دانلود متن کامل پایان نامه مقطع کارشناسی ارشد رشته زبان و ادبيات فارسي

گرایش : زبان و ادبيات فارسي

عنوان : اخلاق عملي در كليله و دمنه و مرزبان نامه

دانشگاه آزاد اسلامي

واحد ياسوج

 دانشكده ادبيات و علوم انساني،گروه ارشد زبان و ادبيات فارسي

پايان‌نامه براي دريافت درجه كارشناسي ارشد زبان و ادبيات فارسي «M.A»

گرايش: زبان و ادبيات فارسي

عنوان:

اخلاق عملي در كليله و دمنه و مرزبان نامه

استاد راهنما:

دكتر جليل نظري

استاد مشاور:

استادهاشم محمدي

برای رعایت حریم خصوصی نام نگارنده پایان نامه درج نمی شود

(در فایل دانلودی نام نویسنده موجود است)

تکه هایی از متن پایان نامه به عنوان نمونه :

(ممکن است هنگام انتقال از فایل اصلی به داخل سایت بعضی متون به هم بریزد یا بعضی نمادها و اشکال درج نشود ولی در فایل دانلودی همه چیز مرتب و کامل است)

فهرست مطالب

عنوان                                    صفحه

چكيده 1

مقدمه  2

فصل اول: كليات

1- كليات   4

1-1- هدف تحقيق   4

1-2- پيشينه تحقيق   5

1-3- روش تحقيق   7

فصل دوم: اخلاق چيست؟

2- اخلاق چيست؟  8

2-1- تعريف اخلاق  8

2-3- راهكارهايي براي اكتساب اخلاق  15

2-3-1- بيداري از غفلت   15

2-3-2- تحقيق براي تحصيل علم و ايمان  15

2-3-3-  استعانت از عقل و شرع جهت گزينش صفات نيكو  17

2-3-4- دقت در آثار و پيامدهاي اعمال  17

2-3-5- تزكيه نفس    17

فصل سوم: اخلاق در اديان و جوامع

3- اخلاق در ادیان و جوامع  19

3-1- هند باستان  19

3-2- اخلاق در مصر باستان  20

3-3-  اخلاق در چين باستان  21

3-4- اخلاق در يونان باستان  21

3-5- روش اخلاقي ايران باستان  23

 

فصل چهارم: اخلاق در ادبيات

4- اخلاق در ادبیات 26

4-1- ادبيات اخلاقي علمي   26

4-2- ادبيات اخلاقي علمي   29

4-3- فلسفه حكايت نويسي در كتاب‌هاي اخلاقي سنتي   30

4-4- اندرزنامه‌ها 30

4-5- رجحان ادبيات اخلاقي سنتي بر ادبيات اخلاقي علمي   32

4-6- نقش مراعات نظیر در بیان فضایل و رذایل   33

فصل پنجم: بررسي اخلاق در كليله و دمنه و مرزبان نامه

5- بررسي اخلاق در كليله و دمنه و مرزبان نامه  36

5-1-  بررسی اخلاق در آثار تعلیمی   36

5-2- کلیله و دمنه  37

5-3- مرزباننامه  38

5-4- فضايل و رذایل اخلاقي در کتابهاي کليله و دمنه و مرزباننامه  41

5-4-1- سیاست مدن (اخلاق پادشاه) 42

5-4-1-1- فضایل اخلاقی پادشاه 45

5-4-1-1-1- داشتن حزم و آيندهنگري   46

5-4-1-1-2- مشورت و نصيحت پذيري   47

5-4-1 -1-3- تدبير امور براساس سياست   51

5-4-1-1-4- داشتن شيوه ي برخورد با دشمن   53

5-4-1-1-5- حکمت و عدالت محوری   54

5-4-1-1-6- حلم ، بردباري و صبر  58

5-4-1-1-7- ادای حقوق زیردستان  59

5-4-1-1-7- دوري جستن از چند طبقه رعيت   59

5-4-1-1-8- در فضیلت محبّت   60

5-4-1-1-9- نیکخویی   63

5-4-1-1-10- خردورزی و دانشاندوزی   64

5-4-1-1-11- انفاق  69

5-4-1-2- رذایل پادشاهان  70

5-4-1-2-1- خشم  70

5-4-1-2-2- فرومایگی و سفلگی، آفت پادشاهی   72

5-4-1-2-3. خودكامگي و استبداد حاكم  73

5-4-1-2-4-  آزار رعیت   74

5-4-1-3- بایدها و نبایدهای پادشاهی   77

5-4-1-4. در سیاست خدمت و آداب اتباع ملوک . 79

5-4-1-4-1-  اخلاق کارگزاران  79

5-4-1-4-2.گزارد حق نعمت   83

5-4-1-5- رعيت   85

5-4-2- تهذیب اخلاق  88

5-4-2-1- فضایل اخلاقی   88

5-4-2-1-2- تسلیم قضا و قدر بودن  88

5-4-2 -1-3- «عبادت»  90

5-4-2 -1-4- عفو  90

5-4-2 -1-5- قناعت   92

5-4-2 -1-6- صداقت، درست کرداری   93

5-4-2-1-7- جود، کرم و سخاوت   95

5-4-2-2- رذایل اخلاقی   96

5-4-2-2 -1- غیبت، تضریب و سخنچینی   96

5-4-2-2 -2- انتقامجويي   99

5-4-2-2 -3-  بخل   100

5-4-2-2 -4. اسراف   101

5-4-2-2 -5- عیبجویی و بدگویی   102

5-4-2-2 -6- حسادت   103

5-4-2-2 -7- ریا و دورویی   104

5-4-2-2 -8. مکر (خدیعت، زرق و شعوذه) 105

5-4-2-2 -9- آز، حرص و طمع  106

5-4-2-2 -10- دروغ  108

5-4-2-2 -11- غدر و بیوفایی   110

5-4-2-2 -12- خيانت   111

5-4-2-2-13- افتراء و تهمت   115

5-4-2-2-14- غمز و سخنچيني   116

5-4-2-2-15- باطل  (ضدارزشِ حق و حقيقت) 117

5-4-2-2-16- افشاي اسرار 117

5-4-2-2-17- دزدي و غصب اموال دیگران  119

5-4-3- تدبیر منزل  120

5-4-3-1- در تربیت فرزندان  120

5-4-3-2- زن  122

5-4-3-3- در معرفت سیاست و تدبیر خدم و عبید . 129

5-4-4- شيوه بيان اخلاقيات در كتاب هاي كليله ودمنه  132

5-4-4-1- کلیله و دمنه  132

5-4-4-1 -1- چه کسانی همیشه گرفتار اندوه خواهند شد؟  132

5-4-4- 1-2- از چه کسانی دوری باید گزید؟  133

5-4-4- 1-3- چه کسانی بر سیرت نیکوی حاضرجوابی قادر خواهند بود؟  133

5-4-4- 1-4- ویژگیهایی رنجورها 133

5-4-4- 1-5- کوشش و تلاش چه کسانی ضایع است؟  134

5-4-4- 1-6- چه کسانی لایق عذاب شدید میباشند؟  134

5-4-4- 1-7- ویژگیهای نادان؟  134

5-4-4- 1-8- چه کسانی به آرزوهایشان نمیرسند؟ (ناکامی) 135

5-4-4- 1-9- ویژگیهای انسانهایی که به خود آزار میرسانند (خودآزار) 135

5-4-4- 1-10- سبک شمردن بزرگان و مخدومان ملت   135

5-4-4- 1-11- ویژگیهای انسانهای اسرافکار و باددست   136

5-4-4- 1-12- ویژگیهای انسان هتّاک و جاهل   136

5-4-4- 1-13- ویژگیهای انسان خودشیفته  136

5-4-4- 1-14- ویژگیهای ناشایستهسالاران  137

5-4-4- 1-15- ویژگیهای انسانهایی که بیدلیل خائف و ترسان هستند (مبحثی روانشناسانه) 137

5-4-4- 1-16- ویژگیهای انسانهای افسرده که هميشه از شادکامی بی نصيب هستند  137

5-4-4- 1-17- ویژگیهای انسانهایی که فاقد قدرت تشخیص و تمییزند  138

5-4-4- 1-18- ویژگیهای انسانهایی که فاقد فضایل اخلاقی و محاسن هستند  138

5-4-4- 1-19- چیزهایی که از منظر خردمندان ثقه نیستند  138

5-4-4- 1-20-  همنشین های متضاد و نامتجانس    139

5-4-4- 1-21- ویژگیهای انسانهای غیرقابل اعتماد  139

5-4-4- 1-22- ویژگیهای انسانهایی که برای مال ارزشی بیش از جان قائلند  139

5-4-4- 1-23- دشمنان همیشگی که هرگز با هم جمع نیایند  139

5-4-4- 1-24- ویژگیهای انسانهایی که با یک خطا کارهای نیک تمام عمرشان را باطل میکنند  140

5-4-4- 1-25- باطل کننده فضایل اخلاقی   140

5-4-4- 1-26- کسانی که خردمندان بايد از دوستی با آنها دوریگزینند(شش رذیلت را ذکر کرده) 140

5-4-4- 1-27- آزمودن هر کس در جایگاه خویش    141

5-4-4- 2- مرزباننامه  141

5-4-4- 2-1- حرص و شهوت   141

5-4-4- 2-2- عادات جاهلان  142

5-4-4- 2-3- انواع گناه بر حسب درجه  142

5-4-4- 2-4- قدرت تشخیص و تمییز  142

5-4-4- 3- شیوه خاص تقسیم بندی فضایل و رذایل در مرزباننامه  142

5-4-4- 4- تهیه فهرست مفاهیم اخلاقی که موضوع مباحثات و گفت شنودهای مندرج در کلیله و دمنه (معروفترین موارد آن مباحثه کلیله با دمنه است ) 143

فصل ششم: نتیجه‌گیری

6- نتیجه‌گیری   144

6-1- اهميت اخلاق در دنياي امروز 144

6-2- ارزش اخلاقی دو کتاب كليله و دمنه و مرزبان نامه  144

فهرست منابع  149

 

چكيده

 

     در اين پژوهش، برآنيم با بررسي اخلاق در دو اثر بزرگ ادبي ايران، يعني کليله و دمنه و مرزبان­نامه، بابي تازه از بررسي­هاي پژوهشي در اخلاق و شواهد آن در ادبيات کهن فارسي بگشاييم. اين پژوهش، شامل چهار فصل مي­باشد. در فصل اول، به کليات تحقيق (هدف تحقيق، پيشينه تحقيق و روش تحقيق) پرداخته شده است.  فصل دوم، شامل تعريف اخلاق و فصل سوم بررسي اخلاق در اديان و جوامع مي­باشد. در فصل چهارم اخلاق در ادبيات مورد بررسي قرار گرفته شده است. فصل پنجم شامل بررسي مباحث اخلاقي در کتاب­هاي کليله و دمنه و مرزبان­نامه مي­باشد. فصل ششم، فصل نتيجه­گيري و جمع­بندي نهايي است. اساس کار نگارنده در اين پژوهش، کتاب­هاي اخلاق ناصري، اخلاقيات دوفوشه کور …بوده است.

واژه‌هاي كليدي: اخلاق، اخلاق عملي، كليله و دمنه، مرزبان­نامه، اخلاق ناصري.

 

مقدمه

 

مطالعه در احوال ملل و اقوام مختلف در طول تاريخ و همچنين مطالعه در احوال مردم يک عصر نشان مي دهد که در وجدان و عقل و دريافت آدمي احکامي وجود دارد که کلي و مطلق و دائم است، يعني همگان، يکسان بعضي چيزها را خوب و باارزش مي­دانند و بعضي چيزها را بد و ضدارزش مي­شمارند، راستگويي، درستکاري،‌ دستگيري از نيازمندان،‌ احترام به پدر و مادر،‌ سزاي نيکي با نيکي،‌ عدل، شجاعت، سخاوت، ايثارگري و … در همه ادوار و زمان­ها و در نزد تمام مردم دنيا ارزشمند و خوب و صفات متضاد با اين اخلاق،‌ ضد ارزش و بد هستند .

اخلاق، رفتاري است که کمال مطلوب دارد و اين کمال مطلوب نمي­تواند در حدّ سودجويي باشد، سر و کار اخلاق با مسأله­ی ارزش­هاست و ارزش، مستقل از سود و گاهي مغاير و حتي متضاد با آن است و چون انسان از دو بعد انساني و حيواني تشکيل شده که بعد انساني و ملکوتي او سرچشمه ارزش­هاي متعالي و قدسي اخلاقي است،‌ به اخلاق معنايي فراتر از سود و مصلحت مي­بخشد و منشأ دوام و جاودانگي آن است، بنابراين با قبول جنبه­ي متعالي و ملکوتي انسان است که قداست و تعالي ارزشهاي اخلاقي اثبات مي شود.

ايده­هاي اخلاقي از پديده­هاي رواني است که از آغاز تمدن­ها در تاريخ به وجود آمده،‌ اين پديده از ابزار و اسباب تفسير و تعبير آداب و رسوم و سنن امم و اقوام گذشته مي­باشد که دوشادوش فعاليتهاي عقلاني در بين اين اقوام رواج داشته است.

از روش­هاي اخلاقي اقوام گذشته مي­توان فهميد که اين ايده­ها از يک واقعيت رواني و اجتماعي نشأت گرفته که گذشت زمان تغييرات اساسي در آنها به وجود نياورده است. اخلاق عملي در كتاب­های ارزشمند کلیله و دمنه و مرزبان­نامه، نمودهاي فراواني دارد.

در اين رساله سعي بر اين شده كه اخلاق از لحاظ عملي( نه نظري) يعني اخلاق عملي در كتاب هاي كليله و دمنه و مرزبان نامه بحث و بررسي قرار گيرد، اختصاص دادن موضوع به بررسي اخلاق عملي در كليله و دمنه و مرزبان نامه به خاطر سرچشمه گرفتن اين كتاب ها از اعتقادات يا به تعبير ديگر تأثير گرفتن از مذهب و اعتقادات يك جامعه در ادوار مختلف است، اخلاق عملي يكي از گونه هاي اخلاق است كه شامل اخلاق كشور داري (سياست)، اخلاق در خانواده (رفتار با همسر و فرزندان) و … است و لازمه­ی شناخت اخلاق عملی، شناخت اخلاق به صورت كلي و سپس بررسي آن در كتاب­هاي كليله و دمنه و مرزبان نامه است.

اين دو كتاب وزين ادب فارسي بيشتر به سياست نامه نزديك­اند تا يك اثر اخلاقي جامع، بيشترين موارد اندرزها و نكات اخلاقي آن خطاب به پادشاه مي­باشد و در حقيقت ساير موارد اخلاقي نظير تدبير منزل و… به صورت جزيي و پراكنده در خلال حكايات ذكر شده است.

در اين پژوهش سعي مي­شود كه اخلاق عملي مورد تجزيه و تحليل قرار گیرد و تأثير آن در برداشت و نتيجه گيري نويسندگان اين كتاب ها مشخص و معلوم گردد.كليله و دمنه نوعي دايره المعارف جاندار و پر تحرك است كه آگاهي هاي مربوط به حكمت عملي به گونه­اي سازمان يافته در آن گردآوري شده است كه در اين بناي استوار به ستايش خرد پرداخته است.

«كليله و دمنه بناي استواري است كه در ستايش خرد بر افراشته شده است و هدف آن آگاهاندن سلطان نسبت به كاركنان دربار است هدف كليله و دمنه از پرداختن به اين كار، آن بوده است كه خواننده را به معناي پنهان در قصه ها رهنمون گرداند.» (دوفوشه کور،1377 : 566)

مرزبان­نامه نيز همانند كليله و دمنه، با زباني اديبانه و متكلف تأليف شده كه با اندرزها و اقوال بزرگان و قطعات شعر كوتاه، انباشته شده است كه وجه اخلاقي آن به خوبي محسوس و مشهور مي­باشد كه مي­توان از آن به­ عنوان مشاور شاهزادگان در امر سياست نام برد. این دو کتاب سیاستنامه­ای است در قالب کتاب­ها شناسايي منابع اخلاقي نهفته در كتابهاي اخلاقي كاري دشوار و ناممكن است. اما، آب دريا را اگر نتوان كشيد هم به قدر تشنگي بايد چشيد.

هدف تحقيق

هدف اصلي از نگارش اين پايان­نامه، پس از بحث و بررسي اخلاق، آشنايي خوانندگان با جنبه­هاي عملي اخلاق در دو کتاب کليله و دمنه و مرزبان­نامه است. براين اساس و باتوجه به اهميتي كه اخلاق درزندگي روزمره تمام انسانها چه در زندگي فردي وچه اجتماعي دارد، موضوع اين جستار را اخلاق به صورت كل و اخلاق عملي به صورت جزء دركتاب­هاي كليله ودمنه ومرزبان نامه برگزيديم. در اين رساله، اساس پژوهش بر تقسيم­بندي خواجه نصيرالدين طوسي استوار شده است. وي حكمت عملي را بر سه قسم مي­داند: اول؛ تهذيب اخلاق، دوم تدبير منازل وسوم سياست مدن. اميد که با بررسي اخلاق در اين پژوهش، توانسته باشيم كه اندك گريزي به اخلاق در نزد قدما و فضلا و انديشمندان ايراني، هندي و ديگران زده باشيم و اخلاق دراسلام و قرآن و اخلاق عملي و سياست­نامه­هاي ايران و فرمانروايان را نيز ورقي زده باشيم و اين نكته بر ما آشكار شود كه آيا اخلاق وافعال اخلاقي، با اخلاق در نزد قدما يكسان بوده و يا آن­که ارزش­ها وضدارزشها از منظر ايشان، با آنچه هم­اکنون مي­شناسيم تفاوت داشته است. باشد که با كمك اساتيد محترم و فهيم گروه زبان و ادبيات فارسي توانسته باشيم به اين مهم دست يابيم. 

 

1-2- پيشينه تحقيق

پيرامون كتاب­هاي كليله و دمنه و مرزبان­نامه، پژوهش­هاي وسيعي صورت گرفته است، ليكن تاكنون پژوهشي در زمينه اخلاق عملي در مورد اين دو كتاب صورت نپذيرفته است.

 اين دو اثر در حقيقت ميراث مكتوب پيشينيان ما در زمينه اخلاق عملي هستند كه ضرورت­هاي امروز جامعه، ما را نيازمند آگاهي از نكات نغز اخلاقي به كار رفته در اين آثار حكمي و ادبي مي­نمايد.

 باتوجه به اهميت اخلاق وافعال اخلاقي كتاب­هاي بسياري دراين زمينه تدوين وتأليف شده است كه ازآن جمله مي­توان ازكتاب­هاي عالمان مسلمان و غيرمسلمان مانند: اخلاق ناصري خواجه نصيرالدين طوسي، جامع السعادات ملامهدي نراقي و معراج السعادﺓ ملا احمد نراقي و قابوسنامه عنصرالمعالي­كي­كاووس، اخلاق نيكوماخس ارسطاطاليس، اخلاقيات دوفوشه كور و……نام برد اما با اين حال تمام اين كتاب ها و تأليفات به صورت بسيار کلّی به مبحث اخلاق عملي به صورت مجزا پرداخته وتحقيقي كه شامل حكمت عملي دركتاب­هاي مرزبان نامه وكليله ودمنه باشد، صورت نگرفته است .

در پی‌ ترجمه‌ آثار یونانی‌ و رومی‌ به‌ زبان‌ عربی‌ و رشد نهضت‌ علمی‌ در سرزمین­های‌ اسلامی‌، متفکران‌ مسلمان‌ به‌ اهمیت‌ طبقه‌بندی‌ علوم‌ پی‌بردند و در طول‌ چند قرن‌ شکوفایی‌ تمدن‌ اسلامی‌ انواعی‌ از طبقه‌بندی‌ علوم‌ عرضه‌ کردند که‌ از آن‌ میان‌ کوشش‌ بزرگانی‌ چون‌ کندی‌، فارابی‌، اخوان‌الصفا، ابوعبدالله‌ محمد خوارزمی‌، ابن‌سینا، ابوحامد غزالی‌، فخرالدین‌ رازی‌، قطب‌الدین‌ شیرازی‌ و ابن‌خلدون‌ شایان‌ توجه‌ است‌. فارابی‌ در التنبیه‌ علی‌‌ سبیل‌السعاده انواع‌ علوم‌ را به‌ دو بخش‌ تقسیم‌ کرده‌ است‌: 1. علوم‌ نظری‌، 2. علوم‌ عملی‌. علوم‌ نظری‌ عبارتند از: ریاضیات‌، طبیعیات‌ و الهیات‌. علوم‌ عملی‌ نیز عبارتند از: علم‌ اخلاق‌ و علم‌ سیاست‌. اما در اثر مهم‌ و معروفش‌، یعنی‌ احصاءالعلوم،‌ علوم‌ اعتباری‌ را هم‌ در کنار علوم‌ حقیقی‌ ذکر کرده‌ و لذا شمار بیشتری‌ را مورد بحث‌ قرارداده‌ است‌. در آثار ارزشمند سایر متفکران‌ مسلمان‌ همچون‌ رسائل‌ اخوان‌ الصفا، مفاتیح‌ العلوم‌ خوارزمی‌، جامع‌ العلوم‌ فخرالدین‌ رازی‌، دره‌ التاج‌ قطب‌الدین‌ شیرازی و مقدمه‌­ی ابن‌‌خلدون‌ مباحث تازه­اي در علم اخلاق عرضه‌ شده‌ است‌. ابوعلي سينا نيز، در آثار حکمي خويش نظير الهيات، به نوعي تقسيم­بندي تازه­اي را در اين علم باب نموده که منشا بحث­هاي فراواني بين اخلاق­گرايان پس از خود شد. پس‌ از ابوعلي­سينا‌ نیز، خواجه‌ نصيرالدين طوسی‌ در اخلاق ناصری‌ به بررسي علم اخلاق پرداخته است که اثر وي تا  عصر ما جزو آثار برتر و فاخر در زمينه علم اخلاق است. یکی از بزرگترین پژوهندگان علم اخلاق، هانری دوفوشه کور، در اثر خویش، اخلاقیات، تفاوت تقسیم­بندی­ها را به شکل دیگر مورد بررسی قرار داده است که در فصل سوم کتاب خود، دسته­ای از رسایل اخلاقی که به شیوه سنتی نوشته شده­اند را ذکر می­کند. وی قابوس نامه، کیمیای سعادت، مرزبان نامه، کلیله و دمنه، مخزن الاسرار، حدیقه­الحقیقه سنایی، مکارم الاخلاق و… را در دسته متون اخلاقی سنتی قرار داده است.

تعداد صفحه :209

قیمت : 14700تومان

بلافاصله پس از پرداخت لینک دانلود فایل در اختیار شما قرار می گیرد

و در ضمن فایل خریداری شده به ایمیل شما ارسال می شود.

:        ****       serderehi@gmail.com

در صورتی که مشکلی با پرداخت آنلاین دارید می توانید مبلغ مورد نظر برای هر فایل را کارت به کارت کرده و فایل درخواستی و اطلاعات واریز را به ایمیل ما ارسال کنید تا فایل را از طریق ایمیل دریافت کنید.

***  **** ***

جستجو در سایت : کلمه کلیدی خود را وارد نمایید :
 
 

1 Comment

Comments are closed.