متن کامل پایان نامه با فرمت ورد

پایان نامه مقطع دکتری رشته الهیات، فقه و فلسفه 

دانشگاه امام صادق(ع)

دانشکده الهيات، معارف اسلامی و ارشاد

پایان‌نامه دوره دکتری الهيات (گرايش فلسفه و کلام اسلامي)

معقوليت و لوازم ديني آن از ديدگاه ابن‌سينا و ويتگنشتاين

برای رعایت حریم خصوصی نام نگارنده درج نمی شود

تکه هایی از متن به عنوان نمونه :

***ممکن است هنگام انتقال از فایل اصلی به داخل سایت بعضی متون به هم بریزد یا بعضی نمادها و اشکال درج نشود ولی در فایل دانلودی همه چیز مرتب و کامل و با فرمت ورد موجود است***

 

چکيده

ديدگاه‌هاي فلسفي ويتگنشتاين متأخر با توجه به مباني، پيش‌فرضها و لوازم ديني آنها در نهايت به اين نکته  منجر مي‌شود که گزاره‌هاي ديني با گزاره‌هاي علمي و تاريخي تفاوت دارند و از جايگاه متعالي‌تري برخوردارند. ضمن اينکه چنين باورهايي سراسر زندگي و حيات يک انسان را تحت تأثير قرار مي‌دهند. توصيف و برجسته نمودن نظريات ويتگنشتاين متأخر در ابعاد ديني مستلزم آشنايي با برخي عناوين مهم فلسفه او مانند گرامر عميق، بازي زباني، شکل زندگي، ديدن به منزله و استعاره و تشبيه در زبان ديني است که در اين پژوهش به آنها پرداخته‌ايم. از طرف ديگر ابن‌سينا با توجه به رويکرد مشرقي يا عارفانه‌اش مورد توجه قرار گرفته و به نوعي موضوع عقلانيت را در ابن سينا در مقام منطق‌دان، فيلسوف و عارف بررسي کرده‌ايم. ابن سينا از موضع يک عارف بر حالات و مقامات عرفا که به نظر غيرمتعارف مي‌آيد تأکيد مي‌ورزد و براي شرح و توصيف آنها در تعدادي از رساله‌هاي خود از زبان تمثيل بهره مي‌برد.

در اين رساله ديدگاه‌هاي ابن سبنا و ويتگنشتاين متأخر در موضوعاتي که عمدتاً با معقوليت، عقلانيت، دين و عرفان مرتبط بوده‌اند را مقايسه و ارزيابي کرده‌ايم.

 

واژگان کليدي: معقوليت، باورهاي ديني، بازي زباني، استعاره و تشبيه، ويتگنشتاين، رويکرد مشرقي، عقلانيت، ابن سينا.

 

فهرست مطالب

 مقدمه. 1

1-تعريف مساله و بيان سوالهاي اصلي تحقيق.. 2

2-فرضيه‌هاي تحقيق.. 5

3- روش، انگيزة و منابع تحقيق.. 6

4- مروري بر فصول رساله. 8

کليات… 11

1-تاريخچة موضوع معقوليت… 12

2- تاريخچة موضوع عقل.. 17

3-کتابشناسي ابن سينا 23

4- مسايل محوري عقل و عقلانيت نزد ابن سينا 24

يادداشتهاي کليات… 29

بخش اول: ابن سينا 32

فصل 1: عقلانيت در فلسفه مغربي ابن سينا 33

1-1- ماهيت علم و باور. 34

2-1- ارتباط انواع بديهيات و وضوح.. 37

3-1- عقلانيت در برهان. 45

4-1- عقلانيت در نظريه توجيه ابن سينا 49

5-1- جمع بندي و نتيجه. 54

يادداشتهاي فصل اول. 56

فصل 2- عقلانيت در فلسفه مشرقي ابن سينا 60

1-2- تدرج و تشکيک در نفس… 61

2-٢- ماهيت عقل.. 64

3-2- عقل قدسي.. 69

4-2- تدرّج و تشکيک معناي عقلانيت در حقايق دينی و عرفاني.. 71

5-2- انديشه‌هاي تمثيلي و عرفاني ابن سينا 77

6-2- مصاديق تشکيک معناي عقلانيت در داستانها و سه نمط آخر اشارات… 83

7-2-جمع‌بندي و نتيجه. 93

يادداشتهاي فصل دوم. 98

بخش دوم: ويتگنشتاين.. 108

فصل 1- ويتگنشتاين و رويكرد متفاوت در فلسفه. 109

1-1- تعريف فلسفه. 110

2-1- فلسفه يگانه ويتگنشتاين و نقد فلاسفه. 113

3-1- فلسفه در دو دوره حيات فکري ويتگنشتاين.. 118

4-1- جمع‌بندي و نتيجه. 123

يادداشتهاي فصل اول. 126

فصل 2: گرامر زبان. 129

١-2- گرامر سطحي وعميق.. 130

2-2- تغيير گرامرعميق و معقوليت… 134

3-2- معقوليت و سوليپسيسم يا تنهاخودباوري.. 137

4-2- جمع بندي و نتيجه. 146

يادداشتهاي فصل دوم. 149

فصل 3: معناداري و معقوليت… 153

١-3- فرق معناداري و ارزش صدق.. 154

٢-3- معقوليت گزاره هاي ارزشي(4) 155

٣-3- معقوليت و معناداري شک… 159

4-3- معقوليت، بازي زباني وشکل زندگي.. 161

5-3- معقوليت در ديدن به منزله. 167

6-3- جمع بندي و نتيجه. 171

يادداشتهاي فصل سوم. 173

فصل 4- معقوليت باور ديني.. 175

1-4- ماهيت باور. 176

2-4- ماهيت باور ديني.. 180

3-4- معقوليت باور ديني.. 186

4-4- آراي بعضي از پيروان ويتگنشتاين.. 200

٥-٤-تفسيرها و نقدها 206

6-4- جمع بندي و نتيجه. 223

يادداشتهاي فصل چهارم. 227

بخش سوم: وجوه تشابه و تفاوت… 234

فصل 1: مشابهت در ديدگاهها، مواضع و رويکردهاي ابن سينا و ويتگنشتاين.. 235

فصل 2: اختلاف در ديدگاهها، مواضع و رويکردهاي ابن سينا و ويتگنشتاين.. 245

يادداشتهاي بخش سوم. 256

نتيجه. 260

منابع فارسي و عربي.. 265

منابع انگليسي.. 272

پيوست: ترجمه فارسي رساله الطير. 279

 

 نشانه‌هاي اختصاري آثار ويتگنشتاين

BB     The Blue and Brown Books

CV     Culture and Value

LC     Lectures and Conversations

NB     Notebooks (1914-16)

OC    On Certainty

PG    Philosophical Grammar

PI      Philosophical Investigations

PO    Philosophical Occasions 1912-1951

RFM  Remarks on The Foundations of Mathematics

PR     Philosophical Remarks

TLP   Tractatus Logico-Philosophicus

Z         Zettel

 

مقدمه

 

بسم الله الرحمن الرحيم

در اين مقدمه ابتدا مساله‌هاي تحقيق، روش و انگيزه تحقيق و در پايان مروري بر موضوعات رساله را مطرح کرده‌ايم.

 

1-تعريف مساله و بيان سوالهاي اصلي تحقيق

معقوليت[1] اصطلاحي است که عمدتاً ‌از اواسط قرن بيستم در حوزه‌هاي مختلف مطالعات اجتماعي فلسفي مطرح شده است. بحث معقوليت واکنشي است در مقابل عقل‌گرايي و علم‌گرايي افراطي در سنت غرب که عمدتاً‌ به عنوان راهکارهاي مناسبي براي جايگزيني وثاقت[2] دين و ايمان پيشنهاد شده بود. اهميت لودويگ ويتگنشتاين و فلسفه اش در دوران معاصر هم از جنبه نگرشهاي متفاوت وي به مسايل فلسفي و اجتماعي است و هم به اين خاطر است که (به قول ويلهلم فسنکول در کتاب گفتني‌ها-ناگفتني‌ها)[3] فلسفه وي به ما نشان مي‌دهد صادقانه و روشن انديشيدن چه مي‌باشد. بعلاوه نگاه متفاوت او به فلسفه (منحل کردن بسياري از سؤالات فلسفي) مسير جديدي را براي فلسفه گشود که يکي از مظاهرش در موضوع «معقوليت» تجلي يافته است.

اين موضوع بستر وسيع و عميقي را فراهم مي کند که براي دين شناسان و فيلسوفان دين بسيار مغتنم است. از نظر ويتگنشتاين هيچ نظريه اي هرچند مستدل و موجه قدرت تغيير جهت دادن به زندگي فرد را ندارد در حالي‌که دين چنين تاثيري دارد. آنچه در دين موضوعيت و اصالت دارد، نجات انسان است. اگر واقعاً مي‌خواهيم نجات يابيم به يقين نياز داريم نه عقل، رويا و دانش. اين يقين همان ايمان است؛ چيزي که قلب و روح به آن نياز دارد نه عقل نظري. زيرا اين روح، جان و تمامي عواطف آدمي است که بايد نجات يابد نه ذهن انتزاعي‌اش.

آنچه در تفکر ويتگنشتاين اهميت اساسي دارد و براي معرفت ديني رهگشاست رويکرد خاصي است که وي به دين و دينداران به عنوان نحوه خاصي از زندگي دارد. دينداران با باورهاي ديني زندگي مي‌کنند. حيات ، نحوه معيشت، اميد و آرزوهاي آنان وابسته به اين نوع باورهاي ديني است. آنان باور ديني را به عنوان امري که منطقي است يا منطقي نيست در نظر نمي‌گيرند. باور ديني امري فرامنطقي است. در دين و بيان ديني از نوعي زبان که ناشي از نوع خاصي نحوه زندگي است، استفاده مي شود که خاص زبان دين است. در اينجا ما از اين گزاره ها استفاده مي‌کنيم:  «من به فلان و بهمان حادثه‌اي (مثل روزقيامت) که در آينده اتفاق مي‌افتد، باور دارم.» او معتقد است که اين نوع استفاده از گزاره‌ها با آنچه در علم به کار مي‌بريم، به طور کلي متفاوت است. در حوزه باورهاي ديني به دنبال اين نيستيم که مطلبي را براي کسي اثبات علمي و يا عقلاني کنيم چنين کاري مطمئناً «نامعقول» است. آنچه در اين رساله به دنبال آن هستيم پي جويي و وارسي اين نوع نگاه خاص به باورهاي ديني است. نگاهي که منجر به آن چنان تسلطي در نگرشهاي ويتگنشتاين مي شود که حتي نمي‌تواند در ساير مسائل از اين نگرش و تسلط دين‌گرايانه يا دين‌مدار جلوگيري کند. (خواه اين مسائل را به قول مالکوم مسائل فلسفي در نظر بگيريم و خواه به قول وينچ مسائل غيرفلسفي)  ما در اين رساله سعي مي‌کنيم مهم‌ترين مسائلي که برآمده از نگرش و رويکرد ويتگنشتاين به بحثها و مسائل و باورهاي ديني است را مورد بحث و وارسي قرار دهيم.

ابن سينا به عنوان چهره شاخص و دوران ساز در فلسفه اسلامي مطرح است به گونه اي که آراي او تراز و معيار در فلسفه اسلامي محسوب مي شود.

لازم به ذکر است که در عنوان اين رساله از واژه‌هاي معقوليت و باور ديني استفاده شده است. در حالي که قصد نگارنده از اين واژه‌ها که امروزه در ادبيات فلسفه معاصر رايج مي‌باشد اين بوده است که از معاني، مفاهيم و ظرفيتهايي که اين واژه‌ها در اختيار مي‌گذارند کمال استفاده را بنماييم. از طرف ديگر اين امکان را فراهم کنيم که دو فيلسوف با فلسفه‌هاي متفاوت، جهان‌بيني (جهان-تصوير) غير يکسان و ساير زمينه‌هاي مختلف را با يکديگر مقايسه کنيم.

معقوليت و باور ديني در ويتگنشتاين متاخر[4]  مصداق حقيقي دارد اما در ابن‌سينا مصداق ‌دقيقي ندارد. معادل مناسب گزيده شده براي باور ديني در فلسفه ابن‌سينا، معرفت عرفاني است که در محافل فلسفي و عرفاني در ايران شناخته شده است و نيازي به توضيح ندارد. معادل مناسب گزيده شده براي واژه معقوليت در فلسفه ابن سينا، عقلانيت مي‌باشد که متعاقبا توضيح داده خواهد شد. همانطور که در مورد ويتگنشاين اشاره کرديم معقوليت اصطلاحي است که طي سي يا چهل سال اخير در محافل معرفتي باب شده است و قبل از آن چنين کاربردي ملاحظه نمي شود. در ابن سينا اصطلاح معقوليت معنا و مفهومي ندارد. نزديکترين مفهوم به اين اصطلاح در نزد ابن سينا -که بر اساس آن ميتوان وي را با ويتگنشتاين مقايسه نمود- واژه عقلانيت مي باشد. عقلانيت را اصطلاحاً به اين معنا به کار مي‌بريم که قلمرو وسيعي از بحثها و مجادلات مرتبط با موضوع رساله را مورد بررسي قرار دهيم. طبيعي است که عقل از مسائل محوري فلسفه در طول تاريخ بوده است. اين اهميت به وضوح در آثار ابن‌سينا نيز مشاهده مي‌شود. آنچه تلاش شده است به عنوان کاري متفاوت و بديع انجام شود اين است که در هندسه فکري ابن سينا اين واژه دستخوش تغيير و تحولاتي شده است و اين گونه به نظر مي رسد که ابن سينا در طول زندگي سراسر پر فراز و نشيب و بسيار فعالش از نظر توليد آثار فراوان و بديع، از اين اصطلاح براي مفاهيم وسيع و به ظاهر متفاوتي استفاده کرده است. به عنوان مثال گاهي اين واژه را براي علم (تصور و تصديق) به کار برده است. گاهي براي نوع خاصي از ادراکات خاص بشر استفاده کرده است. در مواقعي اين واژه در نزد او براي تبيين قواي مختلف نفس به کار رفته است. در شرايطي اين اصطلاح براي بيان نظر خاص وي در مورد نحوه ارتباط عالم هستي، مجردات و به ويژه خداوند به کار رفته است.  آنچه در اين رساله در مورد ابن سينا انجام ميشود اين است که دو موضع متفاوت وي را در مورد عقل و عقلانيت بررسي کنيم. اين دو موضع که يکي تحت عنوان عقلانيت در فلسفه مغربي و ديگري تحت عنوان عقلانيت در فلسفه مشرقي  دنبال مي شود به هيچ وجه در عرض يکديگر و در تعارض باهم نمي باشند بلکه مي توان با قراردادن هر يک از اين مفاهيم در زمينه و بستري که مورد نظر ابن سينا بوده است تلائم و هماهنگي بين اين مفاهيم به ظاهر معارض را رديابي کرد.

اين رساله بر آن است که با نگاهي عميق ديدگاههاي ابن سينا و ويتگنشتاين را در موضوع مورد نظر بررسي نمايد و به اين پرسشها پاسخ دهد:

1- نظريه عقلانيت ابن سينا را چگونه مي‌توان بازسازي کرد؟

2- لوازم معرفتي و ديني اين نظريه چيست؟

3- معقوليت از نظر ويتگنشتاين چگونه توصيف مي‌شود؟

4- لوازم ديني اين نظريه چيست؟

5- وجوه همساني و ناهمساني اين دو نظريه چيست؟

[1] – Rationality

[2] – Authority

3-در مورد فسنکول و همين کتاب در بند 3-2 فصل دوم از بخش دوم سخن خواهيم گفت.

1- در مورد نظريات وي در دو دوره متفاوت متقدم و متاخر در فصول مربوط مفصلاً بحث خواهيم کرد.

 

متن کامل را می توانید دانلود نمائید

چون فقط تکه هایی از متن پایان نامه در این صفحه درج شده (به طور نمونه)

ولی در فایل دانلودی متن کامل پایان نامه

 با فرمت ورد word که قابل ویرایش و کپی کردن می باشند

موجود است

تعداد صفحه :  298

قیمت : 17300 تومان

 

 

***

—-

:        ****       serderehi@gmail.com

در صورتی که مشکلی با پرداخت آنلاین دارید می توانید مبلغ مورد نظر برای هر فایل را کارت به کارت کرده و فایل درخواستی و اطلاعات واریز را به ایمیل ما ارسال کنید تا فایل را از طریق ایمیل دریافت کنید.

***  *** ***

جستجو در سایت : کلمه کلیدی خود را وارد نمایید :