دانلود متن کامل پایان نامه مقطع کارشناسی ارشد رشته زبان و ادبیات عربی

عنوان : بررسي صور خيال در صحيفه سجاديه

دانشگاه بوعلی سینا

دانشکده ادبيات و علوم انساني

گروه آموزشي زبان و ادبيات عربي

 

 

پايان نامه براي دريافت درجه کارشناسي ارشد در رشته زبان وادبيات عربي

 

 

عنوان :

 

بررسي صور خيال در صحيفه سجاديه

 

 

استاد راهنما :

دکتر مرتضي قائمي

 

 

استاد مشاور:

دکتر زهرا افضلي

 

17 اردیبهشت 1393

برای رعایت حریم خصوصی نام نگارنده پایان نامه درج نمی شود

(در فایل دانلودی نام نویسنده موجود است)

تکه هایی از متن پایان نامه به عنوان نمونه :

(ممکن است هنگام انتقال از فایل اصلی به داخل سایت بعضی متون به هم بریزد یا بعضی نمادها و اشکال درج نشود ولی در فایل دانلودی همه چیز مرتب و کامل است)

 

چکيده

       صحيفه سجاديه بعد از نهج البلاغه و قرآن کريم از گرانبهاترين و ارزشمندترين ميراث فرهنگي اسلام و يکي از منابع معتبر و مستند دینی است که با محتواي غني و تصاوير زيبا و نغمه ی دلنشين همواره مورد توجه بسياري از بزرگان دانش قرا گرفته است. تصاوير ادبي بکار رفته در آن از خيال و ابتکاري بي­نظير برخوردار است. دقت در انتخاب الفاظ و تعابير، تازگي و طراوتي خاص به توصيفات آن حضرت بخشيده است و آن را از حالت رکود و ايستايي خارج نموده است. امام سجاد(ع) به شکل هنرمندانه از خيال استمداد گرفته و انديشه ها و مفاهيم والا را در قالب الفاظ اندک و به صورت مؤثر و گيرا به مخاطب القا مي کند. از مهمترين خصوصيات صور خيال بکار رفته، حيات و حرکت، استفاده از طبيعت زنده و پويايي است. حضرت با کلامي زيبا، در عين حال ساده و شيوا هر خواننده صاحب ذوقي را به وجد مي آورد و هيچ گونه تکلفي در تصاوير احساس نمي شود بلکه تجربه ادبي و علمي امام سجاد(ع) به زيبايي هرچه تمام تر بيان داشته می شود. نکته مهم در تصاویر ادبی صحیفه سجادیه آن است که تصویر گری امام سجاد (ع) در خدمت انتقال پیام های انسانی و تربیت دینی مخاطب به کار گرفته شده است.  پژوهش حاضر مي­کوشد صور خيال اعم از تشبيه، مجاز، استعاره و کنايه را در صحيفه سجاديه بررسي و تحليل کند.

واژه­هاي کليدي: امام سجاد (ع)، صحيفه سجاديه، صور خيال.

فهرست مطالب

عنوان                                                                                                    صفحه    فصل اول: کلیات پژوهش

1-1- مقدمه …………………………………………………………………………………………………… 3

1-2- بیان مسأله………………………………………………………………………………………………. 5

1-3- سابقه و ضرورت پژوهش………………………………………………………………………….. 6

1-4- اهداف پژوهش………………………………………………………………………………………… 6

1-5- فرضیه های پژوهش………………………………………………………………………………….. 7

1-6- روش تحقیق ………………………………………………………………………………………….. 7

 

فصل دوم: امام سجاد(ع) و صحیفه سجادیه

2-1- ویژگی های فردی امام سجاد (ع)………………………………………………………………… 11

2-1-1- ولادت امام سجاد (ع) ………………………………………………………………………….. 11

2-1-2- کنیه و نسب امام سجاد (ع) …………………………………………………………………… 11

2-1-3- لقب های امام سجاد (ع) ………………………………………………………………………. 11

2-2- ویژگی های اخلاقی و عبادی امام سجاد(ع)……………………………………………………. 12

2-2-1- بخشش امام سجاد (ع) …………………………………………………………………………. 12

2-2-2- عبادت و بندگی ………………………………………………………………………………….. 13

2-2-3- مقام علمی امام سجاد (ع) ……………………………………………………………………… 14

2-3- اوضاع سیاسی و اجتماعی دوران امام سجاد (ع)………………………………………………. 15

2-3-1- رفتار امام سجاد (ع) با جنبش حره ………………………………………………………….. 17

2-4- شهادت امام سجاد (ع) …………………………………………………………………………….. 19

2-5- صحیفه سجادیه……………………………………………………………………………………….. 19

2-5-1- ابعاد صحیفه سجادیه ……………………………………………………………………………. 20

2-5-2- هدف و درون مایه صحیفه سجادیه ………………………………………………………….. 21

 

فصل سوم: تصویر ، خیال و تخیل

3-1- تصویر…………………………………………………………………………………………………… 25

3-1-1- تعریف لغوی تصویر ……………………………………………………………………………. 25

فهرست مطالب

عنوان                                                                                                  صفحه

3-1-2- تصویر در اصطلاح ادبی………………………………………………………………………… 25

3-2 – خیال……………………………………………………………………………………………………. 27

3-2-1- تعریف لغوی خیال ………………………………………………………………………………. 27

3-2-2- خیال در اصطلاح ادبی …………………………………………………………………………. 27

3-3- تخیل ……………………………………………………………………………………………………. 29

3-3-1 – تعریف لغوی  تخیل……………………………………………………………………………. 29

3-3-2- تخیل در اصطلاح ادبی………………………………………………………………………….. 29

 

فصل چهارم:بررسی صور خیال در صحیفه سجادیه(تشبيه، مجاز ،استعاره و کنايه)

4-1- تشبیه…………………………………………………………………………………………………….. 33

4-1-1- بلاغت تشبیه……………………………………………………………………………………….. 34

4-1-2- تشبیه در صحیفه سجادیه ………………………………………………………………………. 35

4-2- مجاز…………………………………………………………………………………………………….. 50

4-2-1- بلاغت مجاز……………………………………………………………………………………….. 51

4-2-2- مجاز مرسل………………………………………………………………………………………… 52

4-2-3- مجاز مرسل در صحیفه سجادیه……………………………………………………………….. 53

4-2-4- مجاز عقلی…………………………………………………………………………………………. 56

4-2-5- مجاز عقلی در صحیفه سجادیه………………………………………………………………… 57

4-3- استعاره………………………………………………………………………………………………….. 59

4-3-1- بلاغت استعاره…………………………………………………………………………………….. 60

4-3-2- استعاره در صحیفه سجادیه …………………………………………………………………….. 62

4-4- کنایه……………………………………………………………………………………………………… 83

4-4-1- بلاغت کنایه………………………………………………………………………………………… 84

4-4-2- کنایه در صحیفه سجادیه ……………………………………………………………………….. 85

 

فصل پنجم :یافته های پژوهش

5-1- یافته های پژوهش……………………………………………………………………………………. 101

منابع و مآخذ …………………………………………………………………………………………………… 107

  • مقدمه:

 

«الحَمدُاللهِ رَبِّ العَالَمين؛ وَ الصَلاةُ وَ السَلامُ عَلي مُحَمَّد وَ آلِه الطَاهِرين»

در تاریخ بشریت، پیشوایان بزرگ الهی برای هدایت و رهایی انسان ها از چنگال ستم و تیره روزی به پا خاستند، خود سوختند و به دیگران روشنی بخشیدند و با گفتار و رفتار الهی خویش، چگونه زیستن را به آن ها آموختند. در پیشاپیش این دسته از پیشوایان، امامان اهل بیت (علیهم السلام ) قرار دارند که تاریخ زندگی آنان، برگ های زرینی را در تاریخ بشریت پدید آورده است و از جمله آن ها امام سجاد(ع) است. شیوه رفتار و گفتار ایشان برترین الگوی زندگی به شمار می آید. در حقیقت حضرت گنجینه ای  سرشار از همه رشته های علوم الهی اند و سخنگو و مفسر آیات قرآن به شمار می روند. از امام سجاد(ع) آثار ارزشمند و گرانقدری به یادگار مانده است. صحیفه سجادیه از مشهورترین این آثار می باشد که از افتخارات شیعه به حساب می رود و مهمترین سخنان حضرت را در امور گوناگون به شکل دعا بیان می دارد. این اثر جاودانه مشتمل بر پنجاه و چهار دعاست و دربرگیرندة معارف عظیم بشری در همه شوون زندگی است، به گونه ای که راه سعادت را در پیش روی بشریت می گشاید. «اين دعا‌ها با فصاحت و بلاغت بسيار عجيب و مضامين بسيار عالي بيان شده‌اند که در حد اعجاز است و خود مويد نسبت اين دعا‌ها به امام سجاد (ع) است؛ زيرا اين گونه جواهر معنوي جز در معادن حکمت اهل بيت نبوت يافت نمي‌شود، علاوه بر آن دعا‌ها و مناجات‌هاي ديگري نيز از حضرت نقل شده است که داراي معاني بلند و الفاظ زيبا و فصيح است». (عبداللهي، 1381: 16 و 17) این کتاب در بين عالمان و بزرگان به انجيل اهل بيت و زبور آل محمد(ص) ملقب گرديده و همانطور که انجيل و زبور داود دو کتاب آسماني حاوي علوم و حکم بوده، صحيفه سجادیه نیز علوم و حکمي را دربردارد که جهانيان را به سعادت و نيکبختي مي‌رساند. هرکس از روي اخلاص و با نيت پاک، دعایی از دعاهای آن را بخواند و در فهم معاني آن انديشه کند، نور الهي در دل او تابيده و براي سعادت دنيا و آخرت قدم مي‌گذارد. اين کتاب را به اخت القرآن وصف نموده اند و نهج‌‌البلاغه را اخ القرآن گويند. (فیض الاسلام، 1375 :3 )

از آن جایی که امام سجاد(ع) در دوران اختناق و اوضاع ناگواري زندگي مي‌کردند و نمي‌توانستند مطالب مورد نظرشان را آشکارا بيان کنند، از شيوه ی موعظه و دعا در این کتاب بهره برده اند. ( خامنه‌اي، 1361 :34 ). امام سجاد (ع) کتاب صحیفه سجادیه را با به کارگیری صور خیال و بیان هنری زینت داده اند و بر اثرگذاری و جذابیت آن افزوده اند. صور خیال از عوامل مولد زیبایی است از همین رو به « ابزار انتقال و انعکاس جهان و هستی به دنياي زباني و ادبيات، ابزار شبيه­سازي مي‌گويند که کارآمدترين اين ابزارها تشبيه و استعاره است. هنرمندان با اين ابزار از جهان بيرون و درون عکس و تصوير مي‌گيرند لذا به اين ابزار، صور خيال گفته اند. تشبيه و استعاره عنصر مشترک بين دو جزء را کشف مي‌کند از اين­رو با ايجاد پيوند ميان پديده‌ها، آن‌ها را به صورت خيالي قابل درک مي‌سازند». ( شميسا، 32:1381 )

بهره گیری هنرمندانه از صور خیال، اثر و نفوذ کلام را دو چندان می کند به همین دلیل کلامی که از بیان هنری بهره بیشتری داشته باشد، ماندگاری، تاثیر و پویایی آن به مراتب بیشتر است. بی شک کلام امام سجاد(ع)در کنار معانی و مضامین عمیق، از این ویژگی بهره ای وافر برده است. بررسي صور خيال سبک و ارزش هنري اثر را روشن مي‌سازد و ميزان قدرت و نوآوري را مشخص مي‌کند؛ لذا نگارنده بر آن است که به بررسي و تحليل صور خيال بپردازد. پژوهش حاضر می کوشد تصاوير هنري به کار رفته در صحيفه سجاديه را شرح دهد و شامل پنج فصل مي باشد که فصل اول در برگيرندة کليات تحقيق شامل بيان مسأله، سابقه و ضرورت انجام پژوهش، اهداف، فرضيات و روش تحقيق مي باشد. فصل دوم اختصاص به بررسي زندگاني امام سجاد (ع) دارد. در اين فصل مطالب  مختصري در مورد امام سجاد(ع) شامل تولد، لقب هاي حضرت، ويژگي هاي فردي امام(ع) و اوضاع و شرايط دوران ايشان ارائه مي شود. فصل سوم در برگيرندة صور خيال است و به بيان تصوير و خيال و تعريف واژه هاي تصوير، خيال، تخيل، مي پردازد و به ارزش و نقش آن ها اشاره مي کند. در ادامه فصل چهارم که مهم‌ترين فصل است، به تعريف انواع صور خيال از حيث لغوي و اصطلاحي مي پردازد و بلاغت و کاربرد هر يک از تصاوير از جمله تشبيه، مجازمرسل، مجاز عقلي، استعاره و کنايه را بيان مي کند، سپس صور خيال در صحيفه سجاديه را مورد تحليل و بررسي قرار مي دهد؛ تا زيبايي هاي بخش بسيار کوچکي از اين مجموعه  عظيم و گرانبها نمايانده شود. فصل پنجم به نتیجه گیری مباحث اختصاص دارد و در پایان منابع و مآخذ ذکر می شود. هر چند اين تحقيق، خالي از اشتباه و نقص و کاستي نبوده؛ اما اميدوارم توانسته باشم گامي در عرصه ادبيات عربي و اشاعه فرهنگ ديني بردارم و در پايان اميدوارم که خداوند متعال تحقيق ناچيز اين بنده حقير را بپذيرد.

شايان ذکر است در تهيه و تدارک پژوهش از منابع متعدد و متنوعي استفاده شده است؛اما منبع اصلي، خود صحيفه سجاديه است و از موانع و مشکلات اين تحقيق کمبود منابع و مراجع و آثار تخصصي در باب بلاغت و شیوه ی سخنوري امام سجاد(ع) است که مورد غفلت پژوهشگران واقع شده است. هرچند به خاطر اهميت و شهرت صحيفه شروح زيادي نوشته شده است ؛ولي در زمينه ادبي، آن چنان که بايد، کاري صورت نگرفته است. غير از اشارات پراکنده اي که در لا به لاي شروح به تصاوير ادبي آن شده است و از آن جمله مي توان به رياض العارفين اثر محمد بن محمد دارابي اشاره کرد که برخي از تصاوير ادبي را، در لابه لاي شرح تحليل کرده است و نيز تلخيص رياض السالکين نوشته عليخان حسني حسيني مدني شيرازي به برخي از تصاوير ادبي اشاره کرده است ؛ولي به صورت جدي به بررسي جنبه ادبي آن نپرداخته است. بنابراين ضروري مي نمود، نگارنده به تحليل و بررسي تصاوير ادبي بپردازد. گرچه اين پژوهش نمي تواند حق مطلب را ادا کند.

                                                                   « اللهم وفقنا لما تحب و ترضی »

 

1-2- بيان مسأله

خيال، عنصر اصلي اثر ادبي است و تصويري ساخته شده با کلمات و صور گوناگون مجاز و تشبيه ارکان اصلي خيال می باشند. خيال و تصوير حاصل نوعي تجربه است که اغلب با زمينه­هاي عاطفي همراه است. صور خيال که از عوامل مولد زیبایی در اثر ادبی است، ظرفيت زبان را براي برانگيختن عاطفه افزايش مي‌دهد و سبب مي شود جهاني که اديب و شاعر عرضه مي کنند، با جهان واقعي تفاوت داشته باشد؛ زيرا باعث تکميل انديشه هنرمند و آفرينش انديشه­اي نو مي­گردد و زبان را تازه و با طراوت مي‌سازد و باعث ايجاد لذت مي­گردد. بررسي و تحليل صور خيال در آثار ادبي، نتايج ارزشمندي دارد. شناخت ابتکارات و شگردهاي خاص اديب در نقل تجارب شاعرانه و بيان خلاق براي بهره­مندي مخاطبان و نيز دستيابي به جنبه­هاي زيبايي شناختي آثار، از جمله آن ها است. صحيفه سجاديه کتاب ادبي ارزشمندي در حوزه معارف شيعه است که در آن انديشه هاي تربيتي امام سجاد(ع) به شيوه دعا ارائه شده است. با وجود شهرت این کتاب به ويژه در بلاغت و زبان زيباي ادبي، جنبه­ي ادبي و بلاغي آن کمتر مورد بررسي و تحقيق قرار گرفته­است. بنابراين  با بررسي تصاوير ادبي آن، مي­توان زواياي پنهاني از زيبايي­هايش را آشکار ساخت. بررسي چگونگي کاربرد صنايع بياني از جمله تشبيه، مجاز، استعاره و کنايه تا حد زيادي شگردهاي امام سجاد(ع) را در تصويرسازي­هاي ادبي صحيفه سجاديه به نمايش مي گذارد و به اين ترتيب اين اثر ادبي و فکري بيشتر قابل استفاده ی علاقمندان خواهد بود. با این تفاسیر پژوهش حاضر باید پاسخ جامعی برای سوالات ذیل به دست آورد.

  1. کداميک از صنايع بياني در صحيفه سجاديه بيشتر استفاده شده­است؟
  2. امام سجاد(ع) چه خلاقيت و ابتکاري در کاربرد صنايع بياني داشته­است؟
  3. چگونه بین صنايع بياني و محتوا در صحيفه سجاديه تناسب ایجاد شده است؟

تعداد صفحه : 122

قیمت :14700 تومان

بلافاصله پس از پرداخت لینک دانلود فایل در اختیار شما قرار می گیرد

و در ضمن فایل خریداری شده به ایمیل شما ارسال می شود.

:        ****       serderehi@gmail.com

در صورتی که مشکلی با پرداخت آنلاین دارید می توانید مبلغ مورد نظر برای هر فایل را کارت به کارت کرده و فایل درخواستی و اطلاعات واریز را به ایمیل ما ارسال کنید تا فایل را از طریق ایمیل دریافت کنید.

***  *** ***

جستجو در سایت : کلمه کلیدی خود را وارد نمایید :