاي زبان‌شناختي   92

1.1.3.3. ارسطو و فرارَوي از معناي عادي لفظ   93

2.1.3.3. زبان‌شناسان مسلمان و فراروي از معناي عادي لفظ   94

1.2.3.3. مجاز و استعاره از نظر عين‌القضات   99

2.2.3.3. تشابه از نظر عين‌القضات   103

نتيجه 108

1.4. جمع‌بندي ديدگاه عين‌القضات   109

2.4. ديدگاه عين‌القضات و مسئلة تنوع‌پذيري باورها 111

كتاب‌شناسي   113

چكيده

باورهاي متنوع دربارة موضوع واحد ممكن است باورهايي متناقض باشند يا نباشند. وقتي ما با باورهايي روبه‌رو مي‌شويم كه ظاهراً با يكديگر متناقضند، ناگزيريم يا به پذيرش يكي از طرف‌هاي متناقض تن دهيم و ديگري را نفي كنيم يا در صدد رفع تناقض برآييم و راهي براي منجر نشدن تنوع در باور‌ها به تناقض بيابيم. گزينة اخير مسئله‌اي است كه در اين پژوهش مورد بررسي قرار گرفته است. ما با يافتن قابليتي در باورها كه بتواند آن‌ها را از منجر شدن به تناقض برهاند، مي‌توانيم مبنايي براي پذيرفتن باورهاي متنوع در عرض يكديگر داشته باشيم و در ساية آن برخي اختلاف‌هاي عقيدتي را حل و فصل كنيم.

از جملة عارف ـ فيلسوفاني كه تمايل ويژه‌اي براي حل و فصل اختلاف‌هاي عقيدتي بدين شيوه نشان داده است، عين‌القضات همداني است. او در جاي جاي آثارش به اختلاف عقيده‌اي كه ميان انسان‌ها وجود دارد اشاره كرده است برطرف ساختن اين اختلاف‌ها بر آمده است. تلاش قاضي در اين راستا را مي‌توان در سه مرحله مورد توجه قرار داد. مرحلة نخست نفي پيش‌داوري است. مرحلة دوم انتقاد وي از قضاوت بر اساس فهم غلط است. او قضاوت بر اساس فهم نادرست را آسيبي جدي در راه حقيقت جويي مي‌دانست. مرحلة سوم نيز انتقاد او از تسرّي‌هاي بي‌وجه است.

بررسي مراحل سه‌گانة فوق نشان مي‌دهد او با تكيه بر پيش‌فرض‌هاي معرفت‌شناختي و زبان‌شناختي در راستاي هدفي جز پذيرش اختلاف عقايد استدلال كرده است. هر چند برخي مباحث زبان‌شناختي كه وي در خلال مباحث بدان‌ها اشاره كرده است امكان قرار گرفتن در راستاي پذيرش اختلاف عقايد را دارند اما او تلاش كرده است از آن‌ها نيز براي نيل به هدف خود يعني نوع خاصي از شمول گرايي استفاده كند كه بر اساس آن باورهاي متنوع را بايد به نحوي تفسير كرد كه همگي ناظر به باوري واحد باشند.

پيش‌گفتار

  1. اين روزها پژوهش و نگارش دربارة آثار عرفاني و انديشه‌هاي عارفان كاري بس دشوار است. ما از سويي با علاقه‌منداني نسبت به اين عرصه روبه‌رو هستيم كه جز تكرار سخنان پيشينيان انديشه‌اي ندارند و از سوي ديگ، با منتقداني مواجهيم كه در هر سطر از آثار عارفان، خطاهاي بسياري مي‌بينند. اما در اين ميان، پژوهش‌هاي دقيق، نقادانه و همراه با خلاقيت رونق چنداني ندارد. در مراحل به انجام رسانيدن اين تحقيق، دريافتم پژوهش‌هاي امروزِ ما ادامة گام‌هايي نيستند كه ديروز برداشته شده باشند، بلكه ما ناچاريم پشتوانه‌هاي پژوهش خود را در ده‌ها و صدها سال پيش جستجو كنيم. اين مسئله آسيبي پيش پا افتاده نيست كه بتوان به سادگي از آن چشم پوشيد.

اين دورافتادگي باعث مي‌شود مخاطباني كه در فضاي فكري امروز زندگي مي‌كنند، نتوانند ارتباط قابل اعتنايي با ميراث فكري و معنوي گذشتگانشان برقرار كنند. نمي‌توان از انسان‌هاي امروزي انتظار داشت خود را به صدها سال پيش تبعيد كنند تا دريابند كه امثال عين‌القضات، چه سودايي در سر داشته‌اند. اين وظيفة پژوهشگرانِ اين عرصه است كه حلقه‌هاي گم‌شدة ارتباط ميان نسل‌هاي گذشته و انديشة انسان‌هاي امروز را پيدا كنند و اين ارتباط از دست رفته را دوباره برقرار سازند.

به‌تعبير يكي از دوستان، پژوهش دربارة انديشه‌هاي كساني چون عين‌القضات مانند بيرون كشيدن جزيره‌اي زيرِ آب رفته است. بيرون كشيدن اين جزيره، به معنی بازخواني اين آثار و انديشه‌ها به نحوی است كه بتوانند در فكر و زندگي مخاطبان امروز تأثيرگذار باشند. انجام اين وظيفه، از سويي نيازمندِ شكيبايي و همدلي با گذشتگان است تا از فهم انديشه‌هاي آنان چيزي فروگذار نشود، اما از سوي ديگر به نگاهي تيزبين و نقاد نيز نيازمند است تا ناديده‌ها، ديده و خطاها اصلاح شود. ما بايد به اين نكته توجه داشته باشيم كه مردمان روزگار ما از نظر انديشه و شيوة زندگي، وضعيتي متفاوت با گذشتگان دارند، ـ هرچند در وجوه بسياري نيز با‌ آنان مشترك‌اند. آنچه براي ما بيشترين اهميت را دارد آن است كه بتوانيم با اقتضائات امروز، بهرة خويش را از ميراث گذشتگان بريم و براي آيندگان نيز ميراثي ارزشمند به یادگار گذاريم.

 

  1. عين‌القضات از جملة عارف‌ـ فيلسوفاني است كه بخش قابل توجهي از آثارش امروز در اختيار ما قرار دارد. به‌عقيدة نگارنده شيوة اندوه‌آور مرگ او در جواني، انگيزة آيندگان را براي محافظت از آثار وي و محترم شمردن آن‌ها بيشتر كرده است. با اين وصف نمي‌توان گفت پژوهش‌هاي قابل اعتنايي دربارة انديشه‌هاي وي به انجام رسيده است. اغلب كتاب‌ها و مقاله‌هايي كه در ارتباط با وي تأليف شده است محتوايي جز تكرار سخنان او، البته با گزينش‌هايي خاص، در بر ندارند. تكرار‌هايي كه اگر لااقل به نحوی خلاقانه و با نظمي نوين ارائه نشود، ملال آور خواهد بود و دلپذيريِ مطالعة مستقيم منابع را نيز از خواننده سلب مي‌كند. جز در موارد انگشت‌شمار، نمي‌توان شيوه‌اي بديع و تأثيرگذار را در پژوهش‌هاي عرفاني در اين آثار ملاحظه كرد.

اين كوتاهي در حالي صورت پذيرفته است كه در آثار قاضي، مباحث قابل تأملي وجود دارد؛ مباحثي كه حتي امروز پس از گذشت ساليان دراز هنوز در معركة آراء فلسفي، حضوري پررنگ دارند. توجه به اين بارقه‌ها، نگارنده را بر آن داشت تا پژوهشي را سامان دهد كه در پرتو آن، بخش قابل توجهي از اين قبيل مسائل، مورد بررسي قرار گيرد. مسئلة اختلاف عقايد انسان‌ها كه در جاي‌جايِ آثار قاضي مي‌توان اشاره‌هايي را بدان ملاحظه كرد، بحثي بود كه امروز نيز از جهات مختلف بدان پرداخته مي‌شود. به علاوه، در حواشي اين بحث مسائل ديگري نيز مطرح مي‌شد كه آن‌ها نيز از جملة مباحث مهم و بحث برانگيز فلسفه در دوران ما به شمار مي‌رود. گذشته از آن، اين بحث، ويژگي ممتاز ديگري نيز داشت و آن آشكار شدن بخش قابل ملاحظه‌اي از نظام فكري قاضي و شيوة تفكر وي در پرتو آن بود. با اين توصيف، انگيزة اصلي سامان يافتن اين تحقيق در ذهن نگارنده شكل گرفت.

  1. 3. مسئلة اختلاف عقايد را در مباحث امروز فلسفه، مي‌توان ذيل عنوان كثرت‌گرايي معرفتي[1] سراغ گرفت. اين امكان وجود داشت كه ديدگاه قاضي را در خصوص اختلاف عقايد در قياس با مباحث كثرت‌گرايي معرفتي مورد بررسي قرار دهيم اما به نظر مي‌رسيد امكان انجام اين پژوهش به نحوي دقيق‌تر نيز وجود دارد. پر واضح است كه سخنان قاضي، سياقي متفاوت از مباحث معرفت‌شناختي امروزي دارد و نمي‌توان با ساده‌انگاري، اين دو را در كنار يكديگر قرار داد. در نهايت، تصميم بر آن شد كه يك گام به درون بحث كثرت‌گرايي معرفتي پيش رويم و به جاي مطرح ساختن آن به نحو كلي،‌ تنها يكي از اركان آن را زير ذره‌بين قرار دهيم و بحث را از مسئلة قابليت باورها براي متنوع بودن، آغاز كنيم. توجه به اين مسئلة عميق و دروني‌تر، ما را به سياق انديشة قاضي نيز نزديك‌تر مي‌كرد.

شيوه‌اي كه در اين پژوهش پيش روي خود قرار داديم، به هيچ وجه از سنخ مقايسه‌ها و تطبيق‌هايي كه اين روزها بازار گرمي دارند نيست. قصد ما تنها بازخواني و به دست آوردن فهمي نو از سخنان قاضي است. البته فهمي كه با اقتضائات انديشة امروزي سازگار است. در خلال مباحث، تلاش كرده‌ايم تا جايي كه امكان دارد، به تاريخ و جغرافياي مباحث توجه نشان دهيم و جايگاه هر مسئله را در سياقِ خود و سرنوشتي كه در انديشة امروزِ ما پيدا كرده است، روشن سازيم.

در برخي موارد ناگزير از مراجعه به متون يوناني و لاتين بوده‌ايم. سعي شده است كه در اغلب موارد از متون اصلي استفاده شود و ترجمه‌ها به‌طور مستقيم از زبان اصلي صورت گيرد. اما همان‌گونه كه آشنايان با اين دو زبان، به خصوص يوناني اطلاع دارند، انعطاف‌پذيري خاصي كه در اين زبان‌ها وجود دارد باعث مي‌شود حتي مترجمان برجسته نيز در ترجمة برخي عبارت‌ها اختلاف نظر پيدا كنند. با توجه به اين نكته، ترجمه‌هايي كه توسط يونان‌شناسان برجستة اروپايي مانند ديلز، گاتري و… صورت گرفته نيز پيش‌روي نگارنده قرار داشته است تا عدم آشنايي با ظرافت‌هاي زبان يوناني و لاتين باعث بروز اشتباه در ترجمه عبارت‌ها نشود.

در مواردي كه دو اصطلاح object و  subjectو مشتقات آن‌ها مورد نظر بوده‌ است، در اغلب موارد از معادل آوا نگاري شدة فرانسوي (ابژه و سوژه) ـ كه در زبان فارسي شناخته شده‌تر است ـ ، استفاده شده؛ جز در موارد اندكي كه تعابير عين و ذهن يا درون و بيرون رساتر بوده‌ است.

براي تنظيم بخش كتاب‌شناسي از شيوة خاصي كه امروزه در برخي آثار معتبر علمي رعايت مي‌شود پيروي شده است. بر اساس اين شيوه تاريخ نخستين انتشار اثر در پرانتز بعد از نام نويسنده و تاريخ انتشار نسخه‌اي كه مورد استفادة نگارنده قرار گرفته است در پايان درج شده. طبيعتاً در مورد آثاري كه تاريخ انتشار نخست آن‌ها مشخص نيست تنها به ذكر تاريخ انتشار نسخة مورد استفاده در پايان اكتفا شده است. با اين توصيف در ارجاع‌هاي درون متني نيز تاريخ انتشار نخست اثر ملاك قرار گرفته و در صورت مشخص نبودن اين تاريخ نام اثر ذكر شده است.

 

  1. بي‌ترديد اين تحقيق، كاستي‌هاي فراواني دارد كه بخش بزرگي از آن‌ها از كوتاهي و ناتواني نگارنده نشأت گرفته است؛ البته بخش اندكي نيز ريشه در محدوديت‌ها و دشواري‌هايي دارد كه پيش‌روي پژوهشگران اين سرزمين، به‌خصوص در عرصة علوم انساني قرار دارد. اميدوارم مخاطبان فرهيخته كاستي‌ها را به محدوديت‌ها و ناتواني‌ها ببخشايند. اميدوارم ميراث حكمي و عرفاني ما باز هم مورد توجه قرار گيرد و تلاش شود فهم‌هاي نو و سازنده‌اي از آن‌ها به دست آيد؛ فهم‌هايي كه بتوانند زندگي انسان‌ها را متحول كنند و نگاه آنان را ديگرگون سازند. اميدوارم اين ميراث گران‌بها كه امروز به مثابة اشياء باستاني تنها زينت‌بخشِ تماشاخانة افكار و انديشه‌ها است، به عرصة عمل و زندگي راه يابد و مردمان بتوانند از آن‌ها به‌مثابة بذري براي بازتوليدِ فرهنگ و انديشة متعالي، بهره جويند.

تعداد صفحه : 128

قیمت :14700 تومان

بلافاصله پس از پرداخت لینک دانلود فایل در اختیار شما قرار می گیرد

و در ضمن فایل خریداری شده به ایمیل شما ارسال می شود.

:        ****       serderehi@gmail.com

در صورتی که مشکلی با پرداخت آنلاین دارید می توانید مبلغ مورد نظر برای هر فایل را کارت به کارت کرده و فایل درخواستی و اطلاعات واریز را به ایمیل ما ارسال کنید تا فایل را از طریق ایمیل دریافت کنید.

***  *** ***

جستجو در سایت : کلمه کلیدی خود را وارد نمایید :