متن کامل پایان نامه مقطع کارشناسی ارشد رشته : تفسیر قرآن

عنوان :معناشناسي تاريخي و توصيفي واژه قرب در قرآن كريم

دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم

دانشکدة تفسیر و معارف قرآن کریم

 

موضوع:

معناشناسي تاريخي و توصيفي واژه قرب در قرآن كريم

 

كارشناسي ارشد رشته تفسیر قرآن

 

استاد راهنما :

دكتر جعفر نكونام

 

استاد مشاور:

حجةالاسلام والمسلمين دكتر سيد محمود طيب حسيني

(تابستان1389)

 

برای رعایت حریم خصوصی نام نگارنده پایان نامه درج نمی شود

(در فایل دانلودی نام نویسنده موجود است)

تکه هایی از متن پایان نامه به عنوان نمونه :

(ممکن است هنگام انتقال از فایل اصلی به داخل سایت بعضی متون به هم بریزد یا بعضی نمادها و اشکال درج نشود ولی در فایل دانلودی همه چیز مرتب و کامل است)

چكيده

واژه قرب داراي مشتقات، وجوه معنايي و واژگان هم حوزه مختلفي در دوره جاهلي و قرآني است. معناي وضعي و اوليه قرب مفهومي مانند تهيگاه آدمي يا قراب و غلاف شمشير بوده است. اولين سئوال اين است كه اين واژه چه تطورات معنايي يافته و چه  وجوه معنايي دارد؟ اين سئوال با بررسي اين واژه در دوره هاي جاهلي و قرآني پاسخ داده مي شود. يكي از واژه هاي مهم و قابل بررسي واژه قربي است اين واژه در آيه 23سوره شوري داراي وجوه مختلف تفسيري است و هر يك از مفسران شيعه و اهل سنت تفسيري متفاوت از آن ارائه كرده اند. اختلاف اصلي بر سر مصداق قربي در اين آيه است، در اين تحقيق با اين مبنا كه قرآن داراي معاني ظاهري و باطني است، ميان نظر شيعه مبني بر مصداق مودت قربي بر اهل بيت و نظر آنها كه قربي را طبق ظاهر آيه و سياق آيات به معني تقرب به خداوند گرفته اند، جمع شده؛ بنابراين هم روايات كه متواتر اند و هم ظاهر آيه وسياق كه قربي را تقرب به خدا نشان مي دهد، مورد توجه قرار مي گيرد.

كلمات كليدي: معناشناسي تاريخي و توصيفي؛ حوزه معنايي؛ قرب؛ قربي؛ قربان؛ مودت؛ محبت؛ اطاعت؛ زلفي؛ قرب الهي.

فهرست مطالب

عنوان                                                                                               صفحه

مقدمه ……………………………………………………………………………………………………………..1

فصل اول: كليات

1-1- بيان موضوع …………………………………………………………………………………………..4

1-2- سئوالات اصلي…………………………………………………………………………………………5

1-3- سئوالات فرعي…………………………………………………………………………………………5

1-4- پيش فرضها…………………………………………………………………………………………….6

1-5- پيشينه موضوع………………………………………………………………………………………..6

1-6- اهداف پژوهش…………………………………………………………………………………………7

1-7- نوآوري پژوهش………………………………………………………………………………………7

1-8- تعريف اصطلاحات……………………………………………………………………………………7

1-8-1- تعريف معناشناسي……………………………………………………………………………….8

1-8-1-1- سابقه علم معني شناسي……………………………………………………………………8

1-8-1-2- تفاوت معني شناسي و ريشه شناسي…………………………………………………10

1-8-1-3- عوامل تغيير معني……………………………………………………………………………10

1-8-1-4- معناي اساسي و معناي نسبي…………………………………………………………..11

1-8-1-5- روش معناشناسي…………………………………………………………………………..11

1-8-2- معناشناسي تاريخي…………………………………………………………………………….13

1-8-3- معناشناسي توصيفي……………………………………………………………………………14

1s-8-4- حوزه هاي معنايي……………………………………………………………………………..14

فصل دوم: معناشناسي تاريخي واژه قرب و مشتقات آن

2-1- دخيل يا اصيل بودن واژه قرب و مشتقات آن…………………………………………….16

2-2- معناي وضعي و اوليه واژه قرب و مشتقات آن در دوره جاهلي…………………..17

2-2-1- مشتقات مجرد قرب…………………………………………………………………………….18

2-2-1-1- القُربُ……………………………………………………………………………………………18

2-2-1-2- القَرَب…………………………………………………………………………………………….21

2-2-1-3-  قِربه……………………………………………………………………………………………..22

2-2-1-4  القُرُب و القُرَب…………………………………………………………………………………23

2-2-1-5- قارِب…………………………………………………………………………………………….24

2-2-1-6- القِراب……………………………………………………………………………………………25

2-2-1-7- قُربان……………………………………………………………………………………………27

2-2-1-8- قَربان…………………………………………………………………………………………….28

2-2-1-9- قِربان……………………………………………………………………………………………29

2-2-1-10- المَقرَب………………………………………………………………………………………..29

2-2-1-11- القورَب………………………………………………………………………………………..30

2-2-1-12- المَقرَبه………………………………………………………………………………………..31

2-2-1-13- القريب…………………………………………………………………………………………31

2-2-1-14- قُربي…………………………………………………………………………………………..32

2-2-1-15- قَرِبَ يَقرَبُ قَرَبا……………………………………………………………………………..34

2-2-2- مشتقات مزيد قرب………………………………………………………………………………34

2-2-2-1- قارَبَ…………………………………………………………………………………………….34

2-2-2-2- تَقارَبَ……………………………………………………………………………………………34

2-2-2-3- تَقَرّب…………………………………………………………………………………………….35

2-2-2-4- قَرَّب……………………………………………………………………………………………..35

2-2-2-5- المُقارِب…………………………………………………………………………………………35

2-2-2-6- المقاربه…………………………………………………………………………………………36

2-2-2-7- تقريب……………………………………………………………………………………………36

2-2-2-8- متقارب و تقارب……………………………………………………………………………..37

2-2-2-9- قرَّب يقرّب تقريبا…………………………………………………………………………….37

2-2-2-10- قارب…………………………………………………………………………………………..37

2-3- تطور معنايي قرب و مشتقات آن……………………………………………………………….38

2-3-1- معناي قرب و مشتقاتش در دوره قرآني……………………………………………….41

2-3-2- معناي قرب و مشتقاتش در دوره پس از قرآني……………………………………..43

2-4- تحليل تطور معنايي قرب و مشتقات آن……………………………………………………….44

فصل سوم: معناشناسي تاريخي قربان و قرباني

3-1- قرباني و قربانگاه در عهدين…………………………………………………………………….47

3-1-1- قربانگاه در عهدين……………………………………………………………………………..48

3-1-2- قرباني سوختني…………………………………………………………………………………..48

3-1-3- قرباني و هديه آردي……………………………………………………………………………49

3-1-4- قرباني سلامتي……………………………………………………………………………………49

3-1-5- قرباني گناه…………………………………………………………………………………………50

3-1-6- قرباني جبران……………………………………………………………………………………..51

3-2- قرباني در جاهليت…………………………………………………………………………………..52

3-3- قرباني در قرآن………………………………………………………………………………………61

حاصل بحث…………………………………………………………………………………………………….67

فصل چهارم: معناشناسي تارخي مفهوم قرب الهي

4-1- قرب الهي در عهدين………………………………………………………………………………..68

4-2- قرب الهي در جاهليت……………………………………………………………………………….70

4-3- قرب الهي در قرآن………………………………………………………………………………….73

4-4- قرب الهي در علم عرفان……………………………………………………………………………81

حاصل بحث…………………………………………………………………………………………………….84

فصل پنجم: معناشناسي توصيفي واژه قرب

5-1- معناشناسي مشتقات اسمي………………………………………………………………………86

5-1-1- معناشناسي قُربي………………………………………………………………………………..86

حوزه معنايي قربي………………………………………………………………………………………….87

5-1-2- معناشناسي قُربان……………………………………………………………………………….91

حوزه معنايي قُربان…………………………………………………………………………………………92

5-1-3- معناشناسي قُرُبات و قُربه……………………………………………………………………..95

5-1-4- معناشناسي ذا مقربه، ذي القربي، ذوي القربي، اولي القربي و اقربين………….96

حوزه معنايي………………………………………………………………………………………………….97

5-1-5- معناشناسي قريب………………………………………………………………………………..98

الف- معناي حقيقي…………………………………………………………………………………………..99

ب- معناي مجازي……………………………………………………………………………………………99

حوزه معنايي قريب……………………………………………………………………………………….101

5-1-6- معناشناسي أقرَبُ……………………………………………………………………………..104

الف- معناي مجازي………………………………………………………………………………………104

ب- معناي حقيقي……………………………………………………………………………………………105

حوزه معنايي أقرب……………………………………………………………………………………….106

5-1-7- معناشناسي أقربون و أقربين……………………………………………………………..107

5-2- معناشناسي مشتقات فعلي………………………………………………………………………108

5-2-1- معناشناسي تَقرَبُ……………………………………………………………………………..108

الف- معناي مجازي……………………………………………………………………………………….108

ب- معناي حقيقي…………………………………………………………………………………………..109

حوزه معنايي تقرب…………………………………………………………………………………………112

1- حوزه معناشناختي لا تقربا…………………………………………………………………………112

2- حوزه معناشناختي لا تقربوا (دخول نكنيد)……………………………………………………113

3- حوزه معناشناختي لا تقربوا ( مرتكب نشويد)………………………………………………..114

4- حوزه معناشناختي لا يقربوا (داخل نشويد)…………………………………………………..115

5- حوزه معناشناختي يقرب، تقرب(نزديك كردن)………………………………………………116

5-3- معناشناسي مشتقات مزيدي…………………………………………………………………..118

5-3-1- معناشناسي اقترب…………………………………………………………………………….118

الف- معناي مجازي……………………………………………………………………………………….118

ب- معناي حقيقي……………………………………………………………………………………………119

5-3-2- معناشناسي قرّب……………………………………………………………………………….122

الف- معناي مجازي……………………………………………………………………………………….122

ب- معناي حقيقي…………………………………………………………………………………………..123

5-3-3- معناشناسي مقربين، مقربون……………………………………………………………….123

الف- معناي مجازي……………………………………………………………………………………….123

ب- معناي حقيقي…………………………………………………………………………………………..127

حوزه معنايي مقربين، مقربون………………………………………………………………………….127

1- سابقون و سابقين……………………………………………………………………………………..127

2- مبعدون……………………………………………………………………………………………………128

3- ابرار……………………………………………………………………………………………………….128

4- روح و ريحان……………………………………………………………………………………………129

5- جنت نعيم…………………………………………………………………………………………………129

حاصل بحث……………………………………………………………………………………………………131

فصل ششم: بررسي ديدگاه شيعه در خصوص آيه مودت

6-1- شواهد قرآني دلالت آيه مودت بر اهل بيت………………………………………………134

1- المودة……………………………………………………………………………………………………..134

2- القربي……………………………………………………………………………………………………..135

3- حرف في………………………………………………………………………………………………….136

4- الف و لام در القربي…………………………………………………………………………………..137

5- استثناء در آيه…………………………………………………………………………………………..138

6-2- مصداق القربي از ديدگاه علماي شيعه……………………………………………………..140

6-3- شواهد روايي دلالت آيه مودت بر اهل بيت………………………………………………..150

6-3-1- روايت اسمائيل بن عبد الخالق……………………………………………………………..150

6-3-2- روايت ابي مسروق…………………………………………………………………………….152

6-3-3- روايت عبد الله بن عجلان…………………………………………………………………….154

6-4- پاسخهاي علماي شيعه……………………………………………………………..165

6-4-1- قربي به معناي اقرباي رسول(ص) از قريش………………………………………….165

6-4-2- قربي به معناي اقرباي رسول اكرم(ص) از انصار…………………………………167

6-4-3- مودت به سبب قرابت…………………………………………………………………………170

6-4-4- مودت به قربي به معناي مودت خود قربي……………………………………………170

6-4-5- قربي به معناي تقرب به خدا………………………………………………………………..172

6-4-6- جمع سه قول اول، پنجم و ششم………………………………………………………….175

6-5- جمع بندي ديدگاه علماي شيعه درباره آيه مودت……………………………………….179

نتيجه كلي……………………………………………………………………………………………………..184

منابع و مآخذ………………………………………………………………………………………………..186

مقدمه

موضوع تحقيق در اين پژوهش معناشناسي تاريخي و توصيفي واژه قرب و مشتقاتش در قرآن كريم است. در معناشناسي تاريخي  روشن مي شود كه مبدأ و اصل اين واژه و مشتقاتش كدام مفهوم حسي بوده است، سپس به بررسي تطور معنايي اين واژه در دوره هاي جاهلي، قرآني و پس از قرآني پرداخته مي شود، در ضمن سير تاريخي معناي حسي و معنوي، كلي و جزئي، حقيقي و مجازي مشخص مي شود. در معناشناسي توصيفي وجوه معنايي واژه قرب و مشتقات آن، مترادف ها و متضادها و مجاورها و واژگان هم حوزه اش مورد بررسي قرار مي گيرد. در پايان اين پژوهش به آيه مودت كه حاوي بحثهاي اختلافي است، پرداخته مي شود.

انگيزه مؤلف اين تحقيق آن است كه در سايه دانش معناشناسي كه داراي شاخه هاي مختلفي است با تمركز روي معناشناسي تاريخي و توصيفي به بررسي دقيق آيات قرآن كريم بپردازد. پرداختن به دانش معناشناسي ضرورتي انكارناپذير در تفسير و فهم آيات قرآن است. هدف اين پژوهش آشنايي و به كارگيري روش معناشناسي در فهم معناي تاريخي و توصيفي واژگان قرآني واژه قرب به عنوان نمونه به منظور تفسير و فهم دقيق آيات مربوط به حوزه قرب در سايه معناي دقيق مفردات آن حوزه معنايي است. اهتمام معناشناسانه به واژگان قرآن رويكرد جديدي است كه مي تواند دستاوردهاي نويي به همراه داشته باشد. چنين اهتمام و اقبالي در گذشته صورت نمي گرفته است و از رهگذر بهره مندي از دانش معناشناسي در دوره معاصر مورد توجه قرار گرفته است. ترديدي نمي توان داشت كه يك واژه در طول تاريخ حيات خود بر معناي ثابتي نمي ماند و شناخت اين كه در دوره هاي مختلف و نيز در حوزه هاي گوناگون چه معناهايي به خود گرفته و به خصوص در عصر نزول به چه معناهايي به كار مي رفته است، مي تواند به فهم صحيح و دقيق آيات قرآن و كشف مراد واقعي خداوند از آيات كمك كند.

سئوال اصلي در اين تحقيق اين است كه واژه قرب و مشتقاتش چه تطورات و وجوه معنايي پيدا كرده و دارد؟ و از جمله سئوالات فرعي آن است كه اين واژه و مشتقاتش اصيل است يا دخيل؟ مبداء اشتقاقش چيست؟ واژه قرب چه مشتقاتي در قرآن دارد و هر مشتق به چه وجوهي از معاني آمده است؟

نتايجي كه از اين تحقيق حاصل شده است اين است كه اشتقاقهاي متعدد واژه قرب و مشتقاتش حاكي از اين است كه اين واژه اصيل است نه دخيل و مبدأ اشتقاق آن به احتمال زياد اسمي مثل قراب سيف يعني غلاف شمشير و يا پهلوي آدمي بوده است. و از جمله فرضيه هاي فرعي اين است كه معناي هر وجه اشتقاقي در ادوار مختلف تاريخي ابتدا به معاني حسي و سپس به معاني معنوي و جزئي و مجازي استعمال يافته است. ديگر اينكه معناي توصيفي واژه قرب و مشتقاتش حسب مورد استعمالش فرق مي كند. و يكي از آيات مهمي كه مورد بررسي قرار مي گيرد آيه مودت است كه نظرات متمايزي از جانب محققان شيعه و اهل سنت ارائه شده است و در اين تحقيق در سايه معناشناسي تاريخي و توصيفي واژه قرب به اين آيه مي پردازيم. گرچه معناي واژه قرب و مشتقاتش در كتب لغت آمده است؛ اما به روش معناشناسي تاريخي وتوصيفي مورد بررسي قرار نگرفته است، البته تحقيقهاي چندي در زمينه معناشناسي تاريخي و توصيفي در مورد واژه هاي اسلام و رب و … صورت گرفته است. فصلهاي اين پژوهش عبارتند از: فصل اول كه به كليات اختصاص دارد، فصل دوم به معناشناسي تاريخي واژه قرب و مشتقات آن مي پردازد، فصل سوم و چهارم شامل مقايسه مفهوم قرب و قربان در دوره­ هاي عهدين، جاهليت و دوره قرآني است. فصل پنجم معناشناسي توصيفي اين واژه و فصل ششم به بررسي آيه مودت(آيه 23شوري)  پرداخته است.

فصل اول

كليات

در اين فصل درباره موضوعات كلي مربوط به تحقيق سخن گفته مي شود؛ از قبيل: بيان موضوع، پيشينه، پيش فرضها، اهداف پژوهش، نوآوري و تعريف اصطلاحات.

1-1- بيان موضوع

موضوع تحقيق معناشناسي تاريخي و توصيفي واژه قرب و مشتقاتش در قرآن كريم است. پنهان نيست كه واژه قرب در اين تحقيق واژه اي كانوني تلقي مي شود و تمام واژگاني كه به نحوي با آن ارتباط دارد، بررسي مي گردد. واژگان مورد بررسي شامل مترادفها، متضادها و مجاورها است. مراد از مجاورها كليه واژگان كليدي است كه همراه واژه قرب به كار مي روند؛ و معناشناسي تاريخي  واژه قرب اين است كه آن براي چه معنايي وضع شده و چه تطوراتي يافته. براي شناخت معناي تاريخي واژه قرب بررسي مي شود كه اين واژه اصيل است يا دخيل و معناي وضعي اش چيست؟ براي معناشناسي تاريخي سه دوره جاهلي، قرآني و بعد از قرآني بررسي مي شود. در تجزيه و تحليل روشن مي شود كه كدام معنا حسي و كدام معنا غير حسي است، نيز كدام معنا حقيقي و كدام معنا مجازي است… آنگاه معناي حسي و حقيقي بر معناي غير حسي و مجازي مقدم شمرده مي شود. و معناشناسي توصيفي معناي اصلي و هاله اي واژه قرب و مشتقاتش در قرآن كريم است. مقصود از معناي اصلي معنايي است كه در هر يك از استعمالات قرآني مراد خداي تعالي است و آن از رهگذر توجه به سياق، آيات متحد الموضوع، زمان و مكان نزول و مخاطبان قرآن شناسايي مي شود و منظور از معناي هاله اي تمامي ذهنيات و تصوراتي است كه مخاطبان قرآن يعني عرب حجاز در عصر نزول از آن واژه داشتند و اين از طريق بررسي حوزه معنايي قرب به دست مي آيد. حوزه معنايي قرب نيز عبارتند از مترادفها، متضادها و مجاورهاي آن در استعمالات قرآني.

تعداد صفحه : 206

قیمت :14700 تومان

بلافاصله پس از پرداخت لینک دانلود فایل در اختیار شما قرار می گیرد

و در ضمن فایل خریداری شده به ایمیل شما ارسال می شود.

:        ****       serderehi@gmail.com

در صورتی که مشکلی با پرداخت آنلاین دارید می توانید مبلغ مورد نظر برای هر فایل را کارت به کارت کرده و فایل درخواستی و اطلاعات واریز را به ایمیل ما ارسال کنید تا فایل را از طریق ایمیل دریافت کنید.

***  *** ***

جستجو در سایت : کلمه کلیدی خود را وارد نمایید :