دانلود متن کامل پایان نامه مقطع کارشناسی ارشد رشته تاريخ و تمدّن ملل اسلامي

عنوان : تصحيح انتقادي كتاب دستورالوزاره يا وصاياي خواجه نظام الملك طوسي

دانشگاه آزاد اسلامي

واحد علوم و تحقيقات تهران

پايان نامه كارشناسي ارشد رشته تاريخ و تمدّن ملل اسلامي

عنوان:

تصحيح انتقادي كتاب دستورالوزاره يا وصاياي خواجه نظام الملك طوسي

استاد راهنما:

دكتر هادي عالم­زاده

برای رعایت حریم خصوصی نام نگارنده پایان نامه درج نمی شود

(در فایل دانلودی نام نویسنده موجود است)

تکه هایی از متن پایان نامه به عنوان نمونه :

(ممکن است هنگام انتقال از فایل اصلی به داخل سایت بعضی متون به هم بریزد یا بعضی نمادها و اشکال درج نشود ولی در فایل دانلودی همه چیز مرتب و کامل است)

فهرست مطالب:

چكیده………………………………………………………………………………………….. 1

مقدّمة مصحّح…………………………………………………………………………………… 3

  1. خواجه نظام الملك…………………………………………………………………………… 3

1-1. زندگي نامه…………………………………………………………………………………………………. 4

1-2. خدمات فرهنگي- اجتماعي…………………………………………………………………………… 5

1-3. فرزندان…………………………………………………………………………………………………….. 6

1-4. آثار…………………………………………………………………………………………………………. 10

1-4-1. سیرالملوک یا سیاست نامه……………………………………………………………………………… 10

1-4-2. دیگر آثار …………………………………………………………………………………………………. 11

الف. رديابي در منابع قديم…………………………………………………………………………………………. 13

ب. جستجو در تحقیقات جدید…………………………………………………………………………………………………………………… 14

ج. صحّت انتساب آثار………………………………………………………………………………………………. 18

سفرنامه……………………………………………………………………………………………………………………………………………………. 18

قانون الملک…………………………………………………………………………………………………………………………………………….. 18

امالی نظام الملک فی الحدیث………………………………………………………………………………………………………………….. 18

اشعار………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… 19

مکاتبات…………………………………………………………………………………………………………………………………………………… 21

مكاتبات…………………………………………………………………………………………………………………………………………………… 21

نصیحت نامه…………………………………………………………………………………………………………………………………………….. 22

منشآت…………………………………………………………………………………………………………………………………………………….. 22

وصیت نامه………………………………………………………………………………………………………………………………………………. 23

دستورالوزاره یا وصایای خواجه نظام الملک……………………………………………………………………………………………….. 23

  1. دستورالوزاره………………………………………………………………………………. 27

2-1. کتابشناسی………………………………………………………………………………………………. 27

2-2. نام‌ها و عناوين………………………………………………………………………………………….. 31

2-3. تبارشناسي………………………………………………………………………………………………. 33

2-4. اصالت…………………………………………………………………………………………………….. 34

2-5. زمان نگارش…………………………………………………………………………………………….. 36

2-6. مُهدي اليه……………………………………………………………………………………………….. 38

2-7. مؤلّف………………………………………………………………………………………………………. 40

مولانا عبدالوهّاب عدنی طوسي…………………………………………………………………………………………………………………. 43

الف. خواجه نظام الملك طوسي………………………………………………………………………………………………………………… 44

ب. فخر الدّين حسن………………………………………………………………………………………………………………………………… 46

ج. محمد طاهر اراسنجي قزويني………………………………………………………………………………………………………………. 47

د. عبدالوهّاب قدپي طوسي……………………………………………………………………………………………………………………….. 47

ه. عبدالوهّاب امامي………………………………………………………………………………………………………………………………….. 49

دلايل ردّ انتساب………………………………………………………………………………………………………………………………………. 49

2-8. اهميّت و ويژگي………………………………………………………………………………………… 56

2-9. از نگاه کتاب‌شناسان ایرانی و خاورشناسان…………………………………………………… 61

  1. جایگاه دستور الوزاره در سنّت اندرزنامه نویسی مسلمانان…………………………………… 66

3-1. اهمیّت وزارت…………………………………………………………………………………………… 67

3-2. کتابهای موسوم به دستورالوزاره………………………………………………………………….. 67

3-3. دستورالوزاره و نگارش های اخلاقی……………………………………………………………… 69

3-4. مقايسه سير الملوك و دستور الوزاره…………………………………………………………….. 71

  1. درباره تصحيح کتاب دستور الوزاره………………………………………………………… 74

4-1. شیوه تصحیح…………………………………………………………………………………………… 74

4-2. گروه بندي نسخه های همگون و هم نسبت…………………………………………………… 77

4-3. معرفی و ارزیابی نسخ استفاده شده در تصحیح……………………………………………… 82

4-3-1. نسخه هايي كه كاملاً به نسخه اساس عرض شده و تطبيق يافته است…………………………. 82

نسخه الف= نسخه کتابخانه بادليان= نسخه اساس نسبی………………………………………………………………………….. 82

نسخه ب= نسخه کتابخانه آستان قدس به شماره 6323…………………………………………………………………………… 86

نسخه ج= نسخه کتابخانه آستان قدس به شماره 292………………………………………………………………………………. 90

نسخه د= نسخه چاپ سنگی به تاریخ چاپ 1305ق ………………………………………………………………………………… 90

نسخه ه= نسخه کتابخانه آستان قدس به شماره 294……………………………………………………………………………….. 93

نسخه ت= نسخه کتابخانه دانشگاه تهران به شماره 1/7907……………………………………………………………………. 94

نسخه س= نسخه کتابخانه مجلس شورای اسلامی به شماره 3/619……………………………………………………….. 94

نسخه ع= نسخه کتابخانه مجلس شورای اسلامی به شماره 3243…………………………………………………………… 94

نسخه ن= نسخه کتابخانه مجلس شورای اسلامی به شماره 26/8984…………………………………………………….. 95

4-3-2. نمونة نسخي كه به قسمتي از آنها مراجعه شده است……………………………………………… 95

نسخه م= نسخه کتابخانه دانشگاه کالیفرنیا آمریکا به شماره 411……………………………………………………………… 96

نسخه ی= نسخه کتابخانه ملی ایران به شماره 15349……………………………………………………………………………. 97

نسخه غ = نسخه کتابخانه مجلس به شماره  1/ 13718………………………………………………………………………….. 97

4-4. مراحل تصحیح…………………………………………………………………………………………. 97

4-5. نکات ضروری در خصوص تصحیح………………………………………………………………. 98

4-6. رسم الخطّ نسخة‏ تصحیح شده…………………………………………………………………… 99

  1. دشواری های تحقیق………………………………………………………………………. 102
  2. نشانه هاي اختصاري………………………………………………………………………. 111
  3. فهرست نسخه هاي خطي دستورالوزاره در كتابخانه هاي ايران و جهان……………………… 113

7-1. فهرست نسخه هايی كه در اين تصحيح از آنها استفاده شده به ترتیب تاریخ کتابت…………… 114

7-2. فهرست همه نسخه هاي پيدا شده به ترتیب تاریخ کتابت از اقدم نسخ………………………….. 118

7-3. فهرست همه نسخه ها به تفکیک نام کتابخانه ها و محل نگهداری نسخ…………………………. 128

  1. تصاوير صفحات آغاز و انجام نسخه هايي كه در اين تصحيح از آنها استفاده شده…………….. 138
  2. متن كتاب دستور الوزاره………………………………………………………………….. 156

دیباچه/ اهمیت وزارت و سبب تألیف کتاب……………………………………………………….. 157

مقدّمه/ شرح حال خواجه نظام الملک…………………………………………………………… 170

تفضیل وزارت خواجه بر سایر وزراء به نقل از  امام  محمد ناصحی در دستورالوزراء……………………………………………………. 170

روايت ابوجعفر نصيری، مؤلّف تاریخ مدرّسان  نظامیه، از دوران تحصيل خواجه………………………………………………………….. 172

روايت فقیه عبدالصمد فتدروجی از وقايع هنگام تولّد و طفوليّت خواجه…………………………………………………………………….. 174

فصل اول: در تحریض فرزندان بر ترک وزارت …………………………………………………… 186

موعظه /  بعد از زمان من وزارت اختیار نکنی و پیرامن شواغل و مشاغل نگردی………………………………………………………. 187

مخاطره اوّل/ وزیر را هر روز از هر باب بر هر کس چند حکم مختلف می باید كرد……………………… 188

حکایت/ تفسير شیخ ابواسحق فیروزآبادی از حكمت كدورت بي دليل سلطان با وزير………………………………………………….. 189

مخاطره دوّم/ چند هزار کس از خود آزرده باید داشت به امید رضای خاطر  یک کس………………….. 192

حکایت/ پاسخ امام الحرمین جوینی به پرسش نظام الملک در خصوص علت کدورت سلطان از او………………………………….. 192

حکایت/ مقايسه خدمت پادشاه با طاعت خداوند از زبان ربيع فضل در همراهي هارون الرشيد به سفر حج………………………… 197

مخاطره سوّم/ ملال جانب ابناء ملوک است و تدارك آن در غایت صعوبت………………………………. 199

حکایت/ انحراف مزاج سلطان محمد، فرزند ملكشاه، از خواجه نظام الملك………………………………………………………………… 201

حکایت/ اسارت ملك روم و خيانت عميد منصور در اموال اهدائي روميان…………………………………………………………………. 203

مخاطره چهارم /  ناگزير بودن وزير  از مجالست و مرافقت با كبار امرا و اركان دولت………………….. 209

مخاطرات دوستي با كبار امرا و اركان دولت……………………………………………………………………………………………………….. 210

حکایت/ نزاع و خلاف ميان خواجه نظام الملك و التونياق تركماني…………………………………………………………………………. 212

ضررهاي دشمني و عداوت با كبار امرا و اركان دولت…………………………………………………………………………………………… 213

حکایت/ نتيجة مكاوحت  امير علي خويشاوند با ابوالعّباس اسفرايني…………………………………………………………………………. 214

مخاطره پنجم/ جماعتی چون کتّاب و عمّال را در حیّز ترتیب  و رعایت می باید داشت…………………. 219

اقارب  و عشایر را مباشر مهمّات ملک گردانیدن خطرها دارد………………………………………………………………………………….. 221

مضار و مفاسد تفويض مهمات به بیگانگان……………………………………………………………………………………………………….. 222

حكايت آشنايي و همدرسي نظام الملك با حسن صباح و عمر خیّام…………………………………………………………………………. 222

حکایت/ محاسبه اجرت مکاریان که رخام از حلب برای سلطان به اصفهان برده بودند توسط حسن صباح………………………… 229

التزام حسن صباح بر تکمیل دفاتر جمع و خرج ممالک به عشر مدتی که نظام الملک مهلت خواسته بود………………………….. 232

فصل دوّم در آداب وزارت و شرایط آن ………………………………………………………… 234

شرط منصب وزارت آن است که چهار جانب نگاهداری و مراقبه آن واجب و ملاحظة آن مفروض شماری………………………. 234

شرط اوّل / حفظ جانب حضرت ربوبيّت……………………………………………………………………….. 235

ملاحظة اوّل: بر اعتقاد صحیح، ثابت و راسخ باشی و به تسویلات فرق ضالّه از مرکز استقامت منحرف نشوی                  235

حکایت/ مواصلت و مصاهرت سلطان ملک شاه با خلیفه و رؤياي خواجه در خصوص تهيّج شيطان…………………………………. 237

ملاحظة دوّم: اتّفاقات حسنه را نتیجه تدبیر خود نداند؛ هر چند در عقب آن واقع گردد………………………………………………… 241

حکایت/ نقش تقدير الهي در شكست فضلون از نظام الملك………………………………………………………………………………….. 242

حکایت/ نقش تقدير الهي در فتح قلعة مريم نشين توسط ملكشاه……………………………………………………………………………. 245

شرط دوّم / رعایت جانب پادشاه……………………………………………………………………………………………………………. 248

ملاحظة اوّل: بی توفیق الهی و تأیید سماوی هرگز کسی آمر و ناهی نتواند شد………………………………………………………….. 250

حکایت/ ابن اعلم رصدی و شاگردش ناصر بتانی…………………………………………………………………………………………………. 251

ملاحظة دوّم: چون از جهت امری تفرقه خاطر پادشاه تفرّس افتد متوجّه اصلاح آن باید گشت………………………………………. 254

حکایت / امیر اسماعیل سامانی با عمرولیث……………………………………………………………………………………………………….. 255

حکایت/ خزاین سلطان آلب ارسلان در  قلعه کیو………………………………………………………………………………………………… 258

ملاحظة سوّم: سعی نماید تا در حق او از همه کس دعای بخیر حاصل کند و آن به انتشار عدل و احسان و انصاف باشد      260

ملاحظة چهارم: در ابقاء ذکر جمیل پادشاه باید کوشید و آن به اظهار حسن سیرت و راستی و عدالت باشد با جمیع خلایق    260

ملاحظة پنجم: هرچند از پادشاه مباسطت و عنایت و تقرّب و تربیت مشاهده افتد به هیچ باب بر آن اعتماد نشاید              260

ملاحظة ششم: پیوسته طالب آن باید بود که معلوم گردد میل طبیعت پادشاه به کدام مطلوب و مرغوب متوجّه است            260

حکایت/ فرستادن هر يك از اقارب و عشایر درگاه سلطان آلب ارسلان به حكومت ناحيتي……………………………………………. 261

حکایت/ روایت اصمعی از عمرو بن عبید که از مشایخ بغداد بود و منصور، مرید او……………………………………………………… 262

ملاحظة هفتم: چنان بايد که قدرت و استعداد آن باشد تا هر سخن که در حضرت بگذرد به قدري در آن دخلی توان کرد     265

فنوني که در امر مال و ملک از مهارت استکمال آن، کما هو حقّه چاره نیست، اوّل قسم حساب و دوّم فنّ تاریخ                266

فايده دانستن تاريخ………………………………………………………………………………………………………………………………………. 266

قصّه لشکر بخارا و حیله اي که البتکین با ایشان کر……………………………………………………………………………………………. 266

حکایت/ مباحثه ماجندی و قاضی مرو بر سر معنی الخالق الباری المصور………………………………………………………………….. 268

شرط سوّم / رعایت جانب نزدیکان پادشاه  …………………………………………………………………. 270

شرط عمومي يا کلّی: ثبات بر جاده راستی و درستی به درجه ای باشد که هیچ آفریده را بر آن سخن نرسد……………………… 271

شرايط اختصاصي يا شرط رعایت اصناف اربعه……………………………………………………………………………………………………. 271

صنف اوّل: حرم هاي بزرگ……………………………………………………………………………………………………………………………. 272

حکایت/ فرستادن التونياش به حكومت خوارزم توسط سلطان محمود و فرار التونیاش از شرّ جمیله قندهاری……………………… 273

حکایت / رقابت خواجه احمد حسن با خواجه حسنك متكاني بر سر وزارت……………………………………………………………….. 275

صنف دوّم: مراقبت ابناء ملوك………………………………………………………………………………………………………………………… 279

حكايت/ مقايسه رفتار خواجه احمد حسن و حسنك متكاني با مسعود غزنوي…………………………………………………………….. 282

صنف سوّم: امراء بزرگ…………………………………………………………………………………………………………………………………. 285

خواجه احمد حسن و علي خويشاوند…………………………………………………………………………………………………………………. 285

حکایت / سلطان محمود و دابشليم هند…………………………………………………………………………………………………………….. 288

صنف چهارم: سایر ملازمان……………………………………………………………………………………………………………………………. 293

فرقه اوّل: ندماء مجلس جشن………………………………………………………………………………………………………………………… 293

حکایت / تعبير خواب فضل ربیع توسط ابوالحسن معبّر که از احفاد ابن سیرین بود……………………………………………………… 295

فرقه دوّم: اصحاب سیف و ارباب قلم………………………………………………………………………………………………………………… 296

وصیّت عبدالحمید احمد به پسر خود در موازنه درجات مهّمات مملکت به احوال کتّاب………………………………………………… 296

حکایت / سخن محرمانه انوشیروان از خفایا و اسرار ملکی با بوذرجمهر حكيم……………………………………………………………. 297

حکایت / هلاكت ناصر میکال را اکثر خلق از تهیّج خواجه احمد دانستند………………………………………………………………….. 299

حکایت / کابوس های نظام الملک در سالگرد کشتن عبدالملک کندری……………………………………………………………………. 300

حکایت / گزارش ده تن از کتّاب به الب ارسلان در تهمت خیانت نظام الملک به ملک و مال………………………………………. 302

شرط چهارم / رعايت جانب خلايق……………………………………………………………………………. 303

حکایت/ پيشنهاد نظام الملک به سلطان الب ارسلان براي گريز از مرگ و بليّه به نقل از تاریخ باستان……………………………. 304

انجامة کتاب………………………………………………………………………………………………………………………………………………. 307

  1. ضمائم………………………………………………………………………………………………………… 308

وصیّتنامة خواجه………………………………………………………………………………………………. 308 

کتابشناسی……………………………………………………………………………………………………….. 311 

چکیدة انگلیسی……………………………………………………………………………… 314

چكیده

این رساله مشتمل است بر تصحیح انتقادی کتاب موسوم به دستور الوزاره یا وصایای خواجه نظام الملک طوسی. این کتاب بنابر تحقیقات نگارنده در نیمه سده هشتم به دست یکی از نوادگان خواجه نظام الملک طوسی، به زبان فارسی و به نثری استوار در سه فصل تحریر و تنظیم یافته است: مقدمه در احوال خواجه نظام الملک، فصل اول در تحریض فرزند خواجه به ترک وزارت و مخاطرات آن، فصل دوم در آداب وزارت.

این کتاب دست کم به دو علت از همان آغاز تدوین محل توجه عالمان و نویسندگان و کاتبان و عموم دیوانیان بوده است: یکی انتساب آن به وزیر پراعتبار ایرانی، خواجه نظام الملک طوسی، و دیگری محتوای آن که علاوه بر اشتمال بر آداب و آیین  وزارت و حکومتداری همراه با نقل حکایات تاریخی، حاوی مباحث نظری و عملی قابل توجهی درباره موضوع تعلیم و تربیت، و اخلاق سیاسی است. از همین رو است که از این کتاب نسخه های بسیار زیادی در کانونهای مختلف نسخه نویسی فراهم آمده، چنانکه نگارنده بر وجود دست کم 70 نسخه از این کتاب در کتابخانه های داخل و خارج ایران آگاه شده و بر 35 نسخه از آنها دست یافته است.

نگارنده در پیشگفتار مفصّلی که برای این کتاب تهیه کرده، به تفصیل مباحثی چون حیات خواجه نظام الملک، جست و جوی آثار شناخته و ناشناخته، و طبع شده و طبع ناشده خواجه، ردیابی آثار خواجه بویژه دستور الوزاره در تحقیقات خاورشناسان و محققان ایرانی، و بالاخره معرفی همه جانبه کتاب دستور الوزاره و بیان وجوه اهمیت آن، و نیز مقایسه آن با سیر الملوک خواجه.

این کتاب به  رغم رواج و شهرت با ابهامات عمیق و متعددی همراه بوده است. از جمله درباره نویسنده یا نویسندگان، زمان تألیف، اختلاف گسترده کاتبان در ضبط نام کتاب و مؤلف و … .

با نظر به این زمینه ها و دشواریها، در مقدمه این رساله سعی شده تا از میان انبوه این داده های ضدّ و نقیض به رأی نسبتاً درست و مقبولی دست یافت. برای مثال در این رساله با تحقیق و جستجوی بسیار برای اولین بار ثابت شده که نویسنده این اثر برخلاف ادعای بسیاری از کاتبان و نیز محققان معاصر، مولانا عبدالوهاب العدنی بوده است.

در تصحیح اين اثر از شیوه بینابین، كه هم قوّت اجتهاد شیوه التقاطی و هم احتیاط و دقت شیوه مبتنی بر نسخه اساس را یک جا دارد، استفاده گرديد.  به علت تعدّد نسخه ها و برای آسانتر شدن کار تصحیح و ارجاع به نسخه بدل ها، تمامي نسخه ها پس از بررسي و تبارشناسي به سه گروه متمايز تقسيم گرديد. چون در ارزش گذاري نسخه ها بر اساس سه عنصر قدمت، صحّت، و اصالت، اعتبار گروه اوّل(حاوی این هر سه عنصر) بيش از سايرين بوده، براي مقابله كامل، عمدتاً از نسخ اين گروه، و از نسخ دو گروه ديگر در موارد اضطرار و براي رفع ابهام استفاده شد. بدين ترتيب نسخه اساس نسبي با 8 نسخه معتبر به صورت كامل، و با 15 نسخه ديگر به صورت موردي مقابله گرديد.

مقدّمة مصحّح

“نظام الملك در وصيت نامه خويش نبشته است كه: عليكم بالهمّه فانّها تستتبع الجدّ و الجدّ لا يتأخّر عن الجدّ؛ همّت بلند را شعار خود سازيد كه همّت، منشا جدّ است و هركجا جدّ و جهد سراپرده زد، دولت و اقبال در ظلّ او اقامت نمودند.”[1]                                                          رضي‌الدّين ابوجعفر محمد نيشابوري(د598 ق.) در رساله مكارم اخلاق.

“وزير نيك، پادشاه را نيكو سيرت و نيكو نام گرداند، و هر پادشاهي كه او بزرگ شده است و بر جهانيان فرمان داده است و نام او تا به قيامت به نيكي مي برند، همه آن بوده اند كه وزيران نيك داشته اند.”

نظام الملك در سير الملوك، فصل 41.

“كتابي ديگر به سبك و روش سيرالملوك و از همان قلم در باب خطرها و مسئوليتهاي منصب وزارت به عنوان«نصايح(يا وصاياي) نظام الملك» موجود است كه آنرا خطاب به فرزندش فخرالملك تهيه نمود … اين كتاب از اوراقي كه از آن وزير بزرگ يعني نظام الملك باز مانده و از اخبار شفاهي كه نقل شده توسط مؤلف ناشناسي درحوالي قرن نهم هجري به هم گرد آورده شده و به نام فخرالدين حسن، يكي از احفاد نظام الملك از نسل دوازدهم اهدا گشته

 

تعداد صفحه : 124

قیمت :14700 تومان

بلافاصله پس از پرداخت لینک دانلود فایل در اختیار شما قرار می گیرد

و در ضمن فایل خریداری شده به ایمیل شما ارسال می شود.

:        ****       serderehi@gmail.com

در صورتی که مشکلی با پرداخت آنلاین دارید می توانید مبلغ مورد نظر برای هر فایل را کارت به کارت کرده و فایل درخواستی و اطلاعات واریز را به ایمیل ما ارسال کنید تا فایل را از طریق ایمیل دریافت کنید.

***  *** ***

جستجو در سایت : کلمه کلیدی خود را وارد نمایید :
 
 
Categories: تاریخ