متن کامل پایان نامه با فرمت ورد

دانلود متن کامل پایان نامه مقطع کارشناسی ارشد رشته فقه و الهیات

گرایش : فلسفه و کلام اسلامی

عنوان :  بررسی تطبیقی نظریه تکثرگرایی سروش و وحدت متعالی ادیان نصر

دانشگاه فردوسی مشهد

دانشکده الهیات و معارف اسلامی

(شهید مطهری)

 

پایان‌ نامه کارشناسی ارشد الهیات و معارف اسلامی فلسفه و کلام اسلامی

 

عنوان:

بررسی تطبیقی نظریه تکثرگرایی سروش و وحدت متعالی ادیان نصر

برای رعایت حریم خصوصی نام نگارنده درج نمی شود

تکه هایی از متن به عنوان نمونه :

***ممکن است هنگام انتقال از فایل اصلی به داخل سایت بعضی متون به هم بریزد یا بعضی نمادها و اشکال درج نشود ولی در فایل دانلودی همه چیز مرتب و کامل و با فرمت ورد موجود است***

چكيده رساله/پايان نامه:

یکی از مهم‌ترین سوالات ما در عرصه معرفت شناسی دینی مسأله پلورالیسم یا کثرت‌گرایی دینی است. آن چه اكنون محل سؤال واقع گرديده است اصل وجود كثرت اديان نيست بلكه تبيين علت این كثرت‌هاست. نظریه “پلوراليزم يا كثرت گرايي دینی” از یکسو و نظریه “وحدت متعالی ادیان” از سویی دیگر واکنش هایی است که نسبت به این مسئله مطرح گردیده است. پلورالیزم به دنبال راهی برای اثبات حقانیت ادیان گوناگون و رستگاری پیروان آن هاست. دکتر سروش به عنوان حامی این تفکر با بهره گیری از معرفت شناسی کانت و هرمنوتیک فلسفی ادعا می کند که پیروان ادیان مختلف به حقیقت فی نفسه دسترسی ندارند و فقط نمودی از امر مطلق را دریافت می‌کنند. او قلمرو معرفت‌شناسی کانت را از تجربه های حسی فراتر دانسته، آن را شامل تجربه‌های دینی نیز می داند. از دیدگاه سروش در واقع هسته ی اولیه ی تمام ادیان تجربه های دینی آن هاست و این فرهنگ ها و ادراکات گوناگون است که در ارائه ی تفسیر این تجربه دخالت کرده، تفسیر های متکثر از آن ارائه می دهد. دکتر نصر هم به عنوان نماینده ی جریان سنت گرایی با بهره گرفتن از مبانی ای که عمدتا متأثر از سنت گرایانی چون شوآن وگنون و نیز عرفان اسلامی است قائل به نظریه ی وحدت باطنی ادیان است. او اولاً باطن اديان را يكي مي داند؛ هر چند ظاهر آنها با هم ناسازگار باشند؛ دوم، حكمت باطني و جاودان را امري مشترك در ميان اديان مي بيند كه توان ايجاد سازگاري ميان اديان را دارد؛ و سوم آنكه همة اديان بزرگ را داراي ريشه اي الهي مي داند. در مقام مقایسه بزرگترین وجه تشابه این دو دیدگاه اعتقاد به حقانیت ادیان بزرگ تاریخی و رستگاری پیروان آنها است و بزرگترین وجه تفاوت آنان در مبانی آن دو برای اتخاذ چنین موضعی است. سروش از مبانی فلسفی کانت و هرمنوتیک فلسفی در این جهت بهره می برد و نصر از مبانی سنت گرایان، بویژه اعتقاد آنان به ریشه واحد ادیان و نظریه جاودان خرد.

کلید واژه:

معرفت شناسی دینی، پلورالیزم دینی، عبدالکریم سروش، وحدت متعالی ادیان، سید حسین نصر حکمت خالده.

فهرست مطالب

 فصل اول: مقدمات بحث.. 1

۱- مقدمه. 1

۱-۱- تعريف مسئله و تبيين موضوع. 1

۱-۲- ضرورت تحقيق و هدف… 2

۱-۳- پرسش ‌های اساسی تحقیق.. 3

۱-٤- فرضيه‌ها و پاسخ‌هاي احتمالي تحقيق.. 3

1-5- پیشینه تحقیق.. 4

۱-۶- چه كاربردهايي از انجام اين تحقيق متصور است؟. 5

۱-۷- نوآوري وامتیاز تحقیق حاضر در چيست؟. 5

۱-۸- گزارشی اجمالی از فصول تحقیق.. 5

فصل دوم: بررسی نظریه کثرت‌گرایی دکتر سروش… 11

۲- ۱- پلورالیزم و خاستگاه آن.. 12

۲- ۱-۱- معناشناسی پلورالیزم دینی.. 12

2-1-2- بررسی پیشینه و خاستگاه پلورالیزم دینی.. 15

۲-۱-۲-۱- بررسی زمینه ها و عوامل فلسفی نظریه. 16

۲-۱-۲-۲- بررسی زمینه‌ها و عوامل معرفتی نظریه. 19

۲-۱-۲-۳- بررسی زمینه‌ها و عوامل سیاسی، فرهنگی و اجتماعی نظریه. 23

۲- ۲- تبیین نظریه کثرت‌گرایی دکتر سروش…. 27

۲-۲-۱- گذری کوتاه بر نظریات دکتر سروش… 30

۲-۲-۲- نظر سروش درباره دین و معرفت دینی.. 33

۲-۲- ۳- تبیین نظریه کثرت‌گرایی دکتر سروش… 35

۲-۳- بررسی مبانی فلسفی نظریه کثرت‌گرایی دکتر سروش…. 44

۲-۳- ۱- مبانی فلسفی کانت… 44

۲-۳-۱-۱- مبانی فلسفه کانت و تکثرگرایی.. 47

۲-۳-۲- هرمنوتیک… 50

۲-۳-۲-۱- سروش و هرمنوتیک…. 54

۲-۳-۳- پرسپکتیویسم نیچه (Nietzsche Perspectivism) 60

۲-۳-۳- ۱- سروش و پرسپکتیویسم.. 63

۲-۳-٤- بازی‌های زبانی ویتگنشتاین (TheTheoryof Language games) 64

۲-۳-٤-۱- سروش و نظریه ی بازی‌های زبانی ویتگنشتاین.. 66

۲-۳- ۵- سروش و تجربه‌گرایی دینی.. 69

۲-۳-۵-۱- تجربه ی دینی از نگاه فیلسوفان غرب… 70

۲-۳-۵-۲- تجربه دینی و نگاه عرفا 71

۲-۳-۵-۳- سروش و تجربه‌ی دینی.. 76

۲- ٤- جمع‌بندی و نتیجه‌گیری… 80

فصل سوم: بررسی نظریه وحدت متعالی ادیان دکتر نصر. 82

۳-۱- سنت‌گرایی و خاستگاه آن.. 83

۳-۱-۱- معناشناسی سنت‌گرایی.. 83

3-۱-۱-1- معناشناسی سنت… 85

3-1-1-2-  بررسی واژه (Tradition) 86

3-1-1-2-1- اشتقاق و معنای لغوی… 86

3-1-1-2-2- بررسی واژه سنت در معنای عرفی.. 87

3-1-1-2-2-1- معنای سنت در زبان عربی.. 87

3-1-1-2-2-2- معنای سنت در زبان فارسی.. 88

3-۱-1-۳- چیستی سنت در نظر عالمان سنت‌گرا 89

۳-۱-۱-۳-۱- حقیقت مطلق، بی‌صورت و فرا زمان.. 90

۳-۱-۱-۳-۲- تجلی صوری حقیقت‌های الوهی ازلی در زمان و مکان از طریق ظواهر و قوالب اسطوره‌ای و دینی   92

۳-۱-۲- پیشینه و خاستگاه سنت‌گرایی.. 94

۳-۱-۲-۱- پایه‌گزاران سنت‌گرایی.. 100

3-۱-۲-۱-1- رنه‌گنون.. 100

3-۱-۲-۱-2- آناندا کوماراسوامی.. 102

۳-۱-۲-۱-2- فریتهوف شوان.. 104

3-1-۳- سید حسین نصر پایه گذار سنت گرایی در ایران.. 106

۳-۱-۳-۱- نگاهی به زندگی حسین نصر. 106

۳-۱-۳- ۲- نگاهی به آراء و افکار حسین نصر. 108

۳-۱-٤- سنت و دین از نگاه نصر وسنت گرایان.. 112

3-2- تبیین نظریه وحدت متعالیه ادیان.. 114

۳-۲-۱- اصول نظریه‌ی وحدت متعالی ادیان.. 116

۳- ۲-۱-۱-تمام ادیان مبدأ واحدی دارند. 116

۳-۲-۱-۲-تفاوت جایگاه امر مطلق و مثل اعلاء 117

۳-۲-۱-۳- اصل راست آیینی.. 119

۳-۲-۱-٤-تمایز میان بعد ظاهری و بعد باطنی.. 122

۳-۲-۱-۵- وحدت باطنی و کثرت ظاهری… 126

۳-۲-۱-۶- وجود عناصر متشابه در ادیان مختلف… 128

۳-۲-۲- جمع بندی و نتیجه گیری بخش…. 130

۳-۳- مبانی نظریه وحدت متعالی ادیان.. 131

۳-۳-۱- مبانی نظری وعرفانی نظریه ی وحدت متعالی ادیان.. 131

۳-۳-۱-۱- فلسفه سنت گرایان (حکمت خالده) 131

۳-۳-۱-۱-۱- حکمت خالده و نظریه وحدت متعالی ادیان.. 137

۳-۳-۱-۲- مبانی عرفانی نظریه وحدت متعالی ادیان.. 139

۳-۳-۱-۲-۱- ابن‌عربی و مبانی نظریه‌ی وحدت متعالی ادیان.. 141

۳-۳-۱-۲-۱-۱- ابن‌عربی و نظریه ی وحدت وجود. 142

۳-۳-۱-۲-۱-۲- ابن‌عربی و وحدت‌گرایی دینی.. 145

۳-۳-۱-۲-۱-۳- اسماء الهی و ظهور ادیان.. 146

۳-۳-۱-۲-۱-٤- ابن‌عربی و نظریه‌ی وحدت متعالی ادیان.. 148

۳-۳-۱-۲-۲- وحدت متعالی ادیان در اندیشه مولوی… 150

۳-۳-۱-۲-۲-۱- وحدت انبیاء 151

۳-۳-۱-۲-۲-۲- علت اختلاف ادیان در نگاه مولوی… 152

۳-۳-۱-۲-۲-۳- یکی بودن حقیقت… 154

۳-۳-۱-۲-۲-٤- گوهر دین.. 155

۳-۳-۱-۳- نتیجه گیری بخش…. 156

۳-۳ -۲- مبانی فلسفی نظریه‌ی وحدت متعالی ادیان.. 156

۳-۳-۲-۱ – نصر و فلسفه‌ی اسلامی.. 156

۳-۳-۲-۲- نصر و حکمت متعالیه. 160

۳-۳-۲-۲-۱- اصول مابعدالطبیعی.. 160

۳-۳-۲-۲-۲- تشکیک در وجود. 161

۳-۳-۲-۲-۳- وحدت متعالی وجود. 162

۳-۳-۲- ۳- نصر و شیخ اشراق.. 165

۳ -۳-۲-۳-۱- نورالانوار و مباحث وجود. 168

۳-۳-۲-٤- جمع بندی و نتیجه‌گیری… 170

فصل چهارم: مقایسه و تطبیق دو نظریه. 173

٤- مقایسه و تطبیق دو نظریه. 174

٤-۱- مقدمه: جهانی‌شدن و دین.. 174

٤-۲- بررسی اجمالی دو نظریه. 175

٤-۳- بررسی مقایسه‌ای و تطبیقی نظریه کثرت‌گرایی سروش و وحدت متعالی ادیان نصر. 176

٤-۳-۱- حقیقت مطلق؛ عدم شناخت حقیقت مطلق، محدودیت انسانی یا نامحدود‌بودن حقیقت مطلق. 176

٤-۳-۲- دین و تکثر ادیان در نگاه سروش و نصر، پلورالیزم دینی یا دین جاویدان.. 180

٤-۳-۳- ویژگی و خصوصیات ادیان متکثر از دیدگاه سروش و نصر، بشری‌بودن یا وحیانی ‌بودن.. 184

٤-۳-۳-۱- دیدگاه سروش…. 184

٤-۳-۳-۱- ۲- تجربه دینی، هسته‌ی دین.. 184

٤-۳-۳-۱- ۳- وجود شخصیت بنیان‌گذار دین.. 185

٤-۳-۳-۱-٤- ذاتیات، اساس دین و عرضیات، صورت دین.. 185

٤-۳-۳-۱-۵- دین وحیانی اقلّی است نه اکثری… 186

٤-۳-۳-۲- دیدگاه نصر. 187

٤-۳-۳-۲-۱- دین امری قدسی است… 187

٤-۳-۳-۲-۲- محوریت متون مقدس…. 188

٤-۳-۳-۲-۳- اهمیت سنت بنیان‌گذار دین.. 188

٤-۳-۳-۲-٤- تعالیم و مناسک…. 189

٤-۳-۳-۲-۵- ظاهر و باطن دین.. 189

٤-۳-٤- جمع‌بندی، مقایسه و تطبیق.. 190

٤-۳-٤-۱- اشتراک دیدگاه‌ها 190

٤-۳-٤-۲- اختلاف دیدگاه‌ها 191

٤-٤- جمع‌بندی و نتیجه‌گیری… 193

منابع و مآخذ. 195

الف: کتاب… 196

ب: مقالات… 204

ج: منابع انگلیسی.. 206

فصل اول: مقدمات بحث

۱- مقدمه

۱-۱- تعريف مسئله و تبيين موضوع

تنوع و تکثر ادیان و مذاهب در جهان ما به گونه‌ای است که نمی‌توان یک دین را مرکز توجه قرار داد و سایر ادیان را نادیده گرفت. امروزه ارتباطات به گونه‌ای است که پیروان ادیان را وا داشته است تا به یکدیگر توجه کنند. با ظهور تجددگرایی در الهیات پژوهشی و پیشرفت فناوری و مسئله جهانی‌شدن، تکثرگرایی دینی به صورت یکی از عرصه‌های مهم فلسفه دین درآمده است. مسئله‌ای که ابتدا از جانب فیلسوفان غرب و در نهایت نماینده‌ی برجسته آن‌ها جان هیک مطرح شد. باید گفت چون ما با تکثرات فراوانی در جهان مواجهیم، تبیین این مسئله برای پژوهشگران عرصه‌ی دین از اهمیت شایانی برخوردار است و از آنجا كه هر دينداري به دين خود پايبند است و اديان ديگر را نسبت به دين خود ناقص مي‌شمارد، نظرگاه‌ها و دلايل زيادي براي موضوع یاد شده بیان گردیده و ذهن متفكران ايراني معاصر را نيز به خود مشغول داشته است و آنان با اعتقاد به كثرت‌گرايي یا وحدت متعالی ادیان اصول و مباني ديدگاه خود را رواج داده و طرفداران پر شماري يافتند.

این دیدگاه‌ها در چهارچوب تعریف‌های گوناگونی در میان نواندیشان مسلمان مطرح شده است. از جمله‌ی آن‌ها دکتر سروش به عنوان نظریه پرداز ومتفکری نوگرا، بر این باور است که کثرتی که در عالم با آن مواجهیم حادثه‌ای طبیعی و نا زدودنی است و با هدایت‌گری خداوند و سعادت جویی آدمیان ملائمت دارد. از جانب دیگر دکتر نصر به عنوان نظریه‌پرداز سنت‌گرا در موضعی مقابل اما در عین حال شبیه، بر این باور است که سر چشمه‌ی ادیان، یک مبدأ الهی است و همه تجلّی یک حقیقت‌اند و تنها در ظاهر با هم تفاوت هایی دارند و در نتیجه ادیان دارای وحدت متعالی هستند.

هدف اصلی این نوشتار پاسخ به این سئوال است که با وجود تفاوت دو دیدگاه یاد شده آیا می‌توان نقاط مشترکی در آنها یافت؟

۱-۲- ضرورت تحقيق و هدف

در جامعه‌ی ديني ما چالش‌هايي وجود دارد كه با ريشه‌يابي آن‌ها به اين نكته پي مي‌بريم كه مشكل اساسي در عدم توفيق جوامع ديني برای رفع مشكلاتشان به واسطه معرفتي است كه آن‌ها نسبت به پديده دين دارند. بدين ترتيب مباحث معرفت‌شناسي ديني از جمله كثرت‌گرايي ديني كه نظريه ايست هم دين‌شناسانه و هم معرف‌شناسانه در باب حق‌بودن اديان و محق‌بودن دين‌داران و نظریه وحدت متعالی ادیان که تمامی ادیان را به مثابه‌ی راه‌های پر فراز و نشیبی می‌داند که سرانجام انسان را به قله وحدت و کامیابی می‌رسانند. در جوامع ديني معاصر از اهميتي دو چندان برخوردار شده است.

در ميان متفكران ايراني تكثرگرايي را در نيمه دوم قرن 20 ابتدا محمدحسین ميمندي نژاد مطرح کرد[1] اما رواج و گسترش جدي‌تر اين نظريه در ايران با ترجمه كتاب‌هاي «فلسفه دين» و «مباحث پلوراليزم ديني» جان‌هيك و تأليف «صراط‌هاي مستقيم» عبدالكريم سروش صورت گرفت و طرفداران زيادي پيدا نموده و گفتمان‌ها و كتب زيادي در تأييد و نقد آن بيان و نگاشته شد. اين متفكران در طرح مباحث خود از مباني فلسفي به ویژه مباني فلسفي غربي بسیار بهره برده‌اند. از سوی دیگر سنت‌گرایان که در مقابله با تجدد‌گرایی بر آمدند عهده‌دار شرح و بیان حکمت خالده‌اند که در بطن ادیان گوناگون و در پس صور متکثر سنت‌های متفاوت جهان قرار دارد. «وحدت متعالی ادیان» که نام نخستین اثر “شوان” است حاکی از پلورالیسم خاص این دیدگاه است. دکتر نصر نیز به عنوان یک فیلسوف سنت‌گرا مهم‌ترین چالش فراروی اسلام را از یک سو سکولاریسم و از سوی دیگر چالش تنوع ادیان و پلورالیزم دینی می‌داند و از آنجا که در قلب منظومه‌ی فکری نصر، عرفان و تصوف اسلامی قرار دارد، مبانی و دلایل او بر وحدت متعالی ادیان برگرفته از عرفان نظری و تفکر صوفیانه است.

۱-۳- پرسش ‌های اساسی تحقیق

  • مبانی و محتوا و نتایج نظریه تکثرگرایی دکتر سروش چیست؟

2- مبانی و محتوا و نتایج نظریه وحدت متعالی ادیان دکتر نصر چیست؟

3- این دو نظریه در مبانی و محتوا و نتایج، چه اختلافات و نقاط مشترکی دارند؟

۱-٤- فرضيه‌ها و پاسخ‌هاي احتمالي تحقيق

۱- به طور كلي طراحان پلوراليزم معتقدند كه هدف از طرح پلوراليزم، جلوگيري از جنگ و نزاع انسان‌ها است. بنا به گفته‌ی سروش «كثرت‌گرايي ديني نظريه‌اي است معرفت‌شناسانه و دين‌شناسانه در باب حق‌بودن اديان و محق‌بودن دينداران و اين كثرت نازدودني و نارفتني است و حادثه‌ اي طبيعي و مقتضاي ادراك آدميان است»[2]

هدف اين نظريه؛ امكان مشروعيت فهم‌هاي ديگر به غير از فهم رايج و قرائت رسمي است، او معتقد است که کثرت نازدودنی ادیان مسئله‌ای طبیعی است و با هدایت‌گری خداوند، تمام ادیان از حقانیت یکسانی برخوردارند. مبانی معرفتی دکتر سروش ابتدا در چهارچوب فلسفی کانت شکل می‌گیرد و بعدها تحت تأثیر هرمنوتیک فلسفی هایدگر و گادامر، تجربه‌گرایی دینی شلایر ماخر، پرسپکتویسم نیچه و بهره‌گیری از عارفان قرار می‌گیرد.

۲- از دیدگاه سنت‌گرایان براساس نظریه وحدت متعالی ادیان اثبات برتری یک دین نسبت به ادیان دیگری بلاموضوع است؛ چرا که همه‌ی ادیان از منبع واحدی سرچشمه می‌گیرند پس با تکیه بر آن می‌توان به تساهل و تفاهم در میان ادیان رسید و دیگر این‌که به واسطه این نظریه می‌توان تفاوت‌های صوری و همگرایی ذاتی میان ادیان را درک کرد. وی در نظریه وحدت متعالی ادیان بر این باور است که همه ادیان تجلی یک دین واحد هستند و ما یک دین بیشتر نداریم با اين بيان، او اولاً باطن اديان را يكي مي داند؛ هر چند ظاهر آنها با هم ناسازگار باشند؛ دوم، حكمت باطني و جاودان را امري مشترك در ميان اديان مي‌بيند كه توان ايجاد سازگاري ميان اديان را دارد؛ و سوم آن‌كه همة اديان بزرگ را داراي ريشه‌اي الهي مي‌داند. چهارچوب فکری دکتر نصر در ابتدا با الهام از ای.کی. کواماراسوامی، بورکهارت و خصوصاً فریتهوف شوان بر مبنای فلسفه جاویدان شکل می‌گیرد و سپس تحت تاثیر عرفان نظری و صوف اسلامی به ویژه عرفان ابن‌عربی و مولوی قرار گرفته، با بهره‌گیری از فیلسوفان اسلامی چون شیخ اشراق و ملاصدرا مبانی نظریه‌ی خود را پایه‌ریزی می‌کند.

۳- با توجه به اینکه نظریه سروش و نصر هر دو قرائتی جداگانه از کثرت‌گرایی‌اند، اما آنچه قابل ملاحظه است نتیجه و هدف آن‌ها است. گرچه هردو در مبانی و محتوا با یکدیگر اختلاف‌ نظر دارند، اما در نتیجه و هدف به یکدیگر نزدیک می‌شوند و باید گفت هرچند به دشواری می‌توان اشتراکاتی را در میان آن‌ها یافت، اما در مقام مقایسه بزرگ‌ترین وجه تشابه دغدغه‌ی فکری ایشان برای اثبات حقانیت ادیان و رستگاری پیروان آن‌ها است و استفاده‌ی سروش از مبانی تجربه‌گرایانه و اعتقادش به انسانی‌بودن آموزه‌ها و تفاوت‌های ادیان و لزوم جرح وتعدیل آن‌ها و در مقابل، الهی و آسمانی دانستن تمام آموزه‌های ادیان مختلف و جایز ندانستن دستکاری آنها از نظر نصر بارزترین وجه اختلاف این دو متفکر است.

[1] ر.ک : لگنهاوزن ، محمد ، اسلام و کثرت گرایی دینی، صص 34-35

[2]. سروش، عبدالکریم، صراط‌های مستقیم، ص2.

متن کامل را می توانید دانلود نمائید

چون فقط تکه هایی از متن پایان نامه در این صفحه درج شده (به طور نمونه)

ولی در فایل دانلودی متن کامل پایان نامه

 با فرمت ورد word که قابل ویرایش و کپی کردن می باشند

موجود است

تعداد صفحه : 221

قیمت : 17300 تومان

 

 

***

—-

:        ****       serderehi@gmail.com

در صورتی که مشکلی با پرداخت آنلاین دارید می توانید مبلغ مورد نظر برای هر فایل را کارت به کارت کرده و فایل درخواستی و اطلاعات واریز را به ایمیل ما ارسال کنید تا فایل را از طریق ایمیل دریافت کنید.

***  *** ***

جستجو در سایت : کلمه کلیدی خود را وارد نمایید :