دانلود رایگان متن کامل پایان نامه مقطع کارشناسی ارشد رشته : تاریخ انقلاب اسلامی

عنوان : ارتش و دولـت دکتر مصدق

دانشگاه آزاد اسلامی واحد محلات

پایان نامه برای دریافت درجه کارشناسی ارشد(MA)

رشته تاریخ انقلاب اسلامی

عنوان:

ارتش و دولـت دکتر مصـدق

استاد راهنما:

دکتر حجّت فلاح توتکار

استاد مشاور:

دکتر امیر تیمور رفیعی

برای رعایت حریم خصوصی نام نگارنده پایان نامه درج نمی شود

(در فایل دانلودی نام نویسنده موجود است)

تکه هایی از متن پایان نامه به عنوان نمونه :

(ممکن است هنگام انتقال از فایل اصلی به داخل سایت بعضی متون به هم بریزد یا بعضی نمادها و اشکال درج نشود ولی در فایل دانلودی همه چیز مرتب و کامل است)

چکیده:

هدف پژوهش حاضر آشنايي با مواضع و عملكرد نيرو هاي نظامي و انتظامي (به طوركلي ارتش) در قبال دولت دکتر محمد مصدق  و تأثير آن در كودتاي 28 مرداد 1332 مي باشد. دكتر مصدق فردي ميهن پرست و مشـروطه خواه بود و خواستـار اين بود كه شاه تنهـا در كشــور سلطنت كند و نه حـكومت. امـا بعد از مخالفت هايي كه بين شاه و دكتر مصدق  صورت گرفته شاه در صدد بركناري مصدق برآمد و در اين راستا شاه توانست از افسران تصفيه شده استفاده كند و عليه دكتر مصدق وارد عمل شد. دكتر مصدق با تصدي پست وزارت جنگ و تبديل آن به وزارت دفاع ملي تا حدودي توانست بر سلطه شاه بر ارتش جلوگيري كند اما به دليل وابستگي فرماندهان به شاه در اين راه موفق نبود. ولي در فرآيند شكل گيري كودتا، سرانجام شاه دستور بركناري دكتر مصدق را از نخست وزيري صادر كرد. به طور كلي كودتاي 28 مرداد حاصل هم انديشي دولت آمريكا و انگلستان؛ همكاري نزديك با افسران تصفيه شده ارتش و ارتباط مستقيم با افسران  طرفدار دربار و شاه بود و این ائتلاف زمینه ساز کودتا و سرنگونی دولت دکتر محمد مصدق بود.

مقدمه:

در سرتا سر تاريخ ايران، ارتش از اهميت سياسي و نظامي و اجتماعي بزرگي برخوردار بوده است. هر كشوري براي حفظ مرزهاي خود در مقابل تهاجمات خارجي و همچنين براي محافظت از امنيت داخلي خصوصاً در برابركانون هاي سياسي، اجتماعي، ضد حكومت نياز به قواي نظامي و انتظامي(ارتش) دارد، چون عملكرد گروه هاي حاكم بر جامعه با خواست هاي مردم هماهنگ و گاه متعارض است، وجود اين دو نيرو كه معمولاً در پيوند و همدست يكديگرند در جامعه ضروري است. اين دو نيرو در اكثر جوامع سنتي و از جمله در ايران چنان ساختار مشتركي هستند كه گاه تفكيك آنها مشكل است[1]. از لحاظ اهميت موضوع بايد اين نكته را به يادداشت كه در دوره حكومت رضا شاه ساختار قشون متحد الشكل و به طور كلي ارتش نوين ايران بنا نهاده شد و ارتش به عنوان ركن اصلي قدرت در حكومت پهلوي تبديل شد و دولت و مجلس هيچ نقشي در نيروهاي نظامي كشور نداشتند و كنترل كامل ارتش در دست رضا شاه بود و ارتش پيوستگي زيادي با سلطنت داشت و مع الوصف ارتش پشتيبان حكومت پهلوي بود.

با اشغال ايران در شهريور 1320 و سقوط دولت مطلقه رضا شاه، ارتش نويني را كه او تشكيل داده بود از هم فروپاشيد. با روي كار آمدن محمد رضا شاه او به عنوان فرمانده كل قوا منصوب شد و با كمك ايالات متحده آمريكا  ارتش را بازسازي و در اختيار خود گرفت. ارتش بازسازي شده در سال 1325 در مقابله با جدا سازي آذربايجان نقش مؤثري ايفاء كرد و مدتي بعد رزم آرا رياست ستاد ارتش را بر عهده گرفت و به تقويت آن پرداخت. ارتش در اين دوره تحت تأثير گروه هاي گوناگون سیاسی قرار داشت و به تأثیر پذیری از فضای سیاسی کشور گروه های چون سازمان نظامي افسران حزب توده، كانون افسران بازنشسته و سازمان افسران ناسيوناليست پديد آمد و به گسترش نقش خود در ارتش تأكيد داشتند. پس از ملي شدن صنعت نفت، دكتر مصدق به نخست وزيري رسيد. اما دولت تسلطي بر عملكرد نظاميان نداشت و نظاميان به تشويق دربار به مخالفت با سياست هاي دكتر مصدق مي پرداختند و از اين رو دكتر مصدق با در اختيار گرفتن منصب وزارت جنگ سعي مي كرد سلطه ي دربار را بر ارتش كم رنگ كند و سيطره ي دولت را بر ارتش بيشتر سازد. پس از 30 تير 1331 شاه مجبور بود با سياست هاي دكتر مصدق همراهي كند و شاه مجبور شد كه رياست وزارت جنگ را به دكتر مصدق واگذار كند زيرا در آن مقطع شاه توانايي مقابله با افكار عمومي را نداشت. تلاش دكتر مصدق براي وادار كردن شاه به سلطنت و نه حكومت بود با اين وجود روابط دكتر مصدق با مجلس از يك سو و با شاه از سوي ديگر به پايان راه و بن بست نزديك مي شد.

 به نظر مي رسد در اين دوره 12 ساله از شهریور 1320 تا كودتاي 28 مرداد 1332، ارتش و سلطنت توانستند به موازات با يكديگر قدرت از دست رفته را احياء كنند و به پيوستگي قبل از شهريور 1320 برسانند. در اين ميان ارتش در اختلافاتي كه بين دربار با دكتر مصدق وجود داشت به طرفداري و حمايت از دربار و شاه نقش بازي مي كرد. دكتر مصدق براي از ميان برداشتن موانع و هموار كردن مسير دولت و برنامه هاي خود به پشتيباني افكار عمومي و روندهاي مسالمت آميز متكي بود. اما مخالفين منتظر فرصت مناسب براي كودتا و توسل به نيروهاي نظامي براي سرنگوني او بودند. رد پاي كودتا بر ضد دکتر مصدق را مي توان از اوايل زمامداري او در تير 1330 دنبال كرد. به نظر مي رسد محافل سياسي داخلي کشور حتي پيش از انگليسي ها و آمریکائیها در فكر كودتا و بركناري دكتر مصدق بوده اند. وقوع كودتاي 28 مرداد و نقش افسران نظامي در سرنگوني دولت دكتر مصدق بيانگر آن است كه دكتر مصدق در نيل به اين هدف خود براي تسلط بر ارتش ناكام مانده است. زيرا دكتر مصدق معتقد بود كه ارتش بايد زير نظر و كنترل غير نظاميان و توسط آنها اداره شود و ارتش با سرنگوني دولت دكتر مصدق و جايگزين كردن يك فرد نظامي به قدرت نمايي پرداخت. در اين پژوهش سعي شده است كه دوران چند ماهه دولت دكتر مصدق را كه از جمله دوران مهم و حساسي از تاريخ معاصر ايران مي باشد بررسي و گرايش هاي سياسي افسران ارتش را در دوره دوساله دولت دكتر مصدق و تأثيرات متقابل ارتش و سياست را مورد ارزيابي قرار دهد.

 پايان نامه حاضر در شش فصل نوشته شده که شامل يك فصل كليات و در پنج فصل اصلي تهيه و تنظيم شده است.

 فصل اول: اين فصل مربوط به فصل كليات مي باشد.

 فصل دوم: اين فصل با نگاهي كوتاه به وضع نيروهاي نظامي ايران در اواخر دوره قاجار و دوره پهلوي اول دارد كه از سه مبحث تشكيل شده است. مبحث اول نگاهي مختصر به واحدهاي نظامي قبل از كودتاي 1299 دارد كه اين واحدهاي نظـامي شامل: ژاندارمري، بریگاد قزاق، بريگـاد مركـزي و نيـروهاي نظـامي بيگانگـان مي باشد. در مبحث دوم نگاهي مختصر به چگونگي تشكيل و ايجاد قشون متحد الشكل كه زمينه هاي پيدايش و تأسيس ارتش نوين را ايجاد مي كند و در برگيرنده دو گرايش در ارتش، سازمان ستاد و لشكرها، تحصيلات و آموزش نظاميان، نظام وظيفه، تسليحات و تجهيزات، منابع مالي، امنيه و نظميه مي باشد. در مبحث سوم به توضيح درباره تقويت و توسعه ارتش نوين پرداخته ايم كه شامل: سازمان ستاد لشكرها، نفرات و بودجه، آموزش و تسلیحات، نيروي هوايي و دريايي، امنيه و نظميه را در بر مي گيرد.

فصل سوم: اين فصل تحت عنوان نظاميان، فترت و احياي دولت مطلقه ايــران از 1320تا1330 را در بـر مي گيرد كه از دو مبحث تشكيل مي شود. مبحث اول در مورد تهاجم روس و انگليس به ايران و فروپاشي ارتش و نهايتاً اشغال پايتخت و كناره گيري رضا شاه از حكومت را مورد ارزيابي قرار مي دهد. در مبحث دوم به ادامه بازسازي ارتش پرداخته ايم كه شامل: سازمان لشكرها، ستاد و آموزش، ژاندارمري، نيروي دريايي و هوايي، مستشاران آمريكا در ايران، بحران آذربايجان، رزم‌آرا در صحنه سیاست را بررسي مي كنيم.

فصل چهارم: اين فصل دربردارنده سازمانهاي نظامي در دوره نخست وزيري دكتر مصدق مي باشد كه به نخست وزيري دكتر مصدق و سازمان نظامي افسران حزب توده، كانون افسران بازنشسته و سازمان افسران ناسيوناليست را مورد تحليل  قرار مي دهد. البته در اين فصل سعي شده است كه بيشتر نقش  و عملكرد سازمان افسري حزب توده مورد بررسي قرار داده شود.

فصل پنجم: اين فصل با عنوان گذاري دكتر مصدق و ارتش قصد دارد عملكرد دكتر مصدق و نحوه تصفيه ارتش و چگونگي سيطره و تسلط دكتر مصدق بر ارتش را مورد تجزيه و تحليل قرار دهد و به چگونگي وقايع 30 تير ماه و 9 اسفند ماه 1331 و ماجراي توطئه، ربودن و قتل افشار طوس رئيس شهرباني را بررسي کند.

فصل ششم: كه فصل پايانی پایان نامه مي باشد. تحت عنوان ارتش و فروپاشي دولت دكتر مصدق نام گرفته است و به همين امر زمينه ها و دلايل فروپاشي اين ساختار عظيم را دسته بندي و تحليل خواهيم كرد كه عبارت است از: ارتش و كودتا، ارتش و كودتاي 25 مرداد 1332، ارتش و كودتاي 28 مرداد 1332، نقش و عملكرد افسران حزب توده در كودتاي 28 مرداد، نقش و عملكرد افسران طرفدار سلطنت در كودتاي 28 مرداد و نقش و عملكرد افسران ناسيوناليست در كــودتاي 28 مرداد، و با انجــام جمع بندي و نتيجه گيري پایان نامه به اتمام مي رسد.

فصل اول: کلیات

1-1- بیان مسأله

در سراسر تاریخ ایران، ارتش از اهمیت سیاسی و اجتماعی بزرگی برخوردار بوده است. ارتش نوین ایران پس از کودتای سوم اسفند 1299 تشکیل شد و در دی 1300 به طور رسمی آغاز به کار کرد. واحدهای نظامی در قشون متحد الشکل ادغام شدند و تحت نظر وزارت جنگ و فرماندهی واحدی قرار گرفتند. کلیه ی واحدهای نظامی و انتظامی تا پایان سلطنت رضا شاه از حوزه ی نظارت قوه مقننه، قوه مجریه و کابینه خارج و زیر نظر مستقیم رضاشاه بودند. بدنبال اشغال ایران از طرف متفقین در سوم شهریور 1320 به فروپاشی ارتش انجامید. اما ضرورت حفظ ارتش برای دفاع از تمامیت ارضی کشور و تسلط بیگانگان به بخشی از خاک ایران باعث شد که حکومت مرکزی و سیاسی کشور به بازسازی ارتش بپردازد و محمدرضا شاه بعنوان فرمانده کل قوا، با کمک ایالات متحده ارتش را بازسازی و در اختیار خود قرار دهد. ارتش بازسازی شده در سال 1325 در مقابله با جدا سازی آذربایجان نقش مؤثری ایفا کرد و مدتی بعد رزم آرا ریاست ستاد ارتش را بر عهده گرفت و به تقویت بیشتر آن پرداخت.

 ارتش در این دوره تحت تأثیر گروه های گوناگون سیاسی قرار گرفت و به تأثیر پذیری از فضای سیاسی کشور گروه هایی چون سازمان نظامی حزب توده، سازمان افسران بازنشسته و سازمان افسران ناسیونالیست پدید آمد و به گسترش نقش خود درارتش تأکید داشتند. پس از ملی شدن صنعت نفت دکتر مصدق به نخست وزیری رسید اما دولت تسلطی بر عملکرد نظامیان نداشت. نظامیان به تشویق دربار به مخالفت با سیاستهای دکتر مصدق می پرداختند از این رو مصدق تصمیم گرفت با در اختیار گرفتن منصب وزارت جنگ سلطه ی دربار را بر ارتش کم رنگ کند و سیطره ی دولت را بر ارتش بیشتر کند. پس از 30 تیر مصدق آن چنان قدرت و دربار از آن چنان ضعفی برخوردار بود. تلاشهای دکتر مصدق برای وادار کردن شاه به سلطنت و نه حکومت بود با این وجود، روابط مصدق با مجلس از یک سو و با شاه از سوی دیگر به پایان راه و بن بست نزدیک می شد.

مصدق برای از میان برداشتن موانع و هموار کردن مسیر دولت و برنامه های خود به پشتیبانی افکار عمومی و روند مسالمت آمیز متکی بود. اما مخالفین منتظر فرصت مناسبی برای کودتا و توسل به نیروهای نظامی برای سرنگونی او بودند. ردپای کودتا بر ضد مصدق را می توان از اوایل زمامداری او درتیر 1330 دنبال کرد. به نظر می رسد محافل سیاسی داخلی مخالف مصدق حتی پیش از انگلیسی ها و آمریکائیها در فکر کودتا و برکناری دکتر مصدق بودند. وقوع کودتای 28 مرداد و نقش افسران نظامی در سرنگونی دولت دکتر مصدق بیان گر آن است که دکترمصدق در نیل به این هدف خود برای تسلط بر ارتش ناکام مانده است و ارتش با سرنگونی دولت دکتر مصدق و جایگزین کردن یک فرد نظامی به قدرت نمایی پرداخت.

2-1- سوالات تحقیق

1-2-1- آيا ارتش در بين سال هاي 1332-1320  به صورت مستقل و جداگانه عمل مي كرد يا از ديگر نهادهاي قدرت دستور مي گرفت؟

2-2-1- برنامه دولت دكتر مصدق در ارتباط با ارتش چه بود؟

3-2-1- نقش ارتش در سرنگوني دولت دكتر مصدق چگونه بوده است؟

3-1- فرضیه ها

1-3-1- ساختار ارتش در بين سال هاي 1320-1332 متأثر از گرايش هاي سياسي متفاوت جامعه بود كه اين گرايش ها در سازمان افسران حزب توده و افسران ناسيوناليست نمود پيدا مي كرد و در مقابل این سازمانها طرفداران دربار در كانون افسران بازنشسته حضور داشتند.

2-3-2- دکتر مصدق با تصدی پشت نخست وزیری علیرغم در اختیار گرفتن ارتش نتوانست بر نظامیان ارتش کنترل کاملی داشته باشد. چون یکی از کانون های اصلی قدرت سلطنت، ارتش محسوب می شود. در اولین دوره نخست وزیری دکتر مصدق، ارتش به عنوان یک نهاد در راستای اهداف سیاسی شاه و دربار نقش بازی می کرد. اما در دومین مرحله از نخست وزیری دکتر مصدق در صدد بود که وزارت جنگ را از اختیار شاه خارج کند تا از کارشکنی های دربار جلوگیری کند. دکتر مصدق از همان آغاز دوره دوم نخست وزیری رئیس شهربانی، رئیس ستاد ارتش، فرماندار نظامی تهران و چند تن دیگر از افسران شهربانی را که در غائله سی ام تیرماه دست داشتند برکنار و پاکسازی ارتش از افسران فاسد و توطعه گر را در برنامه کار خود قرارداد.

3-3-3- با برعهده گرفتن وزارت جنگ توسط دکتر مصدق و اقدام به تصفیه فرماندهان ارتش و جابجایی فرماندهان عالی، این عوامل موجب بروز مشکلاتی در دولت دکتر مصدق شد و ازآنجائیکه ارتش پیوند خود را در سلطنت پهلوی می دانست هرگونه اقدامی را که به این پیوند ضربه می زد، در مقابل آن عکس العمل نشان می داد. دکتر مصدق به دنبال آن بود که به هر قیمتی که شده است، مانع آن شود که براندازی دولت او را بصورت قانونی جلوه دهند و با منحل کردن مجلس او این راه را بست و نهایتاً کودتا به وقوع پیوست.

 به طور كلي كودتاي 28 مرداد حاصل هم انديشي دولت آمريكا و انگلستان؛ همكاري نزديك با افسران تصفيه شده ارتش و ارتباط مستقيم با افسران  طرفدار دربار و شاه بود و این ائتلاف زمینه ساز کودتا و سرنگونی دولت دکتر محمد مصدق بود.

اهداف تحقیق:

1- مشخص كردن نقش ارتش در سقوط دولت ملي دكتر مصدق.

2- بررسي نگاه دقيق تر بر جايگاه ارتش در دروه نخست وزيري دكتر مصدق. 

3- بررسي نقش افسران و نظاميان در كودتا و سرنگوني دولت دكتر مصدق در 28 مرداد 1332. 

4-1- پیشینه تحقیق

در مورد ارتش و دولت دكتر مصدق یک پژوهش مستقل و جامع صورت نگرفته است. موضوع مورد نظر هنوز نياز به كار دارد. مي توان به كتاب دولت مطلقه، نظاميان و سياست در ايران 1357-1299، وحيد سينايي، تهران، انتشارات كوير، 1384 اشاره كرد كه تا حدودي مي تواند نياز ما را برآورده كند.

1- تكميل همايون، ناصر، تحولات قشون در تاريخ معاصر ايران، جلد 1، تهران، دفتر پژوهش هاي فرهنگي ، 1376، صص 9-11.

تعداد صفحه : 138

 

دانلود رایگان این پایان نامه

 

برای دیدن لیست بقیه پایان نامه های رشته تاریخ اینجا کلیک کنید

 

جستجو در سایت : کلمه کلیدی خود را وارد نمایید :