دانلود متن کامل پایان نامه مقطع کارشناسی ارشد رشته علوم اجتماعی 

گرایش : مطالعات زنان

عنوان : تحلیل محتواي هویت اجتماعیزن با تأکید بر هویت دینی در سینمای دهه هشتاد ایران

دانشگاه اصفهان

دانشکده ادبیات و علوم انسانی

گروه علوم اجتماعی

 

پايان نامه کارشناسي ارشد رشته ي مطالعات زنان

 

تحلیل محتواي هویت اجتماعیزن با تأکید بر هویت دینی در سینمای دهه هشتاد ایران

 

برای رعایت حریم خصوصی نام نگارنده پایان نامه درج نمی شود

(در فایل دانلودی نام نویسنده موجود است)

تکه هایی از متن پایان نامه به عنوان نمونه :

(ممکن است هنگام انتقال از فایل اصلی به داخل سایت بعضی متون به هم بریزد یا بعضی نمادها و اشکال درج نشود ولی در فایل دانلودی همه چیز مرتب و کامل است)

 

چکيده

مفهوم هويت به معناي درک نسبتاً پايدار  هر شخص از کيستي و چيستي خود در ارتباط با افراد و گروه‌هاي ديگر   تعريف شده است که از طريق تعاملات اجتماعي فرد با ديگران در فرآيند اجتماعي شدن کامل مي‌شود. به طور کلي هويت به دو بعد هويت فردي و هويت جمعي تقسيم مي‌شود. مبناي اصلي هويت فردي تمايز از ديگران و مبناي اصلي هويت اجتماعي شباهت با ديگران است. هويت فردي به نظام شخصيت هر فرد تکيه دارد و شامل ويژگي‌هاي فردي و نقش‌هاي خاص هر فرد در زندگيش مي‌شود. اما هويت جمعي انتساب يا عضويت فرد را در يک جمع يا گروه خاص نشان مي‌دهد. هويت جمعي در پاسخ به ما کيستيم و چيستيم؟ و گروه‌هاي ديگر کيستند؟ مطرح مي‌شود. اين هويت تمايز جمعي از افراد را از جمعي ديگر نشان مي‌دهد. هويت قومي، هويت طبقاتي، هويت ديني، هويت ملي و هويت فرهنگي مصاديقي از هويت جمعي هستند.

برخوداري از دين و تعاليم مذهبي مشترک پايبندي و وفاداري به آن و اعتقاد و تمايل به مناسک و آيين‌هاي مذهبي فراگير، در شکل دهي به هويت اجتماعي بسيار مؤثر است. امروزه هويت ديني يکي ازمهم‌ترين اجزاء هويت اجتماعي و يک منبع مهم اوليه هويت بخشي و معنا بخشي به بسياري از مردم دنياست. اسلام به عنوان يک دين الهي شاخص‌هاي يک هويت موفق را براي افراد تبيين کرده است. اين شاخص‌ها را مي‌توان از بين آيات قرآن و سخنان پيامبر مکرم (ص) اسلام دريافت کرد. هدف از پژوهش حاضر، ارائه تعريفي از هويت زن مسلمان با توجه به معيارهاي دين مبين اسلام و بررسي ميزان به تصوير کشيده شدن اين هويت توسط سينماي دهه هشتاد ايران است.

بدين منظور ابتدا مولفه‌هاي هويت زن مسلمان از بين آيات قرآن کريم و احاديث پيامبر مکرم اسلام (ص) اخذ گرديده و بعد از آن به دنبال اين هويت در بين فيلم‌هاي سينمايي بوده‌ايم. چارچوب نظري اين تحقيق مشتمل بر نظريه برجسته‌سازي رسانه و مباني جامعه شناسي شناخت مي‌باشد. تحقيق حاضر از نوع تحليل محتواي کمّي مي‌باشد. نمونه اين تحقيق 94 فيلم از بين467 فيلم اکران شده دهه هشتاد بوده است که به صورت تصادفي طبقه اي انتخاب شده‌اند. ابزار تحقيق، چک ليست محقق ساخته است و يافته هاي تحقيق توسط نسخه 16 نرم افزارspss سنجيده شده است. اعتبار تحقيق از نوع صوري مي‌باشد و پايايي تحقيق با ضريب اسکات سنجيده شده است و رقم 79.2 بدست آمده است.

نتايج تحقيق نشان مي‌دهد سينماي ايران نقش مثبت و موثري در ارائه هويت زن مسلمان به جامعه نداشته است.  بين دو نيمه‌ي دهه‌ي هشتاد از نظر ارائه پيام‌هاي هويتي تفاوت معناداري ديده نشده است. بيشترين پيام ارائه شده در حوضه ي زن و خانواده بوده است.

كليدواژه‌ها: زن، هويت اجتماعي، هويت ديني،‌ قرآن، اسلام، هويت، سينما


فهرست مطالب

عنوان                                                                                                                                 صفحه

                                                                                                                          

فصل اول: کليات تحقيق

مقدمه  ……………………………………………………………………………………………………………………………………………….. 1

1-1 بيان مسئله  ………………………………………………………………………………………………………………………………… 3

1-2  ضرورت تحقيق……………………………………………………………………………………………………………………………. 7

1-3  اهداف تحقيق……………………………………………………………………………………………………………………………… 7

1-4 پرسش‌ها و فرضيه تحقيق…………………………………………………………………………………………………………….. 8

1-5 روش تحقيق و مراحل آن……………………………………………………………………………………………………………… 8

1-6 پيشينه………………………………………………………………………………………………………………………………………… 8

1-6-1 پيشينه خارجي………………………………………………………………………………………………………………………… 9

1-6-2 پيشينه داخلي………………………………………………………………………………………………………………………….. 9

1-7 کليد واژه‌ها………………………………………………………………………………………………………………………………… 11

 فصل دوم: مروري بر تحقيقات پيشين و ادبيات تحقيق

مقدمه……………………………………………………………………………………………………………………………………………….. 13

2-1  سينما………………………………………………………………………………………………………………………………………. 14

2-1-1 سينما هنر، صنعت يا رسانه……………………………………………………………………………………………………. 14

2-1-2 سينما و کارکردهاي آن………………………………………………………………………………………………………….. 16

2-1-3 آگاهي اجتماعي ـ جامعه‌پذيري در سينما………………………………………………………………………………. 18

2-1-4 سينما، زن، مذهب و سياست ايران تا دهه‌ي 70……………………………………………………………………… 21

2-2 هويت چيست؟………………………………………………………………………………………………………………………….. 25

2-2-1 ابعاد هويت…………………………………………………………………………………………………………………………….. 26

2-2- 2 دشواري‌ها و پيچيدگي‌هاي هويت جمعي………………………………………………………………………………. 28

2-2-3 هويت يني…………………………………………………………………………………………………………………………….. 28

2-3 دين چيست؟…………………………………………………………………………………………………………………………….. 30

2-3-1 دشواري‌هاي تعريف دين………………………………………………………………………………………………………… 30

عنوان                                                                                                                                  صفحه

2-3-2 مفهوم دين از نظر لغوي در گستره ي تاريخ…………………………………………………………………………….. 30

2-3-3 تعاريف دين…………………………………………………………………………………………………………………………… 31

2-3-4 کارکرد‌هاي دين…………………………………………………………………………………………………………………….. 33

2-3-5 اسلام چيست؟………………………………………………………………………………………………………………………. 37

2-4 دولت و هويت‌‌سازي……………………………………………………………………………………………………………………. 40

2-5 رويکرد‌هاي نظري تحقيق……………………………………………………………………………………………………………. 45

2-5-1 رويکردهاي روانشناسي به هويت…………………………………………………………………………………………….. 45

– ويليام جيمز……………………………………………………………………………………………………………………………………. 46

– زيگموند فرويد………………………………………………………………………………………………………………………………… 46

– اريکسون…………………………………………………………………………………………………………………………………………. 47

– مارسيا……………………………………………………………………………………………………………………………………………. 48

2-5-2 رويکردهاي روانشناسي اجتماعي به هويت………………………………………………………………………………. 49

– کنش متقابل نمادين………………………………………………………………………………………………………………………. 50

– نظريه پردازان کنش متقابل نمادين………………………………………………………………………………………………….. 51

– جرج هربرت ميد…………………………………………………………………………………………………………………………….. 51

– چارلز کولي…………………………………………………………………………………………………………………………………….. 52

– موريس روزنبرگ……………………………………………………………………………………………………………………………… 53

– جنکينز…………………………………………………………………………………………………………………………………………… 56

– هنري تاچفل………………………………………………………………………………………………………………………………….. 58

– جوانا واين، راب رايت……………………………………………………………………………………………………………………….. 60

2-5-3ديدگاه‌هاي جامعه شناختي……………………………………………………………………………………………………… 61

– مانوئل کاستلز…………………………………………………………………………………………………………………………………. 61

2-5-4مباني نظري رسانه‌ها……………………………………………………………………………………………………………….. 62

– نظريه پردازان  رسانه‌ها…………………………………………………………………………………………………………………….. 66

– ديويد رايزمن…………………………………………………………………………………………………………………………………… 66

– مارشال مک لوهان…………………………………………………………………………………………………………………………… 67

– فرديناند تونيس………………………………………………………………………………………………………………………………. 67

 عنوان                                                                                                                          صفحه

– الوين تافلر………………………………………………………………………………………………………………………………………. 68

– والتر ليپمن…………………………………………………………………………………………………………………………………….. 68

– استوارت‌هال……………………………………………………………………………………………………………………………………. 69

– برنارد برلسون………………………………………………………………………………………………………………………………….. 69

-‌هاولند، جانيس………………………………………………………………………………………………………………………………… 69

– لازارسفلد………………………………………………………………………………………………………………………………………… 69

– ژوزف کلاپر…………………………………………………………………………………………………………………………………….. 70

– تامپسون…………………………………………………………………………………………………………………………………………. 70

– فانک‌هاوزر، شاو……………………………………………………………………………………………………………………………….. 71

– مک کورمک……………………………………………………………………………………………………………………………………. 71

– لاسول……………………………………………………………………………………………………………………………………………. 71

– نظريات رسانه‌هاي جمعي……………………………………………………………………………………………………………….. 72

– نظريه تجربه تأثيرات‌ترکيبي……………………………………………………………………………………………………………. 72

– نظريه وابستگي……………………………………………………………………………………………………………………………….. 73

– نظريه مارپيچ سکوت………………………………………………………………………………………………………………………. 74

– نظريه دروازه بانان……………………………………………………………………………………………………………………………. 74

– نظريه گروه مرجع……………………………………………………………………………………………………………………………. 75

– نظريه برجسته‌سازي……………………………………………………………………………………………………………………….. 76

– نظريه کاشت………………………………………………………………………………………………………………………………….. 77

– نظريه کارکرد گرايي رسانه………………………………………………………………………………………………………………. 77

2-5-5 جامعه شناسي شناخت………………………………………………………………………………………………………….. 80

2-6 هويت زن در اسلام…………………………………………………………………………………………………………………….. 82

2-6-1 شخصيت انسان در قرآن…………………………………………………………………………………………………………. 83

2-6-2 زن و خانواده…………………………………………………………………………………………………………………………… 86

2-6-3 استقلال اقتصادي زن……………………………………………………………………………………………………………… 99

2-6-4 زن و حضور اجتماعي…………………………………………………………………………………………………………… 104

2-6-5 جمع بندي هويت زن در اسلام…………………………………………………………………………………………….. 111

2-7 چارچوب نظري تحقيق……………………………………………………………………………………………………………. 117

عنوان                                                                                                                             صفحه

 فصل سوم: روش شناسي

مقدمه…………………………………………………………………………………………………………………………………………….. 122

3-1 تعاريف عملي موضوعات…………………………………………………………………………………………………………… 124

3-1-1 هويت اجتماعي…………………………………………………………………………………………………………………… 124

3-1-2 هويت زن در خانواده……………………………………………………………………………………………………………. 124

3-1-3 استقلال اقتصادي زن……………………………………………………………………………………………………………. 126

3-1-4 ابعاد رفتاري هويت……………………………………………………………………………………………………………….. 126

3-1-5 حضور اجتماعي زن……………………………………………………………………………………………………………… 127

3-1-6 شرايط مشترک اجتماعي و خانوادگي (شخصيت انساني)……………………………………………………….. 127

3-1-7 پيام‌هاي تصويري حجاب……………………………………………………………………………………………………… 127

3-2 ابزار گردآوري داده‌ها…………………………………………………………………………………………………………………. 128

3-3 آزمون مقدماتي………………………………………………………………………………………………………………………… 128

3-4 اعتبار چک ليست……………………………………………………………………………………………………………………. 128

3-5 پايايي چک ليست…………………………………………………………………………………………………………………… 129

3-6 جامعه آماري……………………………………………………………………………………………………………………………. 129

3-7 حجم نمونه………………………………………………………………………………………………………………………………. 129

3-8 روش نمونه‌گيري……………………………………………………………………………………………………………………… 133

3-9 واحد تحليل…………………………………………………………………………………………………………………………….. 134

3-10 ابزار تجزيه و تحليل……………………………………………………………………………………………………………….. 134

3-11پرسش ها و فرضيه تحقيق………………………………………………………………………………………………………. 134

فصل چهارم: تجزيه و تحليل

مقدمه…………………………………………………………………………………………………………………………………………….. 135

4-1 يافته‌هاي توصيفي……………………………………………………………………………………………………………………. 136

4-1-1 تعداد فيلم‌هاي بررسي شده به تفکيک موضوع………………………………………………………………………. 136

4-1-2 جنسيت کارگردان و نقش اول فيلم ها…………………………………………………………………………………… 136

4-1-3 تعداد پيام ارائه شده…………………………………………………………………………………………………………….. 137

عنوان                                                                                                                             صفحه

4

4-1-4 بررسي هويت زن در خانواده…………………………………………………………………………………………………. 137

4-1-5 بررسي حضور اجتماعي زن………………………………………………………………………………………………….. 141

4-1-6 بررسي استقلال اقتصادي زن………………………………………………………………………………………………… 142

4-1-7 بررسي رفتار ديني و انجام مناسک توسط زنان………………………………………………………………………. 143

4-1-8 بررسي وضعيت پوشش زنان…………………………………………………………………………………………………. 144

4-1-9 بررسي ميزان احترام به زن و حق ابراز عقيده زنان …………………………………………………………………. 145

4-1-10 بررسي ميزان کل پيام‌هاي ارائه شده به‌ترتيب تعداد پيام………………………………………………………. 146

4-2- يافته‌هاي استنباطي……………………………………………………………………………………………………………….. 147

4-2-1 بررسي تفاوت معنادار پيام‌هاي خانوادگي……………………………………………………………………………….. 147

4-2-2 بررسي تفاوت ميزان پيام اقتصادي در دو نيمه دهه هشتاد………………………………………………………. 150

4-2-3 بررسي پيام حضور اجتماعي زن در دهه هشتاد……………………………………………………………………… 151

4-2-4 بررسي پيام احترام به زن در دهه هشتاد………………………………………………………………………………… 152

4-2-5 بررسي ميزان به تصوير کشيدن حجاب در دهه هشتاد……………………………………………………………. 152

4-2-6 بررسي ميزان پيام رفتار و مناسک اسلامي در دهه هشتاد………………………………………………………… 153

 

فصل پنجم: نتيجه گيري و پيشنهادات

5-1 نتيجه گيري…………………………………………………………………………………………………………………………….. 154

5-2پيشنهادات……………………………………………………………………………………………………………………………….. 162

پيوست ها……………………………………………………………………………………………………………………………………….. 163

منابع و مآخذ…………………………………………………………………………………………………………………………………… 185

 

 

فهرست جدول‌ها

عنوان                                                                                                                               صفحه

جدول (2- 1) خلاصه نظريات برخي نظريه‌پردازان و ارتباط نظريات با نقش سينما…………………………….. 121

جدول (3-1) تعداد و درصد فيلم‌هاي اکران شده دهه‌ي هشتاد به تفکيک سال…………………………………… 129

جدول (3-2)حجم نمونه………………………………………………………………………………………………………………….. 130

جدول(3-3) دسته بندي موضوعي فيلم‌ها…………………………………………………………………………………………. 133

جدول (4-1) تعداد و درصد فيلم‌هاي بررسي شده به تفکيک موضوع………………………………………………….. 136

جدول(4-2) تعداد و درصد کارگردان‌ها و نقش اول فيلم‌ها بر اساس جنسيت………………………………………. 136

جدول (4-3) نشان دهنده تعداد و درصد پيام‌هاي هويتي ارائه شده در ميان 94 فيلم نمونه………………… 137

جدول(4-4)نشان دهنده پيام‌هاي هويت زن در خانواده…………………………………………………………………….. 137

جدول(4-5)ميزان و شرايط فعاليت اجتماعي…………………………………………………………………………………….. 141

جدول(4-6) تعداد و درصد پيام اقتصادي هويت زن مسلمان………………………………………………………………. 142

جدول(4-7) تعداد و درصد پيام رفتار و مناسک اسلامي…………………………………………………………………….. 143

جدول(4-8)پيام پوشش بازيگران فيلم‌ها…………………………………………………………………………………………… 144

جدول(4-9) ميزان احترام به زن و حق ابراز عقيده زنان……………………………………………………………………… 145

جدول (4-10)تعداد و درصد کل پيام‌ها به‌ترتيب تعداد پيام……………………………………………………………….. 146

جدول (4-11) ميزان و تفاوت ارائه پيام‌هاي خانوادگي در دو نيمه‌ي دهه هشتاد…………………………………. 147

جدول (4-12)ميزان و تفاوت ارائه پيام‌هاي اقتصادي…………………………………………………………………………. 150

جدول(4-13)ميزان و تفاوت ارائه پيام‌هاي اجتماعي هويت زن………………………………………………………….. 151

جدول (4-14)ميزان و تفاوت پيام‌هاي احترام به زن و ابرازه عقيده زنان در دو نيمه‌ي دهه هشتاد………… 152

جدول(4-15) ميزان و تفاوت دو نيمه‌ي دهه در نشان دادن زنان در فيلم‌ها با حجاب کامل…………………. 152

جدول (4-16) نشان دهنده ميزان و تفاوت دو نيمه‌ي دهه در نشان دادن رفتار و مناسک ديني……………. 153

 

 

 

فصل اول

کليات تحقيق 

مقدمه

هم زمان با تولد انسان يک سؤال بزرگ نيز به همراه او پا به جهان هستي خواهد گذاشت، سؤالي که پاسخش مسير هر انسا ن و به تبع آن موقعيت اجتماعي و در يک روند کلي و اجتماعي، راه جامعه اش را مشخص خواهد کرد .انسان همانگونه که به پرسشگري از محيط خود خواهد پرداخت و علاقمند است و ضروري مي‌داند که بداند در اطراف او چه مي گذرد، جهانش چگونه است و آ يا مي‌توانست به گونه‌اي ديگر باشد؟ در مورد خودش نيز سراسر ابهام و سوال خواهد بود. اصولاً انسان‌ها قدم به قدم در راه شناخت اجتماع و دنياي خويش به شناخت خود نيز خواهند پرداخت.

سؤال «خودت را بشنا س» در سر در معبد دلفي به چشم مي‌خورد. اين دليلي است که نشان مي‌دهد از ديرباز انسان به پاسخ اين سوال اهميت مي‌داده است(دوران و …، 1383:85). اين سؤال از تولد تا مرگ همراه آدمي خواهد بود و با توجه به زمان در اختيار هر انسان و محيط زندگي‌اش پاسخي به اين سؤال خواهد داد . پاسخ به اين سؤال را «هويت» مي‌نامند.

هويت در ميان دانش‌ها، موضوعي ميان رشته‌اي است؛ هرچند بيش از همه در روان شناسي و علوم اجتماعي از آن بحث شده است، ولي موضوعي فلسفي به معني عام و معرفت شناختي به معناي خاص هم هست. درحوزه‌هاي عرفان، اخلاق، فرهنگ، سياست، امنيت و حتي اقتصاد از موضوعات و مباحث بسيار مهم به شمار مي‌آيد. بنابراين هويت واقعيتي چند بعدي است.

 

شکل (1- 1) الگوي شماتيک رشته‌هاي علاقه مند به موضوع هويت

«چالشهاي هويتي امروزه سرنوشت سازند. براساس اجماع علمي،هويت پيش شرط هر نوع عمل، به ويژه عمل اجتماعي و شرط لازم توسعه است»(عليخاني،1383: 20). امروزه در عصر اطلاعات و رسانه‌ها، هنوز هم تعريف هويت از اهميت برخودار است؛ چرا که بدون آن فرد تو خالي بوده و به دنبال آن جامعه‌ي اطراف خويش را تهي مي‌سازد؛ پس بايد دانست هويت چيست؟ چگونه ساخته مي‌شود؟ و همه‌ي آن چيزهايي که در اين امر دخيلند کدامند؟

يافتن هويت در هر کجا و براي هر شخص از اهميت برخوردار است. اما اين مقوله تحت شرايطي مي‌تواند از درجه ي نوسان اهميت و ضرورت برخوردار باشد، به طور مثال پاسخ به سؤال هويت در همه‌ي سال‌هاي زندگي انسان به يک ‌اندازه داراي اهميت نيست، در نوجواني و جواني از اهميت بيشتري برخوردار است و در سنين کهنسالي برعکس. اما بايد در نظر داشت اين قضيه در مورد همه‌ي انسان‌ها صد در صد صدق نمي‌كند و اين احتمال وجود دارد که در برخي انسان‌ها قضيه کاملاً مخالف اين تصور باشد، يعني ضرورت پاسخ به سؤال«هويت من چيست؟» در کهنسالي براي فرد ضرورت يابد.

سؤال هويت و پاسخ به آن در مورد دو جنس متفاوت زن و مرد نيز تفاوت دارد. هويتي که براي اين دو وجود دارد در بخش‌هايي با هم همانند و در برخي قسمت‌هاي ديگر، از هم متفاوت است. از سوي ديگر تعريف هويت در برهه‌هاي مختلف زمان اجتماعي انسان نيز متفاوت است.

آنچه مسلم است، آن است که انسان بايد پاسخي براي اين سؤال بيابد؛ چرا که بدون آن عملاً زندگي انسان فلج خواهد شد و گاه  شأن انساني  فرد به حيوانيت تنزّل خواهد کرد. در اين ميان انسان مراحل و گزينه‌هاي متفاوتي را مي‌تواند پشت سر گذارد تا پاسخي مناسب به اين سؤال سرنوشت‌ساز دهد، به نظر مي‌رسد دين جزء موارد مناسب براي پاسخ به اين سؤال باشد.

1-1بيان مسأله و اهميت

موجوديت هر انساني به تلقي او از خود بستگي دارد و ميزان پيوند و دلبستگي فرد به بيرون از خود و جامعه و تاريخش، دين و فرهنگش، نوع تلقي او از خود را «رقم»  مي‌زند. اين تلقي از خود که جوابي به «چيستي و کيستي» شخص به شمار مي‌رود، همان هويت اوست. هويت جامعه نيز مبني برتاريخ و دستاوردهاي علمي، انساني، اخلاقي، اعتقادي و تاريخي اش است.

هر انسان از بدو تولد، از مرحله‌ي ساده تا پيچيده، به دنبال شناخت خويش است و مشخص نيست که دقيقاً هر فرد چه زماني به اين سؤال پاسخي حقيقي،دقيق و اقناع کننده مي‌دهد؛ آن چنان که هم خود شخص راضي باشد و هم جامعه آن را بپذ يرد. به طور کلي هويت‌يابي افراد مي‌تواند مرحله‌اي پويا و زنده باشد که روز به روز تغيير کند و گاه شخص را به پيروزي و گاه او را به شکست رهنمون سازد.

هويت در دنياي سنت چندان به سطح خود آگاه خود نرسيده بود. اما با ورود به دنياي مدرن، دنيايي که رسانه‌ها به شکل‌هاي مختلف آن را تسخير كرده‌اند و سر برآوردن هويت‌هاي تازه و خدشه‌دار شدن هويت‌هاي پيش، هويت در جايگاه خاصي از توجه انسان و علم قرار گرفت. از اولين روزهاي حضور انسان در كره‌ي خاکي تا امروز، او گزينه‌هاي متفاوتي براي شناخت و ساخت هويت خويش و جامعه اش داشته است. اين گزينه‌ها از منابع مختلف و از طرق گوناگون به او رسيده و مي‌رسند. جريان جهاني شدن و گذشتن اطلاعات هويت‌‌ساز از مرزهاي سياسي، فرهنگي، اقتصادي؛ شتاب گرفتن تغييرات، رخداد انقلاب الکترونيک وحرکت به سمت جامعه اطلاعاتي و شبكه‌اي در عصر حاضر، تأثير شگرفي بر شكل‌گيري هويت داشته است و هويت را بيش از پيش در معرض پرسش قرار داده است.

هويت را مؤلفه‌هاي مختلف که از کانال‌هاي گوناگون به انسان مي‌رسند، مي‌سازند. هويت در اصطلاح «مجموعه‌اي از علايم، آثار مادي، زيستي، فرهنگي و رواني است که موجب شناسايي فرد از فرد،گروه از گروه  يا اهليتي از اهليت ديگر و فرهنگي از فرهنگ ديگر مي‌شود»(شيخاوندي،6:1380).

يکي از کانال‌هاي پر اهميت در عصر حاضر براي ساخت هويت، رسانه‌ها هستند رسانه‌ها نه تنها هويت‌‌سازي کرده و آن را به افراد بشر منتقل مي‌سازند؛ بلکه مي‌توانند به صورت غير مستقيم نوع و چگونگي ارتباط انسان با جامعه و اطراف او را نيز تبيين کنند؛ چرا که«يکي از بنيادي‌ترين نقش‌هايي که هويت در زندگي انسان ايفا       مي‌نمايد، تبيين ارتباط او با عالم هستي است. در واقع، انسان با علم و آگاه شدن به هويت خويش نه تنها ارتباط‌ي خود را با هستي تعريف مي‌كند، بلکه فراتر از آن در دگرگوني و تغيير و اصلاح و تکامل(و حتي انحطاط و فساد) محيط به گونه‌اي اهتمام مي‌ورزد تا توسط آن‌ها بتواند هويت خويش را معرفي و تقويت نمايد»(نقي زاده، 1386: 326). پس رسانه‌ها با تأثير گذاري بر هويت، نقشه اي خاص براي شخصيت فرد و روابط اجتماعي او تعريف مي‌كنند.

از گذشته‌هاي دور يکي از ابزارمهم حکومتها براي راهبري جامعه، رسانه‌ها هستند(به فراخور رسانه موجود در هر دوره)،که امروزه با پيشرفت تکنولوژي که در رسانه‌ها رخ داده است، نقش آنها را مؤثرتر ساخته است. با نگاهي دقيق به دولت‌هايي که موفقيت‌هايي در راه اداره‌ي مملکت خود داشته‌اند، متوجه مي‌شويم يکي از دلايل پيروزي آنها درست استفاده کردن آن‌ها از رسانه‌هاي آن کشور است. اين استفاده‌ي حکومتها مي‌تواند به طرق مختلف باشد که اين راه‌ها را سياست‌هاي کلي،‌‌ايدئولوژي و منافع آن کشورها مشخص مي‌كند.

به طور مثال «از نظر لاکان در تجدد غربي هويت انسان در برابر وجود”ديگري”يا “غير” تعريف مي‌شود؛ انسان منفرد و عاقلي که در قرون جديد در غرب پيدا مي‌شود، نيازمند آن است که در برابر خود ديگري يا غيري داشته باشد تا بتواند هويت خود را به منزله‌ي انسان متجدد بشناسد. غير يا ديگري، عالم پر ابهامي است که وقتي هويت پيدا کرد به”ماهو”هويت مي‌دهد» (سمتي، 1385: 9). اين ديگري که لاکان از آن نام مي‌برد را، رسانه‌ها مي‌سازند، تا هم به هويت افراد ملت خود شکل دهند و هم مردم با ديدن افراد غير از خود در ساير نقاط دنيا، به شکلي که رسانه‌ها معرفي مي‌كنند، به تحکيم اتحاد ملي و روند اداره‌ي کشور به صورت دلخواه سران سياسي، کمک کنند. براي نمونه، تصويري که رسانه‌هاي آمريکا از مردم آمريکا و در مقابل آن‌ها، خاورميانه و مردمش مي‌سازند.

از ديگر مواردي که دولت‌ها در رهبري جامعه‌ي خويش از آن سود مي‌جويند، دين است. دين در مناطق مختلف معنا و تعبيرهاي متفاوتي دارد. دين مي‌تواند دستور‌العملي مفيد به حال همه‌ي جامعه باشد و يا برعکس سودمند به حال مخترعان آن! اما در هر صورت وقتي گفته مي‌شود دين، منظور نوعي دستور‌العمل خاص براي ساخت زندگي بشر است،که تعريف هويت افراد نيز جزئي از آن محسوب مي‌شود.

از ابزارهايي که دولت‌ها در راه هويت‌‌سازي ملت خود سود مي‌جويند، دو مورد مد نظر اين تحقيق است: سينما به عنوان يک رسانه و دين اسلام به عنوان يکي از اديان. دولت‌ها مي‌توانند با تلفيق رسانه و دين به هدايت جامعه و از جمله هويت‌‌سازي افراد محدوده‌ي حکومت خويش بپردازند.

سينما يکي از قدرت مندترين رسانه‌هاست. سينما صنعتي است که تولدش، هيجان برانگيز و جادويي بود و در طي عمر نه چندان طولاني‌اش، نه تنها از جذابيتش کم نشد، بلکه امروزه به دليل پيشرفت روزافزونش در وسايل مورد استفاده اش، هنوز هم مي‌تواند قدرت شگرفي را به رخ کشد.

«سينما را رسانه‌اي نمايشي، ارزان، لذت بخش، از نظر فني هوشمندانه و متعلق به همه‌ي طبقات توصيف كرده‌اند. اما غني‌ترين لذت سينما احساس زيبا شناختي است. اين رسانه در عين حال منبع خطرناکي نيز هست، زيرا  مي‌تواند مسائل غير اخلاقي، جنايت، پستي، وحشيگري و بد سليقگي را نيز آموزش دهد،گر چه از قدرت نفوذ آن مي‌توان براي بازسازي و پرورش نيز استفاده کرد. . . اين رسانه در مقايسه با هنرهاي پيش از خود براي انتقال مفاهيم روايي و‌انديشه‌ها و احساسات توانمند‌تر است»(جاوري،47:1376).

خصوصياتي سينما را از ساير رسانه‌ها جدا مي‌سازد. يکي «از اين لحاظ که مردم هنگامي که روزنامه مي‌خوانند، يا به راديو گوش مي‌كنند، از لحاظ محتواي تبليغاتي آگاه‌ترند. از سوي ديگر سينما با فراغت و تفريح نسبت دارد و از اين رو بسيار خطرناک‌تر است»(ولچ، 406:1369).

يک  فيلم سينمايي مي‌تواند ظريف‌ترين و حساس‌ترين اطلاعات را وارد زندگي افراد کند. سينما در مقايسه با تلويزيون مي‌تواند مؤثر باشد، به چند دليل:

1- از آن جهت که سينما بايد توسط بيننده انتخاب شود و همين انتخاب مي‌تواند در درصد تأثير سينما مؤثر باشد.

2- اگر چه سينما با سياست در ارتباط است، اما مردم ارتباط تلويزيون با سياست را بيشتر درک مي‌كنند تا    ارتباط‌ي سينما با سياست را و همين کم اطلاعي در قبول اطلاعات در سينما، توسط تماشاگر مؤثر است.

3- جاذبه‌ي بصري سينما نسبت به تلويزيون بيشتر است. يک فيلم سينمايي نسبت به فيلم تلويزيوني، فرصت بيشتري براي استفاده از جاذبه‌هاي بصري دارد. ويژگي‌هاي يک فيلم سينمايي آن است که: «دامنه ي تأثيراتش بسيارگسترده است. فيلم (سينمايي) از بسياري جهات رسانه‌اي بي‌همتاست: توانايي‌اش در ضبط و تجزيه‌ي بصري، قدرتش در انتقال واقعيت موجود، امکاناتش در آشکار ساختن کيفيت‌هاي حيات، توانايي‌اش در رهايي از قيد و بند‌هاي صوري و استعدادش در واقعيت بخشيدن به خيال‌ها و خلق صورت‌هاي انتزاعي به راستي بي‌نظير است (اسپارشات، 30:1376).

4- فيلم سينمايي، داراي برخي خصوصيات به غير از جاذبه‌ي بصري است که، فيلم تلويزيوني از اين خصوصيت نيزمحروم است: الف) فيلم سينمايي اين امکان را دارد که از راه‌هاي قانوني و غير قانوني، به ساير نقاط دنيا سفر کند و در مدت زمان کوتاهي بخشي از فرهنگ يک جامعه را براي جامعه ديگر به تصوير کشد. در صورتي که فيلم‌هاي تلويزيوني معمولاً  از طريق تلويزيون‌ها و مراکز دولتي رد و بدل مي‌شوند و از نظر زماني هم متفاوت از فيلم سينمايي هستند. به طور مثال امروز بيشتر افراد، آمريکا را از آنچه ‌هاليوود عرضه مي‌دارد مي‌شناسند و نه     آنچه واقعاً خود آمريکاست! ب) از سويي ديگر تماشاگران يک فيلم سينمايي در جشنواره‌ها معمولاً افراد خاص جامعه هستند مثل هنرمندان و يا افراد تحصيل کرده جامعه. معمولاً اين افراد در جوامع جزء گروه مرجع و صاحب نفوذ جامعه قرار مي‌گيرند در صورتي که تلويزيون بيشتر رسانه‌ي عوام جامعه است.

سينما امروزه يکي از ابزارهاي مهم اجتماع سازي در دنياي مدرن محسوب مي‌شود، که با بهره گرفتن از مواد مختلف مي‌تواند در روند اجتماعي شدن دخيل باشد. دين يکي از مصالحي است که مي‌تواند در دست سينما قرار گيرد و بر روند جامعه‌پذيري و هويت‌يابي جامعه مؤثر باشد. در يک تعبير«دين مجموعه‌اي از اعتقادات و آداب و اعمال، که کم وبيش سازمان يافته بوده و با يک حقيقت ما فوق تجربي و متعالي(همراه) باشد و هم چنين بر آن امر باشد که در درون جامعه معين، يک يا چند وظيفه زير را اعمال نمايد: يک پارچه ساختن، هويت بخشيدن، تبيين تجربه‌ي جمعي به ماهيت و اساساً شکل بخشيدن به حيات فردي و اجتماعي انسان‌ها»(کشاني، 24:1383).

در اين تحقيق، دين اسلام از مجموع دين‌هايي که در جهان امروز حضور دارد مورد توجه است. دين اسلام به عنوان يک دين يکتا پرستي، در درجه اول به صورت عام نوعي هويت را براي انسان تعريف کرده است و در      درجه ي دوم و به صورتي خاص نوعي هويت جنسيتي را براي زن و مرد، به صورت جداگانه‌ ترسيم کرده است؛که اين هويت را مي‌توان با در کنار هم قرار دادن آيات قرآن، به عنوان اصلي‌ترين منبع فکري و عقيدتي مسلمانان، تجسم بخشيده و از آن به صورت عملي در زندگي استفاده نمود. اين هويت ساخته شده را از طرق مختلف مي‌توان به اقشار جامعه منتقل کرد که يکي از اين راه‌ها سينما است.

براي تحقق يک زندگي اجتماعي منسجم و سازمان يافته لازم است حداقل، افراد جامعه از يک ذهنيت مشترک در مورد واقعيت‌هاي اجتماعي بين اعضاي جامعه برخوردار باشند،که مذهب و رسانه جزء عوامل عرضه کننده اين ذهنيت مشترک مي‌باشند. پس مهم به نظر مي‌رسد که عوامل شکل دهنده‌ي هويت ديني را يافته و موشکافانه به دنبال آن باشيم که،آيا رسانه‌هاي ما عرضه کننده‌ي اين هويت هستند؟ و مهم‌تر آنکه دريابيم آيا هنر هفتم در کشور ما توانسته است از اسلام به عنوان يک منبع غني اطلاعات انساني استفاده لازم را ببرد؟ پس به دنبال آن هستيم که بدانيم آيا سينما در ايران توانسته است با توجه به ارزش‌هاي ديني، مروج اين ارزش‌ها در جامعه باشد و به طور خاص‌تر در مورد مسائل زنان آيا توانسته است هويت زنانه تعريف شده از سوي دين مبين اسلام را به زنان شناسانده و آنان را با اين هويت آشنا سازد؟ آيا حکومت ايران  توانسته است از سينما به عنوان يک ابزار فرهنگي مهم در راستاي‌ترويج فرهنگ اسلامي در جامعه و به خصوص در مورد زنان استفاده کند؟

 

تعداد صفحه : 206

قیمت :14700 تومان

بلافاصله پس از پرداخت لینک دانلود فایل در اختیار شما قرار می گیرد

و در ضمن فایل خریداری شده به ایمیل شما ارسال می شود.

:        ****       serderehi@gmail.com

در صورتی که مشکلی با پرداخت آنلاین دارید می توانید مبلغ مورد نظر برای هر فایل را کارت به کارت کرده و فایل درخواستی و اطلاعات واریز را به ایمیل ما ارسال کنید تا فایل را از طریق ایمیل دریافت کنید.

***  *** ***

جستجو در سایت : کلمه کلیدی خود را وارد نمایید :