متن کامل پایان نامه مقطع کارشناسی ارشد رشته :نهج البلاغه

عنوان : بررسي نسبت ميان عقل و وحي در معرفت خداوند از منظر روايات اهل بيت عليهم السلام

وزارت علوم، تحقيقات و فناوري

دانشگاه معارف قرآن و عترت (ع)

معاونت پژوهشي

پايان نامه كارشناسي‌ ارشد نهج البلاغه

عنوان:

بررسي نسبت ميان عقل و وحي در معرفت خداوند

 از منظر روايات اهل بيت عليهم السلام

استاد راهنما:

دکتر سيد مهدي مرتضوي

استاد مشاور:

حجة الاسلام سيد محمد حسين متولي امامي

زمستان 1393

برای رعایت حریم خصوصی نام نگارنده پایان نامه درج نمی شود

(در فایل دانلودی نام نویسنده موجود است)

تکه هایی از متن پایان نامه به عنوان نمونه :

(ممکن است هنگام انتقال از فایل اصلی به داخل سایت بعضی متون به هم بریزد یا بعضی نمادها و اشکال درج نشود ولی در فایل دانلودی همه چیز مرتب و کامل است)

چكيده:

نسبت بين عقل و وحي و يا به تعبير ديگر كاركردهاي متقابل عقل و وحي به ويژه در حوزه معرفت خداوند از مشخصه‌ها و نتايج بحث «عقل و وحي» مي‌باشد. بحثي كه از قرون نخستين اسلامي مورد توجه انديشمندان مسلمان بوده است. در اين پژوهش، نسبت بين عقل و وحي در حوزه معرفت خداوند بر اساس روايات اهل بيت عليهم السلام جستجو گردیده و بيان شده است كه عقل حقيقي نوراني و موهبتي الهي است كه حجت خدا بر بندگان و وسيله شناخت صدق و كذب ادعاهای منسوب به خداوند است. بنابراين نظريه‌هایي كه بر تعطيل عقل و نفي عقل ورزي استوار است، باطل دانسته می‌شود. از سوي ديگر بر اساس روايات عقل محدود و نيازمند است و نمي‌تواند و نبايد مستقل و مستغني از وحي در وادي معرفت خداوند قدم بردارد و لذا وحي در اين راه به كمك عقل آمده و با تذكر به وجود خالقي بي‌شبيه و بي نظير معرفتي توحيدي و عقلي در اختيار بشر قرار مي‌دهد. معرفتي كه در كلام اميرالمؤمنين (ع) از آن به «دفائن عقول» تعبير شده است. بر اساس آيات و روايات، هرگونه توصيفي از خداوند كه بشر مستقل از وحي و به كمك ادراكات خود انجام مي‌دهد، مبتني و منتهي به تشبيه است. همچنين وحي در حوزه معرفت خداوند متذكر به معرفتي است كه در نهاد و فطرت آدمي به وديعه نهاده شده، معرفتي كه از آن به معرفت فطري يا قلبي تعبير شده است. در مقابل این كاركردهاي وحي، عقل وظيفه فهميدن، سنجيدن، تصديق و داوري و پردازش آموزه‌هاي وحیاني را در حوزه معرفت خداوند بر عهده دارد. عقل، حجت باطني خداوند در نهاد بشر است كه وحي آن را اثاره مي‌نمايد. وحي با كنار زدن پرده هاي توهم و تشبيه، معرفتي صحيح در اختيار انسان مي‌گذارد. از اينرو كساني كه در شناخت خداوند از معارف وحياني چشم پوشي نمايند ويا دچار كم توجهي به آن شوند، در واقع عقل خويش را از معرفت صحيح خداوند محروم نموده و گرفتار توهم و تشبيه شده اند. در انتها ادعا شده از روايات استفاده مي‌شود كه معرفت فطري يا معرفت قلبي مذكور خود معرفتي عقلي است، ليكن معرفتي كه بر شهود يا ادراك عقل در عالم ذر استوار است، نه بر توهم و تشبيه بين خالق و مخلوق. بنابراين يادآوري و يادآوردن اين معرفت عقلیِ شهودی از كاركردهاي متقابل وحي و عقل دانسته شده است.

ب

واژگان کلیدی: عقل، وحی، معرفت خداوند، روایات، توحید.

فهرست مطالب

مقدمه:…………………………………… 1

فصل اول: كليات……………………………. 3

1-1- بيان مسأله و اهميت تحقيق……………….. 4

1-2- پيشينه تحقيق………………………….. 6

1-3- سوالات تحقيق…………………………… 8

1-4- مفروضات تحقيق…………………………. 8

1-5- تعاريف اصطلاحات اصلي …………………… 9

1-5-1- عقل………………………………… 9

1-5-2- وحي………………………………… 9

1-5-3- معرفت خدا…………………………… 10

1-5-4- تعطیل و تشبیه……………………….. 10

1-6- روش تحقيق…………………………….. 11

فصل دوم: اعتبار و حجیت عقل…………………. 12

2-1- مقدمه………………………………… 13

2-2- عقل …………………………………. 13

2-2-1- عقل و کارکردهای آن…………………… 13

2-2-2- اقسام عقل…………………………… 14

2-2-3- عقل در کلام معصومین (علیهم السلام)………. 15

2-3- اعتبار و حجيت عقل در روايات اهل بيت عليهم السلام 17

2-3-1- ارزش عقل……………………………. 17

2-3-2- امر به تعقل و نهي از ترك تعقل…………. 18

2-3-3- حجيت عقل در معرفت خدا………………… 20

2-4- جايگاه عقل در باور علماي شيعه…………… 23

2-5- نتیجه گیری و طرح سؤال …………………. 31

فصل سوم. محدودیت و نیاز عقل ……………….. 32

3-1- مقدمه………………………………… 33

3-2- محدودیت عقل…………………………… 33

3-2- 1- نهی از تفکر در ذات خدا………………. 34

3-2-2- نهی از تعمق ………………………… 36

3-2-2-1- تعمق در معرفت خدا………………….. 38

3-2-3- رسوخ در علم………………………… 40

3-3- نیاز عقل به وحي در حوزه عقاید به ویژه در معرفت خدا    44

3-4- نهی از کلام و ذم متکلم و تأمّلي در آن…….. 49

3-5- نتیجه گیری و طرح سوال ………………… 53

فصل چهارم. کارکرد وحی در معرفت خدا…………. 54

4-1- مقدمه……………………………….. 55

4-2- وحی،متذکر وجود خالق…………………… 55

4ـ3ـ نفی تشبیه …………………………… 60

4-3-1- نفی توصیف، تحدید و توهم……………… 64

4-3-2- تباین ذات و صفات خالق و مخلوق ……….. 67

4-4- معرفی خدا …………………………… 70

4-4-1- معرفت مبتنی بر توصیف وهمی……………. 70

4-4-2- معرفت مبتنی بر توصیف غیابی…………… 73

4-4-3- معرفت مبتنی بر توصیف بالعقل………….. 74

4-4-4- تبیین اسماء و صفات …………………. 77

4-4-5- معرفت فطری…………………………. 83

4-5- نتیجه گیری و طرح یک سوال ……………… 88

فصل پنجم. كاركرد عقل در معرفت خدا………….. 89

5-1- مقدمه……………………………….. 90

5-2- نگاهي به حقيقت عقل در روايات ………….. 90

5-3- نگاهي به كاركردهاي عقل در روايات ………. 93

5-3-1- كاركردهاي عقل نظري………………….. 95

5-3-2- كاركردهاي عقل عملي …………………. 97

5-4- نتيجه‌گیری …………………………… 100

فصل ششم. جمع‌بندی و نتيجه گيري …………….. 101

6-1- نسبت بین عقل و وحي در معرفت خداوند …….. 102

6-2- پيشنهاد …………………………….. 104

منابع فارسي و ترجمه………………………. 105

منابع عربي………………………………. 108

 

مقدمه:

مسأله «عقل و وحي» و حوزه عمل و اعتبار هر كدام، از مسائل و دغدغه‌هاي فكري ديرينه انديشمندان مسلمان بوده است. مسأله‌اي كه به نزاع فكري عقل گرايان و نص گرايان تبديل و موجب پيدايش دو مكتب اصلي اهل حديث و اهل عقل و رأي گرديد. كشاكشي طولاني و ريشه‌دار كه در دوره‌هاي مختلف تاريخ به شكلي نمايان بوده است.[1]

پي بردن به كاركردهاي عقل و وحي و توانايي‌هاي هر يك از اين دو و به تعبيري ديگر نسبت بين عقل و وحي يا رابطه ميان اين دو، موضوعي است كه مولود اين كشاكش‌ها و تنازعات بوده است. جستجوي اين نسبت به ويژه در حوزه معرفت خداوند از آنجا كه باور به خداوند و شناخت او ابتدايي‌ترين و اصلي‌ترين موضوع معرفت ديني است. از اهميت ويژه‌اي برخوردار مي‌باشد.

اين پژوهش قصد آن دارد تا با بهره‌گيري از روايات اهل بيت عليهم السلام و بر اساس آنها نسبت ميان عقل و وحي را در معرفت الاهي جستجو كند و در نتيجه كاركردهاي متقابل عقل و وحي را روشن‌تر نمايد. عقل در انديشه شيعي بر اساس روايات اهل بيت عليهم السلام موهبتي الهي و حجتي دروني است كه بخش مهمي از معتبرترين كتب روايي شيعه را به خود اختصاص داده است. از سوي ديگر با مطالعه دسته اي از روايات در مي‌يابيم كه عقل دچار محدوديت و نياز است و از اين رو نيازمند به دستگيري و تعليم وحي مي‌باشد.

پژوهش حاضر ابتدا بر اساس روايات به موضوع حجيت و اعتبار عقل و آنگاه به محدوديت و نياز عقل مي‌پردازد و از آنجا وارد بحث كاركردهاي وحي و عقل و در نهایت نسبت ميان اين دو خواهد شد.

در اينجا لازم است قبل از ورود به بحث به چند نكته كلي اشاره شود.

1) با توجه به اينكه اين پژوهش قصد دارد بر اساس روايات اهل بيت عليهم السلام به بررسي نسبت ميان عقل و وحي در حوزه معرفت خداوند بپردازد، از پرداختن به آراء و انديشه‌هاي انديشمندان و بويژه از قضاوت و داوري در خصوص آن پرهيز شد و صرفاً در هر كجا كه لازم بود و به ارائه بهتر بحث كمك مي‌نمود، به نظريات علماء اشاره شد و يا در خلال بحث از آن استفاده گرديد. روشن است كه بررسي نسبت بين عقل و وحي از نظر انديشمندان و علماي امامي و غير امامي خود موضوع پژوهش‌هايي ديگر بوده و مي‌تواند باشد.

2) در اين تحقيق سعي شد بحث از حوزه عقايد و به ويژه معرفت خداوند و به تعبير ديگر توحيد خارج نگردد.

3) استفاده از منابع معتبر و نخستين روايي شيعه اصل كلي است كه در اين پژوهش نيز به آن توجه گرديد و لذا عمدتاً سعي شد به منابع دست اول روايي رجوع شود و اگر روايتي در چند مجموعه و يا كتاب روايي نقل گرديده است به منبع معتبرتر ارجاع داده شود. همچنین روایاتی كه از منابع معتبر فاقد اعراب نقل شده، به منظور حفظ امانت به همان شکل آورده شده‌اند.

4) در مواردی که نیاز به استفاده از لغت‌نامه بوده است، سعی شده از ميان لغت نامه ها و معاني موجود، مناسب‌ترین معنی انتخاب شود. (در متن تنها نام کتاب لغت ذکر شده و مشخصات کامل کتاب در فهرست منابع آورده شده است.)

5) به منظور جلوگيري از حجيم شدن كم سود پژوهش از ترجمه روايات روان پرهيز گرديد. ولي در خصوص روايات طولاني‌تر و يا مواردي كه احساس شد نياز به ذكر ترجمه است، از ترجمه‌هاي موجود استفاده و هر مورد با ارجاع مشخص گرديده است. در ساير مواردي كه به منبع ترجمه اشاره نشده است (به خصوص در روايات فصل سوم)، ترجمه و يا شرح از نگارنده است.

6) تلاش بر اين بوده است كه اصل ايجاز تا به آنجا كه مخل معني و دلالت نباشد رعايت گردد، از اين رو از نقل روايات تكراري پرهيز شد.

 

 

 

 

 

 

فصل اول

كليات

 

  1. كليات

1-1- بيان مسأله و اهميت تحقيق

از آغازين سده‌هاي شكل گيري انديشه اسلامي بحث‌هاي عقل و دين و يا عقل و وحي، هميشه و تاكنون به اشكالي مطرح بوده است. اينكه جايگاه عقل كجاست و حدود اختيارات آن تا چه اندازه است بحثي كهن در تاريخ اسلام است. با تأمل در تاريخ تفكر اسلامي ملاحظه مي‌شود كه اغلب پاسخ‌هاي داده شده در يكي از دو سوي افراط و يا تفريط گرفتار است. اهل حديث با گرايش نص‌گرايانه به دين در يك سوي اين كشاكش و معتزله با عقل‌گرايي افراطي در سوي ديگر اين جريان قرار مي‌گيرند.

اهميت این موضوع تا به آنجا است كه مهمترين ويژگي جريان‌هاي فكري دوره‌هاي ابتدايي اسلام، در نگاه آنان به جایگاه عقل تعریف می‌شود. جريان‌ها يا مكتب‌هاي فکري دیگر همچون اشعري، ماتريدي و امثال آن نيز در شيوه برخورد با موضوع عقل، ماهيت مستقل پيدا كرده و شكل گرفته‌اند.

تقسيم‌بندي عقل به دو جنبه‌ عملي و نظري از آغاز در بين انديشه‌هاي اسلامي به وضوح به چشم مي‌خورد. دو مسأله اصلي كلام يعني تشبيه و تنزيه و جبر و تفويض تجلّي اين دو جنبه از عقل مي‌باشند.

از ميان همه فرق اسلامي، شيعه در قرون نخستين به دليل وجود اهل بيت عصمت و طهارت(ع) تا حدود زيادي از اين كشمكش‌ها در امان بوده است و بطور كلي دانشمندان شيعه در برخورد با موضوع عقل از اعتدال بيشتري بهره‌مند بوده‌اند. اما با گذشت زمان دو جريان عقل‌گرايي و نص‌گرايي به شكل آشكاري در كلام شيعي خود نمايي كرده است.

گرچه به بركت وجود اهل بيت (ع) شيعه اماميه هرگز گرفتار افراط‌ها و تفريط‌هاي اهل سنت در حوزه عقل و وحي نبوده است، اما گرايش به عقل و يا نص در ميان علماي شيعه (همچون شيخ مفيد و شيخ صدوق) و تفاوت ديدگاه‌ها به وضوح در آثار ايشان نمود كرده است.  در طول تاريخ شيعه نيز اين گرايش‌ها موجب شكل‌گيري بحث‌هاي كلامي زيادي در ميان علماي شيعه بوده است (در اين ميان ورود فلسفه به جهان اسلام و نقش عقل در تكامل فلسفه اسلامي و نقش فلسفه در تكامل كلام اسلامي خود موضوعات ديگري است كه نبايد از آن غفلت شود). اين گرايش‌ها به هر يك از دو سوي عقل و نص و يا عقل و وحي تا به امروز نيز ادامه داشته و مي‌توان آن را از بحث‌هاي پر حرارت علمي در حوزه دين دانست.

شناخت جايگاه عقل و كاركردهاي آن و نيز وحي و كاركردهاي آن به ويژه در حوزه معرفت پرودگار، امر مهم و تعيين كننده‌اي در حوزه معرفت ديني است. چرا كه اولين موضوع دين معرفت خداوند است. از سويي با توجه به منابع بسيار غني معرفتي شيعه يعني روايات خاندان عصمت و طهارت(ع)، كشف كاركرد هاي عقل و وحي و نسبت ميان اين دو در حوزه معرفت خداوند از منظر روايات، موضوعي است كه از اهميت ويژه‌اي برخوردار است.

  1. 1. دكتر زرين كوب در اين باره مي‌گويد: «قول به تعارض بين عقل و وحي هم كه در اكثر اديان كشمكش‌هاي دائم بين جناح‌هاي افراطي را سبب بوده است، ايمان خالص و آميخته به تعصب و تصلب را در مقابل گرايش‌هاي الحادي و فلسفي قرار داده است» (زرین کوب، عبدالحسین، در قلمرو وجدان، انتشارات علمی، تهران، چاپ اول، ص 255)

تعداد صفحه : 135

قیمت :14700 تومان

بلافاصله پس از پرداخت لینک دانلود فایل در اختیار شما قرار می گیرد

و در ضمن فایل خریداری شده به ایمیل شما ارسال می شود.

پشتیبانی سایت :        *       serderehi@gmail.com

در صورتی که مشکلی با پرداخت آنلاین دارید می توانید مبلغ مورد نظر برای هر فایل را کارت به کارت کرده و فایل درخواستی و اطلاعات واریز را به ایمیل ما ارسال کنید تا فایل را از طریق ایمیل دریافت کنید.

 

جستجو در سایت : کلمه کلیدی خود را وارد نمایید :