دانلود متن کامل پایان نامه مقطع کارشناسی ارشد رشته زبان و ادبیات عربی

عنوان : ترجمه و بررسی كتاب وصف البحر والنهر في الشعر العربي نوشتة حسين عطوان

دانشگاه قم

دانشکدة ادبيات و علوم انسانی

پايان نامة دورة کارشناسی ارشد زبان و ادبيات عربی

عنوان:

ترجمه و بررسی كتاب

وصف البحر والنهر في الشعر العربي

نوشتة حسين عطوان

استاد راهنما:

دکتر سيد محمد رضی مصطفوی­نيا

 

استاد مشاور:

دکتر حيدر محلاتی

 

زمستان 1390

برای رعایت حریم خصوصی نام نگارنده پایان نامه درج نمی شود

(در فایل دانلودی نام نویسنده موجود است)

تکه هایی از متن پایان نامه به عنوان نمونه :

(ممکن است هنگام انتقال از فایل اصلی به داخل سایت بعضی متون به هم بریزد یا بعضی نمادها و اشکال درج نشود ولی در فایل دانلودی همه چیز مرتب و کامل است)

 

چكيده

توصيف اثر دريا و رود در شعر و ادب عربي از موضوعات ناشناختة فن وصف به شمار مي‌آيد. كتاب «وصف البحر والنّهر في الشعر العربي» نوشتة حسين عطوان از مهم‌ترين آثاري است كه در زمينة تأثير دريا و رود در شعر عربي از دورة جاهلي تا پايان دورة عباسي دوم نگاشته شده است. از اين رو اثر حاضر، از نوشته‌هاي مهم در اين زمينه محسوب مي‌شود كه تا كنون براي پژوهشگران ايراني ناشناخته بوده‌ است. همين امر ما را بر آن داشت تا به ترجمة اين اثر ارزشمند به زبان فارسي اقدام كنيم.

اين پژوهش پاسخي است به كساني كه وجود دريا و مظاهر آن را در شعر عربي انكار نموده‌اند. با اين پژوهش مي‌توان گفت كه اعراب جاهلي دريا را آزموده و وسايل دريانوردي را شناخته و از ثروت‌هاي آن بهره‌مند گرديده؛ و اين امر از طريق دلايل تاريخي و قرآني و شعري قابل اثبات است. نگارنده پس از ترجمة اين اثر، به بررسي كتاب پرداخته و تا حد امكان نظرات نويسنده و روش او را در تأليف اين كتاب مورد نقد و بررسي قرار داده است. در ترجمه اين اثر تلاش شده كه در عين وفاداري به متن، ترجمة روان و دقيقي ارايه گردد. همچنين شواهد شعري كتاب اعراب گذاري و به منابع معتبر ارجاع داده شده است. اين پژوهش بررسي‌اي مقدماتي براي پژوهش‌هاي بعدي دربارة اثر دريا در شعر عربي به شمار مي‌رود تا اينكه مطالبي كه به صورت مختصر بيان گرديده را به تفصيل بررسي نمايند و به نتايجي مهّم‌تري دست يابند.

 

 

واژگان كليدي: شعر جاهلي، شعر اموي، شعر عباسي، دريا، رود، وصف.

فهرست مطالب

 

عنوان                               صفحه

Contents

مقدمه 1

سابقه و پيشينة تحقيق 3

تعريف مسأله و بيان سؤال‌هاي اصلي تحقيق 3

فرضيه‌هاي تحقيق 4

اهداف تحقيق 4

بيان روش تحقيق 4

فصل اول: كليات 6

مقدمه‌اي تحليلي بر كتاب 7

1- 1. در طول تاريخ 11

1- 1- 1. قبل از اسلام 11

1- 1- 2. صدر اسلام و عصر اموي 12

1- 1- 3. عصر عباسي 14

1- 2. دريا در قرآن 15

  1. در بارة نويسنده 17

3- آثار و تأليفات 19

3- 1. تأليفات 19

3-2. پژوهش‌ها 22

4- معرفي كتاب «وصف البحر والنّهر فى الشعر العربي من العصر الجاهلي حتّي العصر العباسي الثاني» 23

4-1. كتاب شناسي 23

4-2. موضوع كتاب 23

4- 3. بخش‌هاي كتاب 24

4-3 – 1. باب اول: عصر جاهلي 24

4- 3- 2. باب دوم: عصر اموي 26

4- 3- 3. باب سوم: عصر عباسي اول 27

4- 3- 4. باب چهارم: عصر عباسي دوم 28

4- 4. جايگاه كتاب در ميان تأليفات ديگر 28

5- بررسي كتاب «وصف البحر والنّهر فى الشعر العربي» 29

5- 1. بررسي ساختار شكلي 29

5- 1- 1. عنوان 29

5- 1- 2. مقدمة كتاب 30

5- 1- 3. فصل بندي كتاب 30

5- 1- 4. مصادر و منابع 31

5- 1- 5. فهرست كتاب 32

5- 2. بررسي محتوايي كتاب 32

5- 2- 1. اسلوب نگارش كتاب 32

5- 2- 2. شيوة نويسنده در تأليف كتاب 34

5- 2- 3. رويكرد نويسنده به موضوع 38

5- 2- 4. ويژگي‌هاي كتاب 41

فصل دوم: ترجمة كتاب وصف البحر والنهر فى الشعر العربي من العصر الجاهلي حتّي العصر العباسي الثاني 42

مقدمه 43

باب اول: عصر جاهلي 47

بخش اول: ديدگاه محققان در بارة توصيف دريا و رود 48

بخش دوم: تشبيه هودج به کشتي 52

بخش سوم: تشبيه محبوب به مرواريد و توصيف غوّاصي و غوّاصان 60

بخش چهارم: سفر دريايي بازرگاني و تاريخي 70

بخش پنجم: تشبيه مهارت هنري خود به مهارت ماهي در شنا کردن 74

بخش ششم: موضوعات گوناگون 77

بخش هفتم: تشبيه كرم و بخشش ممدوح به رود پر آب 79

باب دوم: عصر اموي 86

بخش اول: توصيف مسافرت در رودخانه 87

بخش دوم: توصيف ترس از دريانوردي و نبرد دريايي 93

باب سوم: عصر عباسي اول 97

بخش اول: بسنده نمودن شاعران به توصيف سفر در رودخانه 98

بخش دوم: دورة تجديد و رستاخيز ادبي 99

بخش سوم: دورة پيشرفت و تهذيب» 118

بخش چهارم: دورة نضج و كمال 129

باب چهارم: عصر عباسي دوم 134

بخش اول: توصيف مسافرت در رودخانه 135

بخش دوم: توصيف نبرد دريايي 144

«تحليل و تفسير» 152

نتيجه‌گيري 153

فهرست منابع نگارنده 155

فهرست منابع كتاب 160

مقدمه

وصف از معروف‌ترين اغراض قديمي شعر در ادب عربي محسوب مي‌شود؛ و آن پايه و اساس شعر عربي تلقّي مي‌گردد؛ بدين جهت است كه ابن رشيق قيرواني مي‌گويد: «شعر آن است كه اندكي از آن در وصف باشد»[1] زيرا اغراض ديگر شعر همچون مدح، هجا و رثا و… نيز وصف است. از اين رو ديوان شاعري نيست كه از فن وصف تهي باشد

توصيف دريا و رود در ادب و شعر عربي يكي از موضوعات مهّم، امّا ناشناختة وصف به شمار مي‌رود؛ و شناخت اعراب قديم نسبت به دريا، از موضوعاتي است كه هنوز نظرات متناقضي در بارة آن ارائه مي‌گردد. با اينكه كتاب‌ها و مقالات بسياري در زمينة شعر عربي نگاشته شده، و از زواياي مختلف آن را مورد بررسي قرار داده‌اند، امّا با كمال تاسف بايد گفت كه اندك مقاله يا كتابي را مي‌توان يافت كه به اين موضوع بپردازد؛. و برخي از پژوهشگران جديد بر اين باورند كه شعر عربي از توصيف دريا و رود تهي است.

كتاب «وصف البحر والنّهر في الشعر العربي» از محدود كتاب‌هايي است كه به طور مستقيم تاثير دريا و رود را در شعر عربي از عصر جاهلي تا پايان عصر عباسي دوم بيان مي‌كند. با اين پژوهش مي‌توان گفت كه شعر عربي از زمان نشأتش تا پايان عصر عباسي دوم حتي در دوران معاصر بي‌نصيب از توصيف دريا و رود نبوده؛ و آنچه در شعر عربي آمده حاكي از شناخت و تجربة دقيق آنها نسبت به دريا است؛ و هيچ شكي در آن نيست. بسياري از اينگونه مباحث را مي‌توان با مطالعة اين كتاب به دست آورد؛ مباحثي كه با گذشت چندين قرن هنوز تازه به نظر مي‌رسند، و همة اين موارد انگيزه‌اي بودند براي ترجمة اين اثر ارزشمند به زبان فارسي.

نگارنده پس از ترجمة اين اثر، به بررسي كتاب پرداخته و تا حد امكان نظرات نويسنده و روش او را در تأليف اين كتاب مورد نقد و بررسي قرار داده است؛ سپس از طريق دلايل تاريخي و قرآني به بررسي شناخت عرب نسبت به دريا، پرداخته است. در ترجمه اين اثر تلاش شده كه در عين وفاداري به متن، ترجمة روان و دقيقي ارايه گردد. همچنين شواهد شعري كتاب اعراب گذاري و به منابع معتبر ارجاع داده شده است. روش پژوهشگر بر اين بوده كه براي تهيّة مطالب از مآخذ و منابع دست اول و قابل اعتماد بهره جويد؛ و ترجمة لغات را از «لسان العرب»، و شرح اعلام جغرافيايي را از «معجم البلدان»، و شرح اعلام اشخاص را از «وفيات الاعيان» و ديگر منابع معتبر استخراج نمايد. اين پژوهش مطالعه‌اي مقدماتي براي پژوهش‌هاي گستردة بعدي در بارة اثر دريا و رود در شعر عربي محسوب مي‌شود؛ تا به صورت مفصل‌تر آن را مورد بررسي قرار دهند و به نتايجي مهّم‌تر دست يابند.

نگارنده براي اين تلاش اندك ادعاي كمال ندارد بلكه به اشتباه و نقصان خود اعتراف مي‌كند؛ امّا اميدوار است كه تا اندازه‌اي براي دانش‌پژوهان ادب عربي مفيد باشد؛ و راهگشاي آنها در اين عرصه باشد.

ضرورت انجام تحقيق

سالانه در كشور ما كتاب‌ها و متون بسياري از زبان‌هاي مختلف به فارسي ترجمه مي‌شوند؛ كه از ميان ترجمة عربي به فارسي و بالعكس سهم اندكي را از آن خود كرده؛ در صورتي كه ترجمه، مهّم‌ترين راه بهره‌مندي از دانش و تمدن ديگر ملّت‌ها است؛ و در ميان علوم انساني از اهميّت بسزايي برخوردار است.

از طرف ديگر با اينكه كتاب‌ها و مقالات فراواني در زمينة شعر عربي نگاشته شد، و از زواياي مختلف آن را مورد بررسي قرار داده‌اند؛ امّا متاسفانه كمتر پژوهشي مي‌بينيم كه مفصلاً به «توصيف دريا و مظاهر آن» در شعر عربي بپردازد؛ و اين امر آنچنان كه مورد توّجه محققان غير عرب بوده، مورد توّجه پژوهش‌گران قديم و جديد عرب قرار نگرفته است؛ و اين بُعد مهّم از شعر هنوز ناشناخته باقي مانده است؛ و كتابخانه‌هاي عربي كتاب‌هاي جديد را با اين موضوع از دست داده است. حسب اطلاعات و بررسي‌هاي بنده در اين زمينه، به جز كتاب «حديث السندباد القديم» نوشتة دكتر حسين فوزي، و «ابن ماجد الملاّح» نوشتة دكتر أنور عبد العليم، و «ادب البحر» نوشتة دكتر احمد محمّد عطيّة و كتاب ديگري از دكتر محمّد ياسمين حمدي كتابي ديگر در اين زمينه نوشته نشده؛ جز محدود مقالاتي كه به صورت مختصر به اين به موضوع پرداخته‌اند؛ و هنوز بسياري از ميراث ادب عربي در بارة عالم دريا چون داستان‌هاي تاجران عرب و اخبار آنها به خاطر پراكندگي در كتابخانه‌هاي مختلف اروپايي دور از دسترس پژوهش‌گران عرب قرار دارند. لذا اين كتاب مهّم‌ترين منبع در اين موضوع به شمار مي‌آيد؛ از اين‌رو ترجمة اين كتاب را وجهة همّت خود قرار داده، تا اثري ارزشمند را با موضوعي جديد به زبان فارسي ارائه داده و با اين كار، سهمي _ هرچند كوچك _ در خدمت به دو زبان فارسي و عربي داشته باشد.

سابقه و پيشينة تحقيق

اين كتاب مجموعه‌اي مفيد در بارة توصيف دريا و اثر آن در شعر عربي به شمار مي‌رود. هر چند كتب و مقالات انگشت‌‌شماري در اين موضوع نگاشته شده، ولي هيچ يك به تفصيل به اين مسأله نپرداخته؛ لذا اين كتاب منبعي مهّم در اين زمينه مي‌باشد. كتاب حاضر تا كنون به فارسي ترجمه يا شرح داده نشده، و هيچ مقاله يا پژوهشي در بارة آن صورت نگرفته؛ و اين تحقيق اولين تلاش در زمينة اين اثر به زبان فارسي است.

تعريف مسأله و بيان سوال‌هاي اصلي تحقيق

فن وصف يكي از قديمي‌ترين و مهّم‌ترين اغراض شعر عربي است؛ و آن پايه و اساس شعر عربي محسوب مي‌شود؛ زيرا اغراض ديگر شعر عربي چون مدح و هجا و… نيز وصف است. بنا بر اين تمام فنون شعري ديگر در وصف داخل مي‌شوند، ولي وصف به صورت مستقل به كار گرفته نمي‌شد؛ و مي‌توان گفت كه توصيف دريا و مظاهر آن از زمان نشأت شعر وجود داشته؛ و يكي از موضوعات مهّم شعر عربي بوده؛ ولي تا كنون آنچنان كه بايد، شناخته نشده است؛ و هنوز نظراتي سلب و ايجاب از طرف برخي از پژوهشگران عرب و غير عرب بيان مي‌شود. از اين‌رو نويسنده از اين نگاه به موضوع مي‌پردازد، كه اعراب قديم دريا را شناخته؛ و از آن در ادب خويش الهام گرفته؛ و اين موضوع را با آوردن شواهد شعري از شاعران جاهلي اثبات مي‌كند. سپس موضوعات وصف دريا و اثر آن را تا پايان عصر عباسي دوم از اشعار شاعران مشهور هر دوره استخراج و دسته بندي مي‌كند.

نگارنده در اين تحقيق پس از ترجمة اين اثر كوشيده تا با بررسي منابع تاريخي و ادبي و از تاريخ قرآن اين موضوع را اثبات نمايد؛ و سپس به نقد و بررسي كتاب بپردازد، و مطالبي ارائه دهد كه در روشن شدن مسأله مفيد واقع شوند. در باب نخست پژوهش حاضر تلاش شده تا به سؤالات زير پاسخ داده شود.

1.ضرورت ترجمة اين اثر چيست؟

  1. كتاب مورد از زواياي گوناگون داراي چه ويژگي‌هايي است؟
  2. آيا شاعران دورة جاهلي از دريا آگاه بوده‌اند و شعر آنها داراي تصاوير دريا و رود است؟
  3. آيا روند توصيف دريا و تاثير پذيري از آن در شعر شاعران پس از جاهلي روند رو به تكاملي داشته؟
  4. آيا نويسنده تمام موضوعات و تصاوير گوناگون دريا را در شعر عربي بيان و دسته بندي نموده است؟

تعداد صفحه : 182

قیمت :14700 تومان

بلافاصله پس از پرداخت لینک دانلود فایل در اختیار شما قرار می گیرد

و در ضمن فایل خریداری شده به ایمیل شما ارسال می شود.

:        ****       serderehi@gmail.com

در صورتی که مشکلی با پرداخت آنلاین دارید می توانید مبلغ مورد نظر برای هر فایل را کارت به کارت کرده و فایل درخواستی و اطلاعات واریز را به ایمیل ما ارسال کنید تا فایل را از طریق ایمیل دریافت کنید.

***  *** ***

جستجو در سایت : کلمه کلیدی خود را وارد نمایید :